Маданият

Къол усталыкъ жаны бла халкъыбызда къаллай бир хунерли адам болгъанын тюрлю-тюрлю кёрмючледе кёрюп, санагъат (ремесло) миллет хазнабызны элпеклигине къууанмагъан жокъду арабызда. Агъачдан, жюнден, темирден, топуракъдан… Ненча тюрлю сейир зат этедиле устала! Бюгюн, хар кимни тамырларына сейири ёсе баргъанда, эрттеги усталыкъларыбызны жангыртыу жангы, магъаналы атламла этдиреди.

Эрттенликде эртте, Майрусхан юйден чыкъгъанда, къар жауа тура эди. Иги къалын къар. Ийнек сауучу заманындан юйренип къалгъанды да, намаздан сора жатып туралмайды. Аны юсюне туудугъу узакъ шахаргъа окъургъа кетгенли, юйде бир зынгырдауукъ шошлукъ орналгъанды да, анга чыдагъан къыйынды. Эшикде уа – дуния кенги.

 Къара-Суудан Жаболаны Арсен жамауатха «Иман» жырчы къауумда жырлагъаны бла белгилиди. Къауум 90-чы жылланы ахырында къуралгъанды, бюгюнлюкде халкъ сюйген кёп жырчыла аны санында болгъандыла.

«Заманны» бетлеринде миллетибизге тёрели болгъан оюнла бла шагъырей этиуню андан ары бардырабыз. Басмаланнган материалланы асламы эр киши оюнланы юслеринден болгъанларын эслеген болурсуз. Бу жол а къыз тиширыула къаллай оюнла бла жубаннганларыны юсюнден айтыргъа сюебиз. Аладан биринчиси «Бешташды». Аны манга ыннам да юйретгени  эсимдеди.  

Нальчикде Музыкалы театрда халкъгъа эрттеден да белгили болгъан «Орайда» телепроектни 25-жыллыгъына аталгъан концерт ётгенди. 

«Дуния къалай тюрленнгенди!» – деп, сейир этеди Жансурат, къар ариу жапхан тёшде сабийлени чанала бла учханларына къарай. Аны да болуучу эди чанасы. Агъач чанасы. Темир чанасы уа жаланда Биясланны болгъанды. «Аны атасы темирчи эди да, сейирмиди», – дейди ол, тёшден бирге тебиреселе, къоншу жашчыкъ барысын да озуучусу эсине тюшюп.

Кеслерини кёп ёмюрлю тарыхларында тюрклюлени, бирси халкъланыча, жамуатны жарау этиу эм спорт оюнла жаны бла юйретген бай тёрелери къуралгъандыла, ала аланы битеу социал-экономика кезиуледен да тас этмегенлей ётдюралгъандыла.

Къайдан чыкъгъанды бу сезим – башха жашауну жашагъанымча, кесими къадарым а ажашханча? Къайдан чыкъгъанды мени жашау жёнгерим мудахлыкъ? Къайдады аны тамырлары? Сабийлигимде. «Ёксюзню ёкюлю Аллахды», - дейдиле, алай ёксюзню  кёлю такъыр болгъаны да хакъды. 

Мырзаланы Салимат, Искусстволаны Шимал-Кавказ къырал институтуну  хореография бёлюмюню бакалавриатын, Краснодарда Маданият институтну да магистратурасын да бошап, «Балкария»  фольклор-этнография къырал  ансамбльде тепсейди.

Кёп болмай къолума «Орус совет жазыучула Къабарты-Малкъарны юсюнден» деген 1988 жылда «Эльбрус» басмада чыкъгъан китап тюшгенди. Анда эсим белгили литератор, филология илмуланы доктору, искусствовед, СССР-ни къырал премиясыны лауреаты Андроников Ираклий Луарсабович бизни Къулийланы Къайсынны юсюнден жазгъан статьясына бёлюндю.