ТЕПСЕУ САНАТНЫ КЪАНАТ ТЮБЮНДЕ ЁСГЕНЛЕ

Бу суратладагъы сабийле 1991-1992 жыллада Сотталаны Къаншау къурагъан «Элия» атлы биринчи сабий тепсеу къауумда болгъандыла. Андан бери отуздан артыкъ жыл ётгенди, алай а была эгеч бла къарындаш сезимлерин тас этмегендиле. Бюгюн, бирге жыйылып, ол кезиулени сюйюп эсгергенлери жюрекде ниет биргеликни, шуёхлукъну юслеринден жангы сезимле туудурады. 

Курорт эм туризм жаны бла ишлеген Зокаланы Теймураз аладан бириди. Ол былай айтады: «1992 жылдан 1999 жылгъа дери тепсегенме «Элияда». Биринчи сабий тепсеу ансамбль къурала башлагъанда, анамы Малкъар театрда ишлеген бир жууукъ эгечи чакъыргъанды ары. Кертисин айтханда, мени, спортха бермей, тепсерге бергенлерине сейир эте болур эдиле кёргенле – биз барыбыз да тукъумда былай къатангы адамлабыз, кесим да къарыулу сабий болгъанма. Болсада тепсеу да, спорт да мен сюйюп этген затладыла. Аппам беш жылымда окъургъа юйретген эди да, окъуу жылларым да тынч ётгендиле, тепсеу чырмау болмагъанды. «Балкария» уа бизге юлгю эди. Энди мен, алгъынча, артыкъ бек берилмейме тепсеуге, спорт жаны бла уа кюрешеме. Ол заманда уа 8-чи номерли школда не тюрлю ишге да къатышдыргъандыла, школну намысын кётюреме деп, кёп тепсегенме. Анда мен ма быллай ёмюрлюк шуёхла тапханма», – дейди ол. 

Гыллыланы Ибрагим аскерчиди, бюгюн солуудады. Энчи аскер операцияда жигитлиги ючюн Жуков орден бла саугъаланнганды. Аны юсюнден алгъаракълада энчи статья да болгъан эди «Заман» газетде. Ол былай эсгереди: «27-чи школда окъугъанма. 1992-1993 жыллада элтгендиле «Элияда» тепсерге. Сотталаны Къаншауну бла Токумаланы Борисни къолларында тепсегенбиз. Къыйын, жууаплы кезиуле да болгъандыла. Сёз ючюн, ансамбльге юлгюлю, халкъ ансамбль деген атха тийишли болур ючюн кюрешгенибизде, бек къаты хазырланнганбыз. Болушамыды жашауда тепсеу деп сораса да, аскер къуллугъуму толтурургъа чакъыргъанларында уа, иги да болушхан эди. Кёп зат къыйын болгъанда башхалагъа, манга тынч эди. 

Дагъыда ма бюгюн, анча жылдан сора, тюбешип, былай бир бирни тансыкълагъаныбызны магъанасы уллуду.

Малкъарланы Фатима былай айтады: «Анам мен жырчы этерге дей эди. Къулбайланы Людмилагъа жюрюгенме, 6-чы классдан башлап. Тепсерге уа андан да бек сюйгенме. Гыллыланы Ибрагим, Мырзаланы Зухра бла мен бирге окъугъабыз школда. Бизни анда да тепсетип тургъандыла. Сюйюп баргъанма «Элиягъа». Сотталаны Къаншауну, Токумаланы Борисни да къыйынларын унутмайма. Экиси да юйретиуде къаты эдиле. Артда мени Расул Багиров «Кавказгъа» иерге деп тура эди, Игорь Атабиев бла сёлешип, ол тепсеу къауум чачылып къалмаса. Анам тепсерик тюйюлсе дегенде, жырлагъанны да къойгъанма. 

Алай бла МГУ-да, бизде академияда да окъугъанма. Экономистме. Бир кесекни ведомстводан тышында охранада ишлегенме. Жыйырма жылдан бери уа Стамбулда жашайма. Эки жашны анасыма. Тепсеу, кёллендиргенден сора да, бизге бирлик къууанчын бергенди. 

Бечелланы Ляна: «Алты эгечни бешинчилериме. Эгечим Людмила, актриса, келтирген эди мени «Элия» ансамбльге. 1991-1996 жыллада жюрюгенме ары. Алгъа сюймей, къоркъуп окъуна тургъанма. Артда уа бирде дерслеримден къачып окъуна. Анам аны бла къоркъутханды – репетициягъа иерик тюйюлме деп. Ол бек уллу жаза эди манга. Алагъа ушаргъа сюйюп, «Балкарияны» репетициясына къараргъа сюйгенбиз, алгъаракъ келип. Коллектив жарашыулу болгъанды. Концертлеге иги хазырланыргъа кюрешгенбиз. Иги устазларыбыз болгъандыла. Социал жаны бла Гуманитар институтну бошагъанма. Сабий реабилитация арада ишлегенме бир къауум заманны. Бусагъатда Санкт-Петербургда жашайма, юч сабий барды да, тепсейдиле, алай кеслери ючюн», – дейди.

Гайыланы Жамиля былай айтады: «Эгечим Лейля бла бирге баргъанбыз ансамбльге. Лейля тепсерге сюе эди, мен а сюймегенме. Алай бизни ары бирге бергендиле, айырмайбыз деп. 1992-1998 жыллада жюрюгенбиз ары. Артда чачылгъан эдик окъургъа. 23 жылдан бери мен пенсия социал фондда ишлейме. Тёрт жаш бла эки къыз ёсдюреме. Спорт бла кюрешген, жырлагъан да барды алада», – дейди. 

Гайыланы Джамиля: «Эгечим бла мени ортабызда жыл бла жарым барды. Мен тепсерге сюйгеним ючюн, ол да мени бла жюрюгенди. Сабий заманыбызда, атабызны иши анда болуп, Мадагаскарда тургъанбыз бир къауум заманы. Бери келгенлей, ахлубуз Мисирланы Жамал элтгенди «Элиягъа». Филология факультетни бошагъанма КъМКъУ-да. Краснодарда жашайма. Эки сабий ёсдюреме», – дейди. 

Керимланы Аслан ансамбльге 1997 жылда келгенди. «Шуёхларым келтирген эдиле, 16-17 жыл болуп. Къаншау бла, Расул Багиров бла да ишлегенме. Мени заманымда репетицияла Юйле ишлеген комбинатда, «Долина нарзановда», «Родина» кинотеатрда баргъандыла. Бирде болмай да тургъандыла. Эсимдеди, аллай заманда, ансамбльге халкъ ансамбль деген ат ататыр ючюн, Къаншау бизни юч кюнню хазырлагъан эди. Ол 1999 жыл болур эди. Ол гала-концертни ачхан да, жапхан да биз этген эдик. Ол даражалы атны да алгъанбыз. Сабийле тепсерге сюйселе, угъай дерик тюйюлме, ол адамны кёп жаны бла айнытады», – дейди Аслан.

Глашланы Лейля: «Ансамбльде биринчи мени экиге айланнган эгечим Ахматланы Марина тепсегенди, ол элтгенди мени да ары. Ол бусагъатда Москвада жашайды. Сюйюп жюрюгенме. Тепсеу бизни кеси аллыбызгъа оюм этерге юйретгенди. Артда мен КъМКъУ-да орус-малкъар бёлюмде окъугъанма. 28 жылдан бери билим бериуде ишлейме, алгъа Нальчикде 13-чю школда, энди Чегемде. Бусагъатда сабий садда урунама. «Жылны воспитатели» деген эришиуде къытханма. Юч жаш ёсдюреме. Къайда ишлесем да, тепсеуге сюймеклигим бир кюнде да азаймагъанды».

Мурзаланы Зухра былай айтады: «Мени Малкъарланы Фатима келтирген эди 1995 жылда ансамбльге. Бирге окъугъанбыз. Эки-юч жыл тепсегенме. Школда да алай. Фатима бла мен, бийик санлыла болуп, биринчи, экинчи сюелгенбиз тепсегенде. 1998 жылда школну бошап, университетге киргенме, социал бёлюмюн бошагъанма, ишлейме. Къыз тепсейди, эки жаш а спорт бла кюрешедиле. Тепсеу манга бек магъаналыды. Абезехни бек сюеме, бюгюн да анга сюйюп къарайма».

Хутуйланы Анжела: «1991 жылда атам келтирген эди тепсерге. Сюймей барсам да, артда тепсеусюз жашаууму эсиме да келтиралмай башлагъанма. Аллахха шукур, терсине бирибиз да кетмегенбиз. Бир юйюрлей турабыз бюгюн да. Элиячыланы 90 проценти таулу жашчыкъла бла къызчыкъла эдиле. Биринчи заманда бизни Къудайланы Мухтар бла Сотталаны Къаншау юйретгендиле. Мухтар кесини китабын да юлешген эди, къалай къымылдаргъа керек болгъаныбызны юйрете. «Балкарияда» тепсерге хазырланнганбыз барыбыз да, аны гитче къаууму «Элия» болуп, аны репертуарын къайтаргъанбыз. Онеки жаш бла къыз къауум болгъанбыз. Биз ары 1991 жылдан башлап жюрюгенбиз. Бир кесекден экиге бёлюннгенбиз. Къудай улу «Ассада» юйретгенди. «Голлу», «Чоппа», абезех, «Хардар», тюз тепсеу дегенча тепсеуледе кёргюзтгенбиз усталыгъыбызны. Бир кесекни бизни бла Ахкёбекланы Аслан бла Расул Багиров да ишлегендиле. Ата-ана комитет да къайгъыргъанды бизге. Фестивальлагъа да баргъанбыз. Сёз ючюн, 1994 жылдан башлап, «Танцы над Эльбрусом», «Эрирей» деген фестивальлада «Балкария», «Кабардинка», «Нальцук», «Каллисто», «Терские казаки» деген къауумла бла тенг чыкъгъанбыз сахнагъа. Алай а, школну бошагъанлай, окъуу жерлеге бёлюннгенбиз. Къайда болсакъ да, бир бини уа унутмайбыз», – дейди. 

КъМР-ни сыйлы артисти Мирзоланы Мурат: «Мен да кесими устазларыма Къаншауну бла Борисни, Расулну санайма. «Элияда» 1992-1998 жыллада тепсегенме. Артда да «Балкария» фольклор-этнография къырал ансамбльге кёчгенме, – дейди. – Артда сабийлени Эльбрусоидде юйретип башлагъанма. Алайды да, тепсеу мени жашауумду десем, ётюрюк айтырыкъ тюйюлме». 

Игилени сагъындыргъан, сабийликни татлылыгъын эсгертген тюбешиуню ахырында миллетни ариу къызлары бла жашлары «Элия» ансамбльни аты жазылгъан торт бла сыйланнгандыла.