Маданият

Жылны не заманы болса да, танг сайын къартны юйюнден кёрюннген агъачны башындан туман ашыкъмай кётюрюледи. Бюгюн да алай. Ол биледи, ауур туман, кётюрюле барып, кёкге къошулса, сейир дуния ачыллыкъды – жангы эм тасхалы. Кюн, тау артындан чыкъгъанлай, олсагъат аны сансыз кюн таякълары уллу, гитче юйлеге чабадыла да, терезеден къарай кетип, ары киредиле, анда къууанчлагъа, кюйлеге къошулурча.

Алтынчы зал. Поэтни ахыр аскерчи жолоучулугъу Дагъыстанда Темир-Хан-Шура къалада Тенгин стоянкасына болгъанды. Алай жолда бара тургъанлай, Георгиевскде, ол кезиуде «суулада» шуёхлары жыйылгъанларын биледи. Олсагъатлай Лермонтов, аны биргесине баргъан А.А. Столыпин да Пятигорскга бурадыла, анда уа комендантдан гара суулада багъылыргъа эркинликни да аладыла.

Ануар ата юйюне келмегенли иги кесек бола эди. Не этсин, иши кёп, элде аны сакълагъан жокъ. Ёлгенлерине садакъа бериучюдю, тилеген тюбесе. Ол жаны бла чомартды. Алай а, ол келмей тургъанына жюреги жеринден тепгенча болуп, кесинден кёлю чыгъып турду да, тебиреди кюнлени биринде, юйдегисине да артыкъ сёз айтмай.

Тамата класслада халкъ чыгъармачылыкъны окъутуугъа, аланы жанр энчиликлерин белгилерге уллу эс бурулады. Нарт эпосну, таурухланы, жырланы тинте, окъуучулагъа тежей, устаз алада зорлукъ бла  огъурлулукъ, кишилик бла хомухлукъ къалай сермешгенлерин ачыкълайды, теория, жамауат, миллет сезим бла байламлы сорууланы салады.

Эрттенликде эртте, Майрусхан юйден чыкъгъанда, къар жауа тура эди. Иги къалын къар. Ийнек сауучу заманындан юйренип къалгъанды да, намаздан сора жатып туралмайды. Аны юсюне туудугъу узакъ шахаргъа окъургъа кетгенли, юйде бир зынгырдауукъ шошлукъ орналгъанды да, анга чыдагъан къыйынды. Эшикде уа – дуния кенги.

Салима чегетде кёп азап чексе да, аны юсюнде къалгъан сюйюмю эс бурурча эди. Соруп, тинтип, уучу жаш Салиманы юйюне элтирге оноу этеди. Экиси да жолда бара, уучу жаш, кесини ким болгъанын танытады.

Къоншуда орналгъан Пятигорск шахарны тарыхы айтхылыкъ жазыучу Михаил Юрьевич Лермонтовну жашау эм чыгъармачылыкъ жолу бла къысха байламлыды.

Алыкъа къызыу да хорламагъан, сууукъ да кетип къалалмагъан май айда ара шахарда окъугъан къызыма барып, къайтып келе, поездда тюбеген эдим мен анга. Жаланда бир ыйыкъгъа кетген эсем да, бусагъатда элим чагъып, къалай ариу болуп тургъаны кёз аллыма келе, жюрегим къууанчлы, кёлюм кётюрюлюп,  алай эди халым. Туралмаучума башха жерде кёп.

Газетибизге жаш тёлюню, сабийлени да сейирлерин ёсдюрюр мурат бла жомакъла, таурухла да басмалауну хайырлыгъа санап, ол ишни башларгъа сюебиз. Бюгюн сизни «Салима» деген жомакъ бла шагъырей этебиз. Жашауда хыйлалыкъ, харамлыкъ деген затла адам улуну неге жолукъдургъанларыны юслеринден бизни миллетде кёп сейир таурухла бла жомакъла жюрюгендиле. Ма аллайладан бирин сизге туура этебиз.                                          

Бизни фольклорубуз байды, тамашады. Миллетни миллетлей сакълагъан, аны, белгилисича, маданият хазнасыды, аны тёрелери, адетлери, оюнлары, сёз байлыгъы бла тилиди.