Маданият

Халкъны къууанчын, лакъырдагъа, жыргъа да усталыгъын да кесине сыйындыргъан тепсеу

Таулуланы жашауларында эрттеден бери жюрюй келген кёп ахшы адет барды. Ол адетлени, тёрелени ёсе келген тёлюлеге юйретирге керекди. Юйретиуню баш жоругъу уа кёргюзтюудю. Ол себепден жаратылгъандыла миллет адетлени ачыкълагъан тепсеуле, жырла. «Озай» аллай тепсеуледен бириди. Аны юсюнден биз Къудайланы Мухтарны жазмаларында кёп сейир зат окъургъа боллукъбуз. Этнографны ишлеринде жыйылгъан бу къыйматла бла окъуучуларыбызны шагъырейлендириу тёребизни тутуп, бу жол «Озайны» юсюнден айтайыкъ.

Тёрели кофени тарыхындан

Бусагъатда кофе терекни бюртюклерин отда къыздырып, ууакъ этип хазырланнган ичерикни битеу дунияда биледиле, сюедиле. Кёпле аны жаратылгъан жерине Бразилияны неда башха къыралланы санап турадыла, ол алай тюйюлдю.Бизни буруннгу ата-бабаларыбыз  аны бек эрттеден бери жюрютгендиле, Кърым ханлыкъны заманындан башлап. Алимлени оюмларына кёре, Кърымда кофени юсюнден бек биринчи кере осман тарыхчы-хронист И. Печевни кърым хан Гази Герайны (1551-1607) «Кофе бла чагъыр» деген назмусуну юсюнден эсгериулернинде сагъынылады.

Терек бахчагъа къалауурлукъ

РФ-ни бла КъМР-ни Кинематографистлерини союзларыны келечиси, КъМР-ни Къырал саугъасыны лауреаты, КъМР-ни искусстволарыны сыйлы къуллукъчусу, къарачай-малкъар халкъны тарыхы, маданияты бла байламлы аслам фильмлени автору Атталаны Мухажирни жашы Анатолий алгъаракълада жашаудан кетгенди. Ол «Заман» газетни эрттеден шуёху болуп тургъанды, кёп затны кёрген адамча, сейир эсгериулерин  да басмалагъанды. Бюгюн аладан бири бла окъуучуларыбызны шагъырейлендиребиз.

КЪЫРГЪЫЗНЫ БЛА УЛЛУ ДУНИЯНЫ АРАСЫНДА ТЕЙРИ КЪЫЛЫЧ

ХХ ёмюрню бек айтхылыкъ жазыучуларындан бири Чингиз Айтматов бюгюн, жаланда къыргъыз миллетини ёхтемлиги болуп къалмай, битеудуния культураны бийиклеринде бек сыйлы жерни алгъан адамладанды. Аны адабият чыгъармачылыгъы биз, малкъарлыла, бек уллу ыразылыкъ бла эсге тюшюрген къыргъыз миллетни сёзюн, сагъышын, жашау болумун, хунерлигин, тазалыгъын, ачыкълыгъын да дуниягъа белгили этгенди. Чингиз чыгъармачылыкъ жолун сайлай айланнган жылла совет адабиятла терк айный, къарыу ала баргъан чакъгъа тюшгендиле. Чингиз Лениннге, партиягъа, ала кёргюзтген жолгъа махтау салгъан тёлюден эди.

Чапыракъла шууулдайдыла арбазда

Жангыз адам айланады шахар орамлада. Баям, нёгер тапмагъандан угъай, алай сюйюп. Ансы бу ариу, субай, мудах кёзлю тиширыуну жанында ким да аламат кёрюнюрюгю хакъды.

онгмагъандан хапар сорма

Кеч кюз артыны киршилеп башлагъан эрттени эди. Ийнекни саууп, сюрюуге бошлап, челекни арбазда башы жабылгъан ачыкъ жерде бужукъгъа тагъып, тиширыу ашыгъышлы юйге кирди. Аны жарашдыра турургъа заманы жокъ эди.

Кациланы Хабу.

АЙЛАНЧУК СУРАТЧЫ

 

Ол суратчыны сиз Нальчикде да, республиканы районларыны барында да кёрген болурсуз. Ол, айланчук кибик, хар жерге жете, хар жерде айлана, сурат алыр ючюн жанын берген затды. Алай не заманда да, сюйген ишин бардыргъан кезиуде, анга бир зат болмай къалыргъа амал жокъ эди. Аны алай болуууна мен эртте да сылтау тапмагъанма: ким биледи, Аллах бла аралары хазна болмагъанданмыды не да къадары алайлыкъданмыды  огъесе жашаугъа къабыргьасын иги жарашдыралмагъанынданмыды? Аны ким билсин, алай, не болса да, бир заты уа барды.

Жангызлыкъ

«Сол жанында жол бла барсанг – атынгы тас этерсе, онг жанында жол бла барсанг – кесинг ёлюрсе, атынг а сау къалыр, аллынг айланнган жанына барсанг – сау къалырса, алай эсинги тас этерсе…» Жигитле экинчи жол бла барлыкълары белгили эди.

«БЕК АХШЫ, ЭТЕРБИЗ...»

Солтанбек районланы биринде секретарь болуп ишлегенли бир-эки жыл болады. Адетде болгъаныча, бюрону болсун, пленумну болсун жыйылыуларын кезиуюнде бардырады. Сёлешгенине тынгыласанг, не къыйын борчну да толтурургъа бу адамны къолундан келликди дерчады. Бир бирде мардадан оздурурча хыны сёлешген заманы да болуучуду. Ким биледи, иш – аслам, къуллукъчуланы тюрлю-тюрлюлери кёп жерде алайсыз да бола болмаз.

Чемерликден, чомартлыкъдан да къуру болмагъан Исса

Бир жол Нальчикде концерт залладан биринде жырны байрамы бара эди. Анда белгили артистлерибизге, адамларыбызгъа Быллым элден Къудайланы Исса кимине къамичи, кимине гоппан,  ариу ишленнген мюйюз, дагъыда башха затладан саугъала бере эди. Ол заманда аны бла танышыр онг тапмагъанма.

Страницы

Подписка на RSS - Маданият