Маданият

«Таулу хычинни жарашдырыуну рецептин бийчеме элтип барама»

Бир ненча жыл мындан алгъа  бизни республикада   «HALCHIK-2016» халкъла аралы  биринчи  кинофестиваль  бийик даражада  бардырылгъан эди. Киноискусствону сюйгенле беш кюнню ичинде  белгили артистле, режиссёрла, продюсерле бла да тюбешгендиле, ала алгъан эмда  ойнагъан  фильмлеге да  къараргъа онг тапхандыла.  

 

Заман бла сыналгъан шуёхлукъ

Малкъар поэзия  айтхылыкъ поэтлери бла белгилиди.  Аланы араларында  халкъ айырып сюйген эки инсан барды – Къулийланы Къайсын эм Гуртуланы Берт.  Аланы чыгъармалары  школ программагъа киредиле, андан сора да, лирикаларын бла прозаларын  бийик билим берген  учреждениялада да окъутадыла (КъМКъУ-ну малкъар тил бла адабият кафедрасында).

"Мен къачан да жамауат жумушланы чыхырында болургъа итиннгенме"

Зезаланы Алексейни жашы Марат бла мен биринчи кере Къабарты-Малкъар къырал университетни Малкъар маданиятны арасында тюбешгенме. Арыкъсыу, орта бойлу, хыбырт жаш. Хыбырт деп, аны аманлап угъай, хар затха  терк узалгъаны, къолуна алгъан жумушну тынгылы  эм лакъырда, чам эте тамамлагъаны ючюн айтама.  Ол  араны  музейинде  болгъан кийизни, урчукъну, къысхачны, бешикни, дагъыда малкъар халкъны къолунда эртте заманлада жюрютюлген кёп башха затланы юслеринден сейирлик эм толу хапар айта эди.

Жауун жаудуруу

Буруннгу заманладан келген хапар. Ёзен элледен биринде гудучулукъ къаты жюрюгенди дейдиле. Эрттенликде отлаугъа кетген мал, къатында иеси неда малчы болмаса, тас болуп, ызына къайтмагъанды. Элде уллу жарсыуладан бири эди ол.

Тюлкю, буу, къаргъа

Монгол жомакъ

Эртте-эртте тюлкю, буу, къаргъа бирге жашап болгъандыла. Эрттен сайын, аш-суу излеп, жан-жанына кетип, ингирде бирге жыйылсала уа, къалайда не зат болгъаныны юсюнден бир бирлерине хапар айтып болгъандыла. Бир жол тюлкю, сау кюнню айлана кетип, абери туталмай, ачдан ёле къайтханды. Сора,  бууну тоюп жатханын кёрюп: «Къайры барса да, ашны эркин табады, къарыны токъ болгъанлай жашайды», - деп, анга зарланады да, бууну жояр акъылгъа киреди.

Танзиля мени жюрегиме тюшюп чыкъгъанча жазады

Кёп болмай фахмулу поэтессабыз Зумакъулланы Танзиляны юбилейине атап, «Заман» газет энчи номер чыгъаргъанды. Андан сора редакциягъа бир тиширыу келип, Заммаланы Аслижан, Малкъарланы Хыйсаны къызы, болгъанын айтып, былай дегенди: «Алгъаракълада газетигизде Зумакъулланы Танзиляны юсюнден бек сюйюп окъугъанма. Аламат номер чыгъаргъансыз. Аны назмуларын  бек жаратама. Кёплери мени ючюн жазылгъан окъуна сунама. Сёз ючюн, къарындашы Володягъа атагъаны уа жюрегими артыкъда бек къозгъагъанды. Танзиля тюз да мени ичиме кирип чыкъгъанча  жазгъанды.

Тауланы къонакъбайлыкъларында

Къабарты- Малкъар – Шимал Кавказны жаухары. Бу оюм, сёзсюз, кертиди, тюздю. Мында болгъан табийгъат айтхылыкъ курортлада да башха  тийреледе хазна тюбемейдиле. Угъай, башха жерлени эниш этип айтханыбыз тюйюлдю, алай ол белгили тийреледе адам аягъы басмагъан, жашырын жерле хазна сакъланмагъандлыла. Бизде уа ала асламдыла, ёзенледе,  таулада да тюбейдиле. Аны бла сейирди  бюгюнлюкде да республикабыз туристлеге.

Оюнну оюн биледи

Базар кюн  асхут  заманда  беш-алты акъсакъал ныгъышда олтуруп лахор этебиз. Озду кетген колхоз-совхоз заманланы да эсибизге тюшюребиз. Фермада малчыла, ийнек сауучула болуп ишлеп тургъаныбызны да. Ара мюлкле адамланы бир бирге жууукъ этген, бирикдирген кюч кибик эдиле.

«Макъамдан, жырдан толу тюшле тынчлыкъ бермей тургъандыла»

Жыйылыуланы биринде къолума КъМР-ни сыйлы артисткасы Мамайланы Фатиманы жырлары бла аламат диски тюшгенди. Аны бу жаны бла хунерин биз актриса къурагъан аламат концертледе да шагъат болгъанлай турабыз.  «Сени жарыгъынг» атлы дискге жыйырма тёрт жыр киргенди, аланы асламысы Къулий улуну сёзлерине жазылгъан магъаналы чыгъармаладыла.

АНА ТИЛЛЕРИНДЕН КЪАЧХАНЛАГЪА БУ КИТАПНЫ КИМ ОКЪУТСУН?

Ана тилибизни къайгъысы бюгюн кёплени акъылларын алгъанды. Ол жарсыугъа атап, тюрлю-тюрлю жыйылыула барадыла, уллу стадионлада, гитче сахналада да айтадыла аны юсюнден. Ёмюрлерин аны бла байламлы этген илмучулагъа, тил усталагъа, жазыучулагъа, малкъар культураны элтгенлеге да ол къайгъы этдирир проблемады.

Страницы

Подписка на RSS - Маданият