«Жолларыбыз, фермаларыбыз, жангыртылгъан школубуз – барысы да иги шартладыла»

Герпегежге жете туруп, хауаны тазалыгъына сейир этген эдик. Тёгерек жап-жашил, къайры къарасанг да – терекле, аланы башларында уа кём-кёк кёк. Эл жашауну къууаты, тылпыуу, берекетлиги. Биринчи тохтагъан жерибиз – Герпегежни стеласы. Аны юсюнден эди элни администрациясыны башчысы Уяналаны Хамитге биринчи сорууубуз. 

– Хамит Исмайылович, элге кирген жерде стела не заманда салыннганды?

– Былтыр «Инфраструктураны жашау ючюн» миллет проектни чеклеринде. Россейни юч тюрсюнюдю стеланы мурдору. Сора Россейни бла Къабарты-Малкъарны байракълары бардыла, андан сора да, жюрекни сураты  бла «Мен Герпегежни сюеме» деген сурат алырча тийре  къуралгъанды. Бизни республикада жыл сайын туристлени саны ёсюп барады, быллай стелала керекдиле. 

– Къаллай бир адам жашайды Герпегежде? Не  бла башларын кечиндиредиле эллиле?

– Герпегежде  минг бла юч жюз адам жашайды. Эки жюз бла жыйырма юй – аз тюйюлдю. Айныйбыз, Аллахха шукур. Бюгюнлюкде жыйырма бла алты фермер мюлкюбюз барды. Герпегежчиле ишчи адамладыла, халал къыйынлары бла жашаргъа юйреннген. Мингнге жууукъ атыбыз, мингнге жууукъ малыбыз, эки мингнге жууукъ къоюбуз бардыла. Малчылыкъ бла биз алчыбыз районда дерге боллукъду. Ишлегенле, халал къыйынлары бла жашагъанла намыслыла боладыла. Элибизде  таматалагъа намыс  барды, къартла юйретип, тойларыбыз къалай бардырылыргъа кереклисин, къонакъгъа къалай тюберге, къалай ашырыргъа, юйде сабийлени къалай ёсдюрюрге, юйретирге – биз билебиз.

– Элде ишчи жерле аз болурла?

– Администрацияда, Маданият юйде, школда, китапханада, МФЦ-да, почтада ишчи жерле бек болушадыла. Алай ала тамамдыла десек, ол керти тюйюлдю. Бюгюнлюкде хар адам кеси кесине иш къурагъан заманды. Ётгюрлюк, чыгъармачылыкъ керекдиле. Ол жаны бла герпегежчиле бек тиридиле, малчылыкъ бла кюрешгенле аз тюйюлдюле. Малчылыкъ бизни миллетге тёрелиди, ата-бабаларыбыздан келген билимибиз, усталыгъыбыз, ишибизди. Бёзюланы Магомет  къарачай къойла жайгъанды, Созайланы Руслан а атла тутады. Дагъыда бардыла бек къаты ишлеген адамларыбыз. 

– Миллет ыз бла барасы сора?

– Хау, ол бек къууандырады. Малчылыкъдан сора да, къылыкъда да миллет ызыбызны сакълайбыз. Тюз таматаларыбызча къатыбыз тау адетге десем, ол ётюрюк боллукъду. Алай ала ызлагъан жолдан таймазгъа кюрешебиз. Эсимдеди, сабийлигибизде аппала олтургъан ныгъышны къатындан окъуна ётерге къоркъуучу эдик, юсюбюз-башыбыз, къылыгъыбыз тапмыды, деп. 

– Элде кёзге уруннган тюрлениуле: кёпюр бла жолладыла. Аланы юслеринден айтсагъыз эди? 

– Быйыл кёп элле жауунладан къыйналгъандыла. Бизде да кёпюр бузулуп, жюз юй элден юзюлюп къалгъан эдиле. Ол жюз юйде тёрт жюз къыркъ эки адам жашайды, хар бирини кюн сайын жумушлары... Бек терк темир кёпюр келтирген эдиле жол службала,  жангы кёпюр ишленнгинчи, деп. Ол да ишленирикди. Жолланы юсюнден айтханда, эки километрден артыкъ жерге асфальт салынырыкъды, Герпегежге кирген жерден тюз школгъа дери. Бу жолну жарымы муниципалитетникиди, жарымы уа  республикалы трассаныкъыды. Кёп жылланы сабийле чунгур-чунгур жоллада къыйналып тургъандыла, энди тюз асфальт жол бла жюрюрюкдюле школгъа. Ол барыбызны да къууандыргъанды.

– Элде не зат этилинсе да, ол къагъыт жумуш  бла байламлыды. Заманында проектни, сметаны къурап, программагъа тюшерге тийишлиди. Сизге ол жаны бла себеплик этгенле болурла? Школугъуз да жангыртыла тургъанын кёребиз. 

– Былайда букъдурур затыбыз жокъду. Мен эллилени атларындан республиканы  Башчысы Казбек Коковха бла районну оноучусу Къулбайланы Аланнга жюрек ыразылыгъымы билдиреме. Элибизде этиллик жумушланы айтханыбызда, болушхандыла. Бусагъатдача кёп иги тюрлениуле Герпегежде бир заманда да болмагъандыла. Казбек Коков бла Къулбайланы Алан, элге келип, ишле къалай баргъанларына къарагъандыла. Бу элде туугъанма, мында ёсгенме, манга бу тюрлениуле жаланда ишим тюйюлдюле, ачыкъ жюрегимден къууанама аланы болгъанларына, кесими  да алагъа къатышханыма.

Школну юсюнден айтханда, къыркъ жылны ичинде бу мекямгъа биринчи кере этилинеди тынгылы  ремонт. Хар элни ийнагъы сабийледиле. Биз да ала ариу окъуу юйде, шёндюгю излемлеге келишген кабинетледе олтуруп билим алсала сюебиз. Ток ызла да эскиленнген эдиле школда. Тюз кирпичине да жетгинчи хар затын къобарып, жангыдан этерикдиле. Класслагъа керекли оборудование салынырыкъды. Лабораторный столла, партала, шинтикле, терезеле, эшикле, санузелле – хар зат да жангыртыллыкъды. Школда жюзден артыкъ сабий окъуйду, аладыла бизни тамблагъы кюнюбюзге жарыкъ умутларыбыз. Элибизден кёп белгили адамла чыкъгъандыла, сабийлеге юлгюле бардыла. Герпегеж патриотланы элиди. Эллилерибиз  Уллу Ата журт урушда да атларын айтдыргъандыла, бусагъатда СВО-да да жашла жигитликлерин кёргюзтедиле. 

– СВО-гъа ненча адамыгъыз къатышханды?

– Битеуда отуз сегиз. Бирлери, контрактлары бошалгъандан сора, сау-саламат юйлерине къайтхандыла. Он жашыбыз аладан бусагъатда къазауат баргъан жерледедиле. Эки адамыбыз тас болуп турадыла, алай табылырла деп, умутубузну юзмегенбиз.

Къыралыбыз ючюн сюелген жашлагъа, аланы юйюрлерине къолубуздан келгенича болушургъа кюрешебиз. Аланы аталары-аналары, юйдегилери сынагъанны ангылайбыз.

– Кесигизни къолайлы адамларыгъыз а элге къараймыдыла?

– Хау, элде жашамагъан, алай Герпегежни хар къууанчын-къайгъысын билип тургъан адамларыбыз бардыла, сау болсунла: Гергъокъланы Хадис, Гуртуланы Осман, Биттирланы Жамболат. Дагъыда Улбашланы Хызыр бла Османланы Хыйса да сакъдыла Герпегежге. Барыбыз да сюебиз хар затыбыз да къуралырын. Бусагъатда Маданият юйню къагъытлары Москвададыла, анга да ахшы оноу болур деп сакълайбыз. Герпегеж жылдан-жылгъа айный, чагъа, кюч ала барыр деп ийнанама.