Губугъа ушаш, ауун кенгерте барады

Къабарты-Малкъарны 45-жыллыкъ инсаны 2020 жылдан берихалкъла аралы террорист организацияны келечисине ахча ашырып тургъаны ючюн терсленеди. Аны аманлыгъын РФ-ни Къоркъуусузлукъну федерал службасыны КъМР-де управлениясыны къуллукъчулары тохтатхандыла.

Къажау мадарла

Терроризмни ахча бла жалчытыу саулай жамауатха, энчи хар адамгъа да къоркъуулуду. Аны эсге алып, бу аманлыкълагъа къажау мадарла битеу дунияда бардырыладыла, ол жаны бла халкъла аралы Конвенция да къабыл этилгенди. Алай аманлыкъчыла байыкъланыуну амалларын кенгертгенлей, жангы технологияланы сингдиргенлей турадыла. Аны бла бирге ахчаны адамладан жыйгъанны да тохтамагъандыла - асламында жандауурлукъну, тюрлю-тюрлю жамауат проектлени сылтаулары бла.

Россейде ишине чекле салыннган халкъла аралы террорист организацияладан бирини бюджети эки миллиард долларданозгъанды. Бу ахчагъакъаллай бир къужур иш этерге боллугъуну юсюнден сагъыш этигиз.Биринчиден, терактлада  бир тюрлю терсликлери болмагъан мамыр инсанла ауушадыла, жаралы боладыла, юйюрлени къадарлары  бузулады, сабийле ёксюз къаладыла.

Экинчи жанында а экономикагъа хата салынады. Мекямла, башха инфраструктура бузулады, туристле аллай жерлеге келирге къоркъуп, регион файдасыз къалады. 2011 жылда февральда Элбрус районда кийирилген КТО кёплени эсинде болур. Ол баргъан тогъуз айны ичинде республиканы экономикасы туризмден файдасыз къалгъанды, тау районда жашагъанла къыйын болумгъа тюшгендиле.

Контртеррорист операция кетерилгенден сора да Къабарты-Малкъарда къоркъуусуз болгъанына, право низам тапландырылгъанына ийнандырып, туристлени регионнга къайтарыр ючюн кёп къыйын салыргъа тюшгенди. Бу юлгю да тамамды террористлени ахча бла жалчытыу саулай регионнга къаллай хата келтиргенин кёргюзтюрге.

Мамыр адамла ачыйдыла

«Терроризмни битеудуния индексини» шартларына кёре, 2025 жылда терактла болгъан къыралланы саны 58-ден 66-гъа дери кёбейгенди. 2025 жылда 1 январьда Америкада Луизианада Жангы жылны байрамын белгилерге орамгъа чыкъгъанланы 42-жыллыкъ эр киши машинасында басдыргъаныны юсюнден жарсыулу билдириуле чамдандыргъан эдиле. Россейде ишине чекле салыннган халкъла аралы террорист организацияны ниетлерин тюзге санагъан эр киши къууанчны белгилеген 14 мамыр адамны ёлтюргенди, 57-си уа жаралы болгъандыла.

Мали республикада террористле машиналагъа от ачхандыла. Алада баргъанланы кёбюсю тыш къыралланы инсанлары эдиле. Алайда 54 адам ёлтюрюлгенди, ол санда 20 аскерчи эмда 34 адам жаралы болгъандыла. Аманлыкъчыланы жанындан да 19 адам жокъ этилгенди. 

Индияда Пахалгам шахарда террористле солургъа келген мамыр адамлагъа от ачхандыла. Алайда 26 адам ёлтюрюлгенди – асламы туристле, энтта 20-сы жаралы болгъандыла. 

Пакистанда Хуздар шахарда террорист машинасын, аны ичи уа чачдырыучу затдан толу болгъанды, школ автобусну юсюне бургъанды. Чачдырыуда 11 адам ауушханды, аладан 8-си – сабийле, 53 адам жаралы болгъандыла.

Жаланда бу тёрт кезиуде террористлени къолларындан 269 мамыр адам ачыгъанды.  

Россейде

РФ-ни МВД-сыны шартларына кёре, 2025 жылда къыралда терроризм бла байламлы 6 мингнге жууукъ аманлыкъ этилгенди, ол а аны алында жылдан 59 процентге кёпдю. Бу тарихлеге террористлеге болушханла, ол санда ахча бла,быллай аманлыкъла этерге чакъыргъанла, аланы башын жулгъанла да киредиле.Росфинмониторинг тамамлагъан ишни хайырындан терроризм бла байламлы аманлыкълагъа къатышхан 5,5 минг адамны банклада счётларына чекле салыннгандыла, алада битеу да бирге 490 миллион сом асыралгъанды.Бу ахчаны ала къаллай жумушлагъа къоратырыкъ болур эдиле?

СВО-ну кезиуюнде террористлени хатасын Россейни регионлары сынайдыла. Сёзге, былтыр 31 майда Брянск областьда кёпюр чачдырылып, поездде баргъан 7 адам ауушханды, 89-зу жаралы болгъандыла. Бир кюнден бу регионда энтта бир кёпюр чачдырылгъанды. Ызы бла Курск областьда энтта аллай аманлыкъ. Анда тёрт адам ауушхандыла. Чачдырылыула терактла болгъанланы тохташдырылгъанды.

Украинлы энчи службала Россейде диверсия ишлерин кенгертир муратлыдыла. Аны юсюнден РФ-ни Къоркъуусузлукъ советини секретары Сергей Шойгу быйыл мартда кенгешде айтхан эди. «Украинлы душманны регионлада аскер, транспорт, отлукъ-энергетика комплекслеге сейири уллуду», - деген эди ол. Бу сёзле уа терроризм узакъдады, манга жетерик тюйюлдю, деп тынчайып тургъанла жангылгъанларына кёргюзтедиле. 

Тынчайырыкъ тюйюлдю

РФ-ни Терроризмге къажау миллет комитети белгили этген тарыхлеге кёре, 2025 жылда Шимал Кавказда терактланы саны эки кереге азайгъанды. Право низамны сакълаучула бардыргъан ишни хайырындан былтыр 27 теракт хазырланнган кезиуде тохтатылгъандыла.

Алай регионда жарсыулу ишле тохтатылгъандыла деп тынчайырча тюйюлдю. Былтыр майда Махачкъалада ДПС-ни полициячыларына этилген чабыуулда эки инспектор ёлтюрюлгенди, мамыр адамла жаралы болгъандыла.

2025 жылда декабрьде уа Украинаны энчи службаларыны буйрукълары бла хазырланнган теракт тохтатылгъанды.Нальчикчи бу къыралда энчи юйрениуледен ётюп, Россейге къайтханды. Анга КъМР-де газ бла жалчытхан ызны чачдырыргъа буйрукъ берилген эди. Кюч органланы келечилери ишеклини тутабыз дегенде, ол право низамны сакълаучулагъа от ачханды. Бузукъчуну биргесине ауурлугъу 5 килограммгъа жетген чачдырыучу зат, автомат эм анга окъла табылгъандыла. Аны телефонунда уа аманлыкъны къалай хазырларгъа, къалай этерге кереклисини юсюнден буйрукъла табылгъандыла.

Жууаплылыкъ

Россейде терроризмни ахча бла жалчытханлагъа жууаплылыкъ РФ-ни УК-сыны 205.1-чи статьясында белгиленипди. Былайда «ахча бла жалчытыу» деген сёзлени тюз ангыларгъа керекди - ол  ахчаны къолдан-къолгъа бериу неда банк картагъа ётдюрюу бла чекленмейди. Аманлыкъчылагъа ахча жыйыуну къурагъанла, фатарланы арендасын тёлегенле, связь, телефонла, башха керекле бергенле да аманлыкъ этгенлерин билирге керекдиле.

Законну 1-чи кесегинде жазылгъаныча, террористлени ахча бла жалчытханны эркинлиги 8 жылдан 15 жылгъа дери сыйырылыргъа, анга 300 мингден 700 минг сомгъа дери тазир салыныргъа боллукъду. Белгиленнген статьяны 2-чи кесегине тийишлиликде уа, аманлыкъны инсан къуллугъун хайырланып этсе, аны эркинлиги 10 жылдан 20 жылгъа дери сыйырылады сюдню оноуу бла, тазирни ёлчеми 500 мингден миллион сомгъа дери жетеди. Терроризмге ахча жыйыуну къурагъан да жууап тутарыкъды - аны эркинлиги 15 жылдан 20 жылгъа дери сыйырылыргъа болады. 

Инсанны жашаууну ахырына дери тутмакъда тутаргъа деген оноу чыгъарылыргъа да болады.

Ахыр болумла

Россейни ФСБ-сыны къуллукъчулары, полициячыла эм Росгвардияны аскерлери бла бирге КъМР-ни 8 инсанын тутхандыла. Кюч ведомство белгили этгенича, ала халкъла аралы террорист къауумнубашчысына ант бергендиле. Сауутла къоллуболур ючюн а республикада административ мекямлагъа чабыуулла хазырлагъандыла. Аманлыкъчыла юйлеринде сауутла, окъла, бичакъла, чачдырыучу затла асырагъандыла.

Бу шартла терроризм жокъ болмагъанын, ол, губугъа ушаш, ауун кенгден-кенг эте баргъанын кёргюзтедиле. Террористлени муратлары уа бирди – адамланы къоркъутургъа, жунчутургъа, къыралны къарыусуз этип, кеслерини сейирлерин сакъларгъа. Аны билип, аманлыкъчылагъа ахча ашыргъанла кеслери дамурдарлыкълагъа, чачдырыулагъа къатышханларын ангыларгъа керекдиле.