Къурулушу жигитликни излей эди

Хар солуу жер да инсанны эсинде бир сейир шарты бла къалады. Минги тауну солуу жерча тарыхы уа къалай башланнганы бла бу материалда шагъырей этебиз. Урушха дери жыллада Азау талада хастан болгъанды, адамла алайда жылы кезиуде малларын тутхандыла. Бюгюнлюкде уа ол шёндюгюлю излемлеге келишген тау-лыжа курортду. Лыжачыланы, сноубордчуланы, туристлени бла альпинистлени бусагъатдагъы тёлюлерин озгъан ёмюрню технологиялары бла сейир этдираллыкъ тюйюлсе, алай 60-70-чы жыллада мында болгъан ишле курортну къадарын белгилегендиле. Къазауатдан сора союзну сюеген адамла таланы айбатландырырча кеслерини заманларына кёре эм айырмалы амалланы кийиргендиле, алагъа дери къыралда угъай, дунияда да болмагъан турист эм тау-лыжа инфраструктураны къурагъандыла.

- 2019 жылда  июньда «Мемориал-Эльбрус» излеу къауумну башчысы Тилланы Фатима,  «Мир» станцияда Элбрус турист-спорт араны проектин жарашдыргъан Тилланы Юсюпге эсгериу къанганы орнатыугъа чакъыргъан эди, - дейди, Орус география обществону регионда жаш тёлю клубуну башчысы Мокъаланы Тенгиз. – Бу иш Тилланы Юсюпге СССР-ни Министрле Советини премиясы берилгенли 40 жыл болгъанына аталгъанды. Ол кюн аны шуёхларындан, ишчи нёгерлеринден да маятник канат жол къалай ишленнгенини юсюнден кёп сейир шарт билгенме.

Тенгиз белгилегенича, адамланы, жюклени да 3500 метр бийикликге кётюрюуде ол кёп жылланы тынгылы жарап турады. «Минги таугъа маятник пассажир канат жол» деген объектни ишлер ючюн, Юсюпге эм бийик усталыкълы, къарыулу да адамладан къурулушчу къауумну жыйышдырыргъа кереклисин айтадыла. Ол да бу жумушну тийишлисича толтурады – къауумгъа иш кёллю устала киредиле, ала къурулушда кёп жангы амалланы къурайдыла, эндиге дери башхала сынамагъан мадарланы да хайырланадыла. 

Тилланы Юсюп жарашдыргъан амаллагъа кёре  къыралыбызда биринчи болуп, къурулушда аслам жангычылыкъ да этиледи. Канат жолну энчиликлеринден бири ауурлулукълары 200 тоннадан кёп темир буруула салыннганлары да аланы санындандыла. Аланы ишлегенде алгъа темирни бир бир юсюне сюеп къошаргъа умут бар эди, алай артда бурууланы жерде хазырлап, ёрге уа эстакаданы болушлугъу бла сюерге келишгендиле. Ишле «Союзлифтмонтажны» келечилери бла бирге тёрт айны ичинде толтурулгъандыла. Бурууланы мурдорлары къаты болурча, жер 20 метр теренине къазылып, ала алай орнатылгъандыла. Бу амал къурулушда къоркъуусузлугъун кёргюзтгенинден сора да, 170 минг сомну аяргъа болушханды, ол заманда ол уллу ахча эди. Салгъан къыйыны ючюн Тилланы Юсюп 1979 жылда СССР-ни Министрле Кабинетини премиясына тийишли болгъанды.

Канат жолну салыу да уллу жетишим эди, Элбрусха ауур къурулушчу машиналаны элтип, аны Беккаланы Назир бла Согаланы Джабраил ишлегендиле. 3500 метр бийикликге дери бир бирлери бла темир жипле бла байланнган эки 400-килограммлыкъ машина таугъа автокранны, темир бурууланы тартхандыла, ызларындан а, ала артха кетмезча эмда хата чыкъмазча, бульдозер баргъанды. Къысха заманны ичинде бу жолну ишленирине аз адам ийнанса да, къурулушчуланы чынтты жигитликлерини, ала жашауларына къоркъуу болгъанына да къарамай ишлегенлерини хайырындан, ол борч болжалдан кеч къалмай толтурулгъанды. Андан сора жыллада Беккаланы Назир да СССР-ни Министрле Кабинетини премиясын алгъанды.    

«Мир» станцияны ишлегенде да къурулушчу къауум жангычылыкъ этгенди: темир конструкцияланы бетонсуз хайырланнганды. Анга кёре станция 45 градус бир жанына орналыпды, 5 минг тонна ауурлулукъгъа чыдайды, Европада эм бийик канат жолгъа саналады. 

1973 жылда къурулушчула Москвагъа КПСС-ни Ара комитетини генеральный секретарына  Элбрусда канат жолну экинчи кесегин ишлеуню юсюнден социалист борчну тамамларгъа хазырлыкъларыны юсюнден жазгъандыла. Станцияны проекти жарашдырылгъанды, сакъланнганыча, аны Онбиреуленни ышыгъы бла байларгъа боллукъ эди, алай ол мурат толмагъанды.

1970 жылда  29 январьда Минги тауда маятник канат жол  хайырланыргъа берилгенди, аны  узунлугъу 1750 метрге жетгенди. 1977 жылда уа  1625- метрлик экинчи очередь ишлеп башлагъанды. Бир сагъатха башына 160 адамны жетдиргендиле, бир вагоннга 25 инсан сыйыннгандыла, канатка 1 такъыйкъагъа 6 метр терклик бла баргъанды.

Приэльбрусьеде канат жолну ишлегенле миллет кадрланы урушдан сора айтхылыкъ тёлюсюню келечилери болгъандыла.  Чыранланы, къарланы арасында, ташла тюшген, куртла юзюлген эм бийик жерледе уруннган къурулушчуланы жигерликлерини бла жигитликлерини юсюнден саулай да Совет Союзда айтхандыла, юлгюге салгъандыла. Ала уа махтау излемегендиле, жангызда салыннган борчланы тынгылы тамамларгъа кюрешгендиле. Аладан туугъанланы, учхунларыны араларында да ата-балаларыны ызлары бла баргъанла бардыла. Юлгюге, Беккаланы Назирни жашы Хыйса атасыны жолун сайлагъанды, бюгюнлюкде «Кавказ.РФ» обществону генеральный директоруну орунбасарыды.