«Ишими хайырындан халкъыбызны юсюнден алгъын билмеген кёп ахшы шартланы ачыкълагъанма кесиме»

Арт жыллада бизни регионда туризм къыстау айныйды. Ковидни заманында къыралыбызны адамлары солургъа тышына чыгъалмай, тау жерлеге эс буруп башлагъан эдиле. Ол а бизни республикада, аны тау эллеринде да экономика жаны бла айныуну аламат атламыды. Жылдан -жылгъа бу жумушха жаш тёлюню сейири ёсе баргъанын да энчи белгилерчады. Ала туугъан жерлерини тарыхын билип, аны келген къонакълагъа ачыкъ этедиле. Аллай жаш адамларыбыздан бири Хучиналаны Омарны къызы Алияды. Ол бюгюннгю ушакъ нёгеримди.

– Алия, эм алгъа кесинг бла бизни шагъырей этсенг эди?

– Сабийлигими юсюнден айтханда, насыплы ётгендиле ол жылла. Толу юйюрде туугъанма. Анам къабартылы болгъанлыкъгъа, тауча сёлешеди. Къайынларыны араларында намысы жюрюген, сюе, сюйдюре да билген тиширыуду. Кеси да ингилиз тилни устазыды. Атам а бизнес бла кюрешеди. Жашауумда хар жаны бла да ол манга юлгюдю деяллыкъма. Сыфатым анама ушай эсе, къылыгъым толусунлай атамыкъыды. Юйюрде жангыз сабий болгъаным ючюн, барысы да бек эркелетгендиле. Атамы андан гитче юч къарындашы барды да, атамдан башха кёрмей сюеме аланы. Танышларым барысы да менден хапар сорсала, ата къарындашларымы сурамай къоймаучудула. Ол а манга бек хычыуунду.

3-чю номерли школда окъугъанма. Анда ингилиз тилни терен окъутадыла. Алай 9-чу классдан сора «Кюнлю шахарда» къошакъ билим халда алгъан билимим бек магъаналыды. Анда Татьяна Владимировна Уянец юйретген эди бизни. Анга ыразылыгъым чексизди. Ол окъутхан, юйретген тёлю барысы да бийик билимни даражалы вузлада алгъандыла. Мен да, Москвада Бауман атлы университетде окъуп, учуучу аппаратланы къурагъан эм жюрютген система жаны бла инженер болгъанма. Билим алгъанымдан сора, уллу корпорациялада ишлей келгенме. Алай, атамы жолун сайлап, кесими энчи ишим болурун сюйгенме.

– Туризмге уа къалай бла келгенсе?

– Бир заманда бу жумуш бла кюреширме дегенлик акъылыма да келмеген эди. Бир жол, ишимден солуугъа чыгъып, юйге келеме да, заманны бошуна жибермей, республикабыз бла игирек шагъырейленирге излеп, ариу, айтхылы жерлерибизге жюрюп башлайма. Бир жол Черек районда Уштулугъа барама. Ийнаныргъа къыйынды андагъы табийгъатны тамашалыгъын суратласам да. Кёлюм кёкге кётюрюлюп, солууум тыйылыргъа жетип, алай жюрегим бла сезген эдим ол ариулукъну. Сора быллай жерлерибизни саулай дунияда, кеси къыралыбызда да кёргюзтюр муратым жаратылып, Москвагъа алай къайтама. Табийгъатны тамашалыгъындан сора да, туугъан жерими тарыхыны, миллет байлыгъыны юслеринден окъуп, терен билгенимден сора таукел болгъан болур эдим бу жаны бла ишни къолгъа алыргъа.

– Бусагъатда кесинги энчи ишинг барды. КъМР-де туризмни айнытхан араны таматасы болгъанса, республикада жолоучулукъну жалчытхан ишни бардыраса. Ыразымыса?

– Белгилисича, адам не къадар жашай барса да, ол къадар жангы затха кюн сайын юйренеди. Сайлагъан ишим бла байламлы халкъымы юсюнден алгъындан билмеген кёп ахшы шартланы билгенме. Миллетими къаллай огъурлу, халал эмда таза ниетли болгъанына жолоучулукъда къайтып-къайтып тюшюнеме. Сора ыразы болмай къалай къалгъын къадарынга?!

Андан сора да, къоншу регионланы юслеринден окъуп билеме, аланы барып да кёреме. Солургъа келлик адамланы бир жары элтирден алгъа, алагъа программа хазырларгъа керек болады. Хар такъыйкъалары магъаналы эм хайырлы ётер ючюн а, бош заманлары болмазгъа керекди. Аны себепли бу иш бла мени бла бирге бирден аслам адамгъа кюреширге тюшеди. Хайыры болгъандан тышында, туугъан жерибиз бла шагъырейлендиралгъаныбыз, солугъанланы заманларын зырафына жибермей, ыразы этип ашыралгъаныбыз бизге да магъаналыды. Жылдан-жылгъа былай барса, туризм бёлюм аламат айнырыкъ сунама регионубузда. Жаш адамланы бу жаны бла ишлерге сейирлерини ёсгени да махтаулуду.

– Солургъа келген ахча тёлей эсе, бийик даражалы солуу излей болур. Аны уа жалчытхан къыйынмыды?

– Тюздю, хакъын тёлеген анга кёре сервисни да излейди. Бийик таулада, узакъ жерледе болгъанлыкъгъа, адамларыбыз тийишли болумланы къураялгъандыла. Тыш къыралладача болмаса да, бийик даражада жарашдыргъандыла ишлерин, аш жаны бла болсун, къонакъ юйле жаны бла да алай. Алай бизни тыш къыралладан энчилигибиз къонакъ алыргъа сюйгенлигибизди. Жарыкъ бетли тюбегенибиз, сом ючюн бет жоймай, къонакъны хурметлей билгенибиз. Аны ючюн мен республикабызда бу жаны бла ишлеген жашларыбызгъа бла къызларыбызгъа жюрегимден ыспас этерге сюеме. Миллет айырмай, эрттеден келген намысны кёргюзте, бизни да даражабызны кётюрюп, ол элтген жерлерибизни юсюнден айтхан аламат затларыбыз керти болгъанларына шагъатлайдыла. Мен аны ёхтемленип айтама.

– Къыйынмыды бу жаны бла ишлеген?

– Кёлюнгю салып ишлесенг, къайсы иш да тынч болмаз. Алыкъа бир жыл да болмайды компанияма, алай аны былай терк айный баргъанына кесим да сейир этеме. Кече-кюн да акъылым бу ишдеди. Ишчи нёгеринг а кимди, деп сорсала уа, ишексиз: «Аллах кеси болушады!» – деп жууаплаучума.

– Жашауунгда нени багъалайса?

– Юйюрню. Юйюрде болгъан тёрелени бла адетлени. Бизни миллетде ала бош сёзле тюйюлдюле. Уллуну бла гитчени арасында бир терен магъаналы адет-тёре хазна барды. Аланы багъалайма.

– Адамда санга эм магъаналы шартла къайсыладыла?

– Аны къылыгъы. Сёз ючюн, тиширыу кесине тийишли болмагъан затладан узакъ тура билирге керекди, сёзюнде бла къылыгъында шарайыпсыз болургъа, аны ёсдюрген юйюрге айып келмезча. Ол жумушун да тынгылы этерге сабийлигинден итинирге тийишли сунама. Эр кишилени юслеринден айтханда уа, ала кеси кючлерине ийнаныргъа керек болурла. Аланы айтхан сёзлери бла этген ишлери бир бирден узакъ болмазгъа тийишлидиле.

– Кесинг а ол жорукъла бла жашаяламыса?

– Хар кюнден уяныргъа, жашау этерге онгубузну Аллахны уллу саугъасынача къарайма. Чырмаулагъа тюбесем да, аланы тюзетир онг излей туруп, эм магъаналыгъа чамланмауну, ачыуланмауну санайма. Адамланы атлары, сыфатлары башхача, къылыкълары да башха боладыла. Ол жашауну жоругъуду. Эм тюзю уа кесинги келишдире билиудю. Бюгюн сен умут этгенча болмады эсе, буйрукъ алай болур эди. Сени умутунгу заманы башха болур деп, болумгъа жарыкъ кёзден къараргъа кюрешеме. Ол жорукълагъа кёре жашаргъа излейме да, алагъа келишала болурма деп ышанырыгъым келеди.

– Ангылагъаныма кёре, ишден бош заманынг хазна болмайды. Алай дагъыда башха сейирлеринг бармыдыла, деп сормай болалмайма эмда алагъа заман а табаламыса?

– Москвада алты жылны «Асса-Пати» тепсеу къауумгъа жюрюгенме. Тепсеуню кезиуюнде нени да унутуп, халым, сезимим да тазаланадыла дерге боллукъма. Он жылдан бери кюн сайын спорт жарау этерге да жюрюйме. Ол жашаууму бир кесеги болуп къалгъанды. Баям, тири жашау этерге юйретген аламат дерслеримден бири болур спорт да.