Все статьи

Ишни эбин билген Мухтар

Мухтар, жыл  саны келген адам, эрттеден бери малчылыкъ бла кюрешеди. Кюн сайын, танг аласы жарыгъынчы туруп, юч-тёрт къычырым эл башына барады. Жыйырма-жыйырма беш ийнек сауады. Сютню эсепчиге ётдюреди. Сора мал орунланы тазалайды,кудушлагъа бичен салады.

Акъылы, иши бла да айырмалы

Кёп жыл мындан алгъа эшитген эдим бир малкъарлы акъсакъалдан: «Бизни ауузда Айдаболланы Азнордан акъыллы адам чыкъмагъанды»,-деп. Ол аны бла энчи шагъырей болмагъанды. Таныгъан да этмегенди. Халкъда жюрюген хапаргъа кёре айтханды. Ушагъыбызда эсде къалгъан аны бир къауум акъыл сёзюн да эсгерген эди.

Халкъыбызны жаратылыууну юсюнден тинтиуле эмда оюмла

Малкъар халкъны жаратылгъаныны бла къуралгъаныны темасы не заманда да кеси алимлерибизден сора да, башхаланы да бек сейирсиндиргенди. Аны бла байламлы кёп тинтиуле, этилгендиле, оюмла да айтылгъандыла. Бюгюн биз сизни тарых илмуланы доктору, профессор В.Б.Виноградовну  оюмлары бла шагъырей этерге сюебиз.  Узакъ 1982 жылда ала «Шуёхлукъ» журналны 4-чю номеринде басмаланнган эдиле. Ол кезиуню басмасы цифрагъа тюшюп, кенг хайырланырча болмагъаны себепли газетибизде аны басмалауну игиге санагъанбыз.

Кишиликни, къатылыкъны, жашаугъа термилиуню, ышаныулукъну юлгюсю

 Ленинград блокада кетерилгенли – 80 жыл

1943 жылда 12 январьда къуршоугъа тюшген Ленинградны эркин этиу, блокаданы чачдырыу операция башланнганды.  Ол кезиуге жигит шахар душманны къуршоуунда тургъанлы юч жыл озгъанды. Немесли командование Ленинград ючюн сермешде   аскерчилери, техникалары кёп санда тас боллукъларын  ангылап, шахарны ачдан, суусапдан къыйнап, жер юсюнден жокъ этерге умутлу эди. Алай шахарны эркинлиги ючюн къазауат ол къуршоугъа тюшген кюнден  башлап, юч жылны ичинде ахырда тохтамагъанды.

Тарыхыбызны шагъатлары

Балтаны энди не болгъанын биз билебиз. Бу зат агъачны кесерге, жонаргъа, жарыргъа жассы жютю ауузлу болгъан, бирси жаны уа сап салыргъа тешикли ишленнген, агъач санлы темир керек.

Инвестицияла этерге сюйгенлеге ахшы онгла къурайдыла

Регионлада инвестициялы стандартны быйыл кийирип бошаргъа кереклисини юсюнден РФ-ни Правительствосуну Председателини биринчи орунбасары Андрей Белоусов айтханды. Инвестициялы жумушланы бир стандартха келтириу, бизнесни кенгертирге, къыралны регионларында инвестицияланы кёбейтирге себеплик этерикди. Ол а санкцияла болгъан кезиуде ишни тап бардырыргъа болушурукъду, деп чертгендиле КъМР-ни Экономиканы айнытыу министерствосунда.

Эрик

Эрик бек хайырлы кёгетледен бириди. Адамла аны бизни ёмюрге дери да ёсдюрюп хайырланып тургъандыла. Эрикни 2000 тюрлюсю белгилиди. Бюгюнлюкде адамла аны 350 тюрлюсюн ёсдюредиле. Ол терек 25 жыл жашайды.

Не заманда да хазырлыкъда

Барыбыз да билгенден, Къабарты-Малкъар къыш кезиуде туристле бла альпинистле аслам келирге сюйген регионладан бириди. Бюгюнлюкде мында алты категориягъа юлешиннген 57 турист маршрутла бардыла. Аланы барысыны да узунлукълары 1,4 минг километр чакълы боладыла. Элбрус излеу-къутхарыу бёлюм саулай республиканы жеринде къуллугъун бардырады. Мында Россейдеги 8 бешминглик тауладан жетиси орналадыла.

Шахматладан турнир ётдюргендиле

Росгвардияны КъМР-де управлениясында аскер къуллукъчуланы эм подразделенияланы  территориялы органланы ишчилерини  араларында шахматладан турнир ётгенди.

 

Диабетден ауругъанлагъа татлы затла ашаргъа жараймыды?

Бусагъатда диабет бек терк жайылып барады. Сабийлени араларында окъуна кёпдю. Ала конфет – къалач ашамай къалай турсунла?  Белгилисича, сахарный диабетден  ауругъанла татлы  затланы  ауузланыугъа  энчи эс бурургъа керекдиле. Бу ауруугъа  хорлатмаз ючюн, тюнене татлы  затланы  ашагъанла  аланы бюгюн  арталлыда хайырланмай къоядыла. Ол тюзмюдю? Аны юсюнден врач Махийланы Танзиля айтады:

Сабийле участковыйлени суратлагъандыла

Къабарты-Малкъарда «Участковый сабийлени къарамлары бла» деген чыгъармачылыкъ конкурсда хорлагъанланы атлары  белгили болгъандыла.

 

Адеп-къылыкъны юсюнден энтта да бир кере

Миллетде белгили, намысы-сыйы жюрюген тиширыу сёлешеди бир кюн. «Кёп болмай концертге баргъанма да, ачыуланырыгъым да келип, жюрегим да къыйналып чыкъгъанма. Мен оюм этгенден, аллай жерге бара эсе адам, анда кесин жюрюте билирге керекди.  Бек алгъа ары келгенле пальтоларын тешмей киредиле концерт барлыкъ залгъа. Кийимлени тагъар жер барды, театрны ичи жылыды, да сора омакъ кийинип, адепли болуп олтурсакъ, иги болмазмы эди?

Мектеплени жангыртыугъа - аслам эс

Быйыл Къабарты-Малкъарда «Билим бериу» миллет проектге кёре,бир къауум  мектепни спорт заллары марадлагъа келиширча тийишли ишле бардырыллыкъдыла. Аны бла бирге Нальчикде 9-чу эм  19-чу номерли эм 13-чю прогимназияда энчи сооруженияла да жарашдырыллыкъдыла. 

Сабийни тюз жолгъа салыу ата-ананы борчуду

Лашкутачыла Акъайланы Къубадийни къызы Фатима бла баш иеси Къаракъызланы Мусса  беш сабий ёсдюредиле. Баш иеси Къаракъызланы Ахматны жашы Мусса бла ала бир юйюр къурап жашагъанлы 24 жыл болады. Фатима юйюрде жангыз сабий болуп ёсгенликге, Муссаны уа 13 эгечи бла къарындашы бар эди. Аланы асламы бюгюнлюкде да Къыргъызда жашайдыла. Мусса бла эки къарындашы бери келип юйюрленнгендиле. Фатима бла уа аны 90-чы жылланы ахырында Лашкутада жашагъан жууукълары танышдыргъан эдиле.

Тыш адамла бизни юсюбюзден айтхан сёзле

Белгили алим, жолоучу  Александр Соборнов онтогъузунчу ёмюрню ахырында Кавказда болады. Ол Нальчикге келеди эм андан Кёнделеннге ётеди. Тау элде эки ай чакълы тургъанды. Кёргенин, къартладан эшитгенин жазып алгъанды. 1898 жылда чыкъгъан «Всемирный путешественник» деген китапда «У Эльбруса» деген очерки басмаланнганды.

Шаптал терекни хайыры

Шаптал жер юсюнде бек эрттеден ёседи. Адамла, башха кёгетленича, аны да бахчаларында орнатып хайырланадыла. Шимал Кавказда шапталны 44 тюрлюсю ёседи. Аланы бирлери эртте бишедиле, бирлери уа жайны ортасына дери турадыла. Шаптал терекни бийиклиги асламында 8 метрге жетеди, бирлери уа андан бийик да боладыла. Ол жылы жерледе 100 жылгъа дери жууукъ заманны ёседи. Бастыргъандан сора, юч, бирде уа беш жылдан сора кёгет берип башлайды. Тамырлары жерге терен кетгенлери ючюн, къургъакъ жайны да къыйналмай кётюреди.

Кюзлюкледе болумуну, жаз башы ишлеге хазырланыуну да сюзгендиле

Кёп болмай  Россей Федерацияны эл мюлк министри Дмитрий Патрушев бардырып  оператив штабны кенгеши болгъанды. Анда кюзлюкледе болумну, жаз башы кезиулю сабан ишлени эм башха  сорууланы юсюнден айтхандыла. Анга    Кърым Республиканы, Ростов,  Волгоград областьланы, Краснодар крайны келечилери да къатышхандыла. Къабарты-Малкъарны ведомствосуну атындан эл мюлк министрни орунбасары  Мачраил Шетов сёлешгенди.   

«Ишлеген жеримде тюзлюкню, тазалыкъны сюргенме»

Биттууланы Илияс Къазахстанда атасы Къаншау бла анасы Элбайланы Хаждаутну къызы Радимханны уллу юйюрюнде туугъанды. Бюгюнлюкде он юч сабийден туугъанланы, туудукъланы да бирге алсанг, Биттууланы юйюр  малкъар халкъда эм уллугъа саналады.

Жалгъан жандауурлукъну къалай таныргъа боллукъду?

Ахыр заманда социальный сетьледе адамны саулугъу осал болгъаны, анга багъаргъа ахча керек болгъаныны юсюнден билдириулеге терк-терк тюберге тюшеди. РФ-ни Следствие комитетини КъМР-де следствие управлениясыны къуллукъчулары жалгъан жандаруурлукъ организациялагъа   алданмауну амалларына  юйретедиле.

Жюрек аурууладан сакълагъан амалла

Къанны уллу басымына  гипертония дейдиле,  андан кёплерибиз къыйналабыз. Алимле айтханнга кёре, ол жыйырма биринчи  ёмюрню уллу  къоркъуууду, гипертония –  жыл сайын миллионла бла  адамланы ёлтюреди. Биз  аны юсюнден врач – терапевт Ахкёбекланы Зайнаф бла ушакъ этгенбиз.

Страницы