Жаш адамла инсульт нек боладыла?

Не заманда да болгъандыла адамла инсульт. Алай бусагъатда жаш адамланы араларында окъуна ол кёпден-кёп тюбейди. Не зат тюрленнгенди? Сакъланыр амал бармыды? Аны юсюнден кардиолог Асанланы  Джамиля бла  ушакъ этгенбиз.

-Инсульт болгъанланы санындан къаллай бир проценти жаш адамладыла?

Бизни къыралда инсультланы саны дайым кёбейгенлей барады, деп врачла эрттеден бери жарсыйдыла. Аны бла бирге уа, инсультха жолукъгъан жаш пациентлени саны да кёпден-кёп бола барады. Неврология стационарлада жатханланы 30 процентини мыйыларында къан тамырла къан эркин жюрюмегенлени 50 жыллары толмагъан, ишлерге тийишли адамладыла.

-Бу палахха не зат келтиреди?

-Асламысында гипертония ауруу жолукъдурады. Инсультланы 60 процентлери аны хатасындан чыгъады. Кертиди, бу арт заманлада кючлю жарыкъландырыу кампанияны (анга бизни газет да тири къатышады) хайырындан гипертония чыгъаргъан инсультланы саны иги да азайгъанды. Инвалидни шинтигине тюшерге къоркъгъанла артерия къан басымларын терк-терк ёнчелейдиле, керек заманлада врачлагъа барадыла.

- Жюреклери ауругъанла да инсульт кёп боладыла да?

- Хау,  инсультну чыгъыуунда экинчи жерни тутхан  кардиология патологиялары болгъан саусузладыла.  Былайда уа сёз бек алгъа миокардны инфарктына жолукъгъанланы юслеринден айтылады. Аланы жюреклеринде къанны жюрютюу онглары азаядыла. Аны бла бирге уа, аллай саусузну аритмиясы бар эсе уа, жюрекни ишлеую 20-25 процентге къарыусузланады.

Не десек да, жарсыулары инфарктха жолукъгъан адамлада кёп боладыла: аланы къан тамырлары, бек алгъа уа, сонный артериялары - мыйыны керекли затла бла жалчытханла - атеросклеротический бляшкалары болуп, иничкередиле - аллай кезиуледе уа инсульт чыгъаргъа къоркъуу уллуду.

-Ол болумдан къутулургъа амал бармыды?

- Бек алгъа,  жукъу къан тамырны УЗИ этерге керекди. Ол заманда къан тамырчыкълада иничкериу къоркъуулу болгъаны ачыкъланса (стеноз бар эсе), ол кёрюмдю 60-70 процент бла белгилене эсе, кесигизни жашау халыгъызны тюрлендирирге заман жетгенди – гипертониядан къыйматлы багъыуну табаргъа керексиз. Жукъу къан тамырда стеноз ауруулары  болгъан эм миокардны инфарктына жолукъгъан саусузланы къан басымлары 120-дан аз эм 150-ден кёп тюйюл эсе, башда мыйыны къан бла жалчытыу кем болмаз ючюн, диастолическое къан басым 90-дан кёп болмазгъа керекди.

Уллу магъаналы дагъыда бир кёрюмдю къанны тебиуюдю, анга дайым контроль этгенлей турургъа керекди: барикардия (мардасындан аз кере уруу) бар эсе (бир минутха 60-дан аз) эм тахикардия (90-дан кёп кере) гемодинамический инсульт чыгъады, жюрекни тап ишлеую бузулады. Аллай низамда ишлеген жюрекге къан тийишлиси тенгли бир бармай къалады. Алай эсе уа, мыйыгъа да къан тийишлиси тенгли мардада бармайды. Жюрекни ол халгъа жетдирирге уа арталлыда жарамайды. Къысхасы, саугъугъузну тинтгенлей туругъуз. Къан басымны да, жюрекни да тап халда тутугъуз.

-Арталлыда къымылдамай турургъа керекмиди? Ол сакъларыкъмыды инсультдан?

-Угъай.  Къымылдап туруу хар кимге да борчду. Инфарктдан ауругъан адамлагъа солуу гимнастика эм жюрюу бек уллу хайыр бередиле. Алай, атлауучла бла ёрге бара, паркда жаяу айлана туруп, кесигизни болумугъузгъа эс буругъуз.

Солууну тыйылыуу, башны тёгерек айланыуу, кёзлеригизни кёрюуюню бузулууу, къарангы этиулери ишемияны (кислород ачлыкъны) шарт белгилеридиле. Аллай кезиуде сиз тохтаргъа, ишигизни къояргъа керексиз – керек болса уа, врач берген дарманланы ичерге керексиз. Жюрегигиз къалай ургъанына, къан басымызгъа контроль этиу биринчи борчладыла (эрттенликде уяннганда, хар ингирде ауузланнгандан сора). Аллай кёрюмдюлени энчи дефтерчикге жазып туругъуз ‒ инфаркт болгъандан сора 1,5-2 жылны ичинде. Андан сора уа, инсульт, инфаркт ауруулагъа жолукъгъанланы халлары табыракъ болургъа керекди эм ала кючню-къарыуну излеген ишлени аз-аздан кёбейте барыргъа боллукъдула.