Бишлакъ илмуда дарманнга саналады

Бишлакъны жаланда ол бек татыулу болгъаны ючюн сюергеми керек сунасыз? Угъай. Ол кеси дарманды. Аны юсюнден диетолог эм нутрициолог Байсыланы Мурат айтады.

- Бишлакъны баш хайыры недеди?

- Ол иммунитетни кючлендиреди. Бишлакъда болгъан баш магъаналы кесек – сют белокладыла, ала 25 процентни тутадыла. Аны магъанасы уа быллайды-бишлакъ сизни иммунитетигизни алышындырылмазлыкъ болушлукъчусуду. Иммунный клеткала белок молекулаладыла. Алай эсе уа, чархыгъызны вирусладан бла бактерияладан къоруулар ючюн, организмге протеинле керекдиле. Ала этде, чабакъда, сют продуктлада, битимледе окъуна, сёз ючюн, къудоруну къауумларында, бардыла. Алай белокну да белок биледи! Ала адамны чархына тюрлю-тюрлю сингедиле. Алада бир башха зат бла алышындырылмазлыкъ аминокислотала бардыла. Ала уа адамны чархыны эм иммуный системасын тап ишлеригин жалчытадыла, протеинни тюрлю-тюрлюлеринде кеслери да башха-башха ёлчемледе боладыла.

Белокла, башында айтханыбызча, юч тюрлюдюле. Ючюнчю жерни битим белокла  аладыла. Аланы жаланда 60 процентлери сингедиле адамны чархына, алада эм керекли аминокислоталаны бир-бирлери жокъдула. Экинчи жерде уа эт белокладыла, аланы 95 процентлери эрийдиле адамны чархында. Биринчи жерни уа сют белокла аладыла. Адамгъа бек хайырлы белоклагъа бишлакъдагъыла саналадыла. Ишни башы уа ферментледеди. Ала бишлакъны бишиу кезиуюнде къураладыла, адамны аш орунуну ишлеуюне болушадыла - бишлакъны битеу кючюн адамгъа ётдюредиле.

- Диета бла бишлакъ бир бирге келишемидиле?

-Диетаны тутханлагъа бишлакъны аз ёлчемледе ашасала, игиди. Ол адамны  ачлыгъын терк кетереди, ёз тутады, веществоланы алышыныуларын терклендиреди. Диетологла сынау бардыргъандыла.  Ала эр кишини эм тиширыуну рационларында бишлакъны ёлчемлерин тохташдыргъандыла. Алай этип къарагъанда ачыкъланнганыча, сынаугъа къатышдырылгъанланы араларында бишлакъны бир кюннге аз-аздан бир ненча кере ашагъанла, башха продуктланы ашагъанладан эсе, терк арыкъ бола, азая эдиле.

- Бишлакъ антистресс ашды, деп эшитгенме. Ол кертимиди?

- Кюн узуну стрессден тюшген хатадан терк къутулур эм  жукълар ючюн, адамны чархына триптофан  деген аминокислота керекди. Ол вещество мелатонинни, стрессге къажау  сезимлени  чыгъыуларына себеплик этеди.

Триптофан кёп продуктлада барды, алай алчылагъа уа 45-50 - процентли къаты бишлакъла саналадыла.

Алимле бардыргъан сынаулада эки жюз адам жукълардан алгъа жыйырма  грамм бишлакъ ашап тургъандыла. Сынау бир ыйыкъны ичинде бардырылгъанды, ол кезиуде былай ачыкъланнганды: пациентлени юч юлюшден экиси жаланда иги жукълагъанны къой, тюшлерин да  эслеринде  иги тута эдиле. Тинтиучюле айтханларыча, иги жукълар ючюн, хар кюнден бир-эки туурамчыкъ  бишлакъ ашап турургъа керекди.

- Витаминле уа бармыдыла бишлакъда?

- Хау, бек кёпдюле. Анда В группалы витаминле   (нерва системаны иги ишлетедиле, терини эм чачны саулукъларын жалчытадыла), А витамин (кёзлеге керекди), Д витамин (кальцийни эритеди, сюеклени къатдырады), кальцийни,  фосфорну хайырларын чыгъарады.

Аны бла бирге уа, витаминлени бир-бирлери жауну эритедиле, А витамин (быхыда кёпдю) чархха къыйын сингеди, анда жау арталлыда жокъду. Болсада бишлакъда витаминле эм аланы эритирик жаула да бардыла.

- Тиширыулагъа бишлакъ энчи хайырлыды, дейдиле ?

- Алимле айтханнга кёре, эр кишини аш-азыкъ четенинде тенгиз продуктла болургъа  керекдиле. Ала репродуктив  системаны ишин игилендиредиле. Тиширыула  уа бишлакъны кёп ашаргъа керекдиле.  Анда болгъан тууар белокла эм темир  тиширыуда репродуктив  функцияланы бютюн кючлендирликдиле. Шимал Кавказда бишлакъ къачан да кючлю ашарыкъгъа саналып бош турмайды, байрам аш къангагъа хар заманда да салынады.