«Терк оноу эте билген, сынамлы, башламчылыкъладан къоркъмагъан аскер башчы»

Мураты башха эди

Арсений Григорьевич Головко тенгизде къуллукъ этерикме, флотну башчысы боллукъма деп, суннган окъуна эте болмаз эди. Къабарты-Малкъарда туугъан, тенгизни кёрмеген жаш жашауун жюзюмчюлюк бла байламлы этер муратлы болгъанды.

Бу кюнледе белгили аскер къуллукъчугъа, адмиралгъа, Уллу Ата журт урушну жылларында Шимал флотну башчысына 120 жыл толгъанды. 

Арсений Григорьевич Терк областьны Прохладная станицасында (бюгюнлюкде Къабарты-Малкъарны Прохладный шахары) 1906 жылда туугъанды. Ол Дондагъы Ростовда ишчилени факультетин бошайды, ызы бла Москвада Темирязев атлы эл мюлк академиягъа киреди. Анда окъуй тургъанда, аны комсомолчуланы санында флотха къуллукъ этерге чакъырадыла. 

Арсений Григорьевич Фрунзе атлы аскер-тенгиз училищени бошайды, командир къауумну энчи курсларында окъуйду, ызы бла Аскер-тенгиз академияда да билим алады. 

Уллу Ата журт уруш башланнгынчы, ол Къара тенгизде, Каспийде флотилиялада эсминецде, канонир кемеледе къуллукъ этгенди, Балтий флотда миноносецде дивизия минёр, Шош океанда торпедо катерлени бригадасыны командири болгъанды. Кеси ыразылыгъы бла Испанияда Граждан урушха да къатышханды. Анда кёргюзтген батырлыгъы ючюн Къызыл Байракъны ордени бла саугъаланнганды. 

Бир жылны ичинде 

1940 жылда июльдан 1946 жылгъа дери ол Шимал флотха башчылыкъ этгенди. 1940 жылда июльда ол Москвагъа Сталин бла тюбешиуге чакъырылады, анга Молотов, Берия, Ворошилов да къатышадыла. Къыралны оноучулары Узакъ Востокда, Шимал флотда болумну сорадыла. Сталин аны командованиясы борчларын толтуралмагъанын, флотда низам болмагъанын, командир жаланда чабакъчыла бла даулашып тургъанын айтады. Россейни бла запад къыралланы араларында байламлыкъланы шимал жанында кючлерге кереклисин чертеди. Бир кесек ушакъ этгенден сора Сталин: «Да сора, жолдаш Головко бу ишни къолгъа алады», - дейди. 

Алай бла бир жылны ичинде анга флотда кёп жылланы жыйылгъан кемчиликлени кетирирге тюшгенди. Къысха заманны ичинде кемелени асламын тынгылы жангыртады, алада къуллукъ этгенлени урушха хазырлап башлайды. Тарыхчыла жазгъанларыча, ол кезиуде Шимал флотну суу тюбюнде жюзген 15 кемесинден жаланда 6-сы жараулу эдиле. 

1940 жыллада Экинчи дуния урушну эки эм уллу сермеши бу жанында барлыкъды деп, адамны акъылына да келмегенди. Алай гитлерчи командование къазауатны Европаны арасындан Норвегия жанына кёчюредиле. Разведка душман аскерлерин СССР-ни чеклерине жууукълашдыргъанын ачыкълайды. Алай бла Головко, уруш жууукълаша келгенин ангылап, аскерин не къадар терк хазыр этерге кюрешеди. 

Юйрениуле жаууннга, сууукъгъа да къарамай, хар кюн да бардырылгъандыла. Тенгизчиле торпеда уруш этерге юйреннгендиле. Алай бла Головкону сынамыны, къураучу хунерини хайырындан, уруш башланыр кезиуде къыралда эм жаш Шимал флот къазауат бардырыргъа толу хазыр болады. Аны 1941 жылда майда энчи комиссия да белгилеген эди. 

Флотда эм даражалы чын – адмирал – берилгенде, Арсений Григорьевичге жаланда 38 жыл толгъанды – шёндюгю заманнга кёре энтта жаш адам. Уллу Ата журт урушну кезиуюнде ол Шимал флотха башчылыкъ этип, Мурманскны, Заполярьени душман аскерледен къоруулагъанды, Петсамо-Киркенесс операциягъа къатышханды, шимал жанында союзниклени аскер-тенгиз къаууумларына жол ачып тургъанды, Норвегияны шимал жанында гитлерчилеге къажау уруш этгенди. 

Командованияны буйрукъларын бийик даражада толтургъанлары ючюн Шимал флотну 46 кемеси, бёлюмю, аскер къаууму тюрлю-тюрлю орденле бла белгиленнгендиле. Къазауатны кезиуюнде кёргюзтген батырлыкълары ючюн 85 моряк Совет Союзну

Жигити деген сыйлы атха тийишли болгъандыла. Тарыхчыла жазгъанларыча, 1944 жылда бу даражалы саугъагъа адмирал да кёргюзтюледи, алай, нек эсе да, Алтын Жулдузну анга бермей къойгъандыла. 

Чынтты тенгизчи 

«Флотда 15 жылындан бери къуллукъ этеди... Ол аламат тенгизчиди, оюм, сагъыш эте билген, сынаулу, башламчылыкъладан къоркъмагъан аскер башчыды», - деп жаза эди Арсений Головкону юсюнден нарком Кузнецов. 

Урушдан сора Арсений Головко Аскер-тенгиз кючлени Генштабыны башчысы, аскер-тенгиз министрни орунбасары, ВМФ-ни баш командующисини орунбасары болгъанды. Урушну жылларында, андан сора жыллада 30 орденнге бла майдалгъа тийишли болгъанды, ол санда Ленинни эмда Къызыл Байракъны орденлери бла тёртюшер кере, Ушаковну орденини 1-чи даражасына эки кере, Нахимовну орденини биринчи даражасына, Къызыл Жулдузну орденине да эки кере тийишли кёрюлгенди.

Бюгюнлюкде аны саугъалары Санкт-Петербургда Пётр патчахны атын жюрютген ара аскер-тенгиз музейде сакъланадыла. 

Уруш жылла, сермешле, къадалып ишлегени саулукъда билинмей къалмайды. Арсений Головко 1962 жылда ауушханды. Ол Москвада Новодевичий къабырлада басдырылыпды.  

Фахмулу аскерчини аты бюгюнлюкде Североморскну, Полярныйни, Балтийскни, Нальчикни эм Прохладныйни орамларында сакъланады. Нальчикде бла Прохладныйде анга эсгертмеле салыннгандыла. «Адмирал Головко» крейсер  а Къара тенгиз флотда 2002 жылгъа дери къуллукъ этип тургъанды. «Адмирал Головко» фрегат а бюгюн да тенгиз  флотну тизгинлеринде  къуллукъ этеди.