«Биз юйде жаланда тауча сёлешебиз»

Тырныауузда жашагъан Холамханланы Маратны къызы Алина Элбрус районну жер-жерли администрациясыны пресс-службасыны таматасыды, районну профсоюзларыны комитетини келечисиди, жаш тёлю политика жаны бла советини секретарыды. Андан сора да, бюгюн-бюгече да окъууун тохтатмайды, бийик билим алгъанды. Россей даражада бардырылгъан кёп тюрлю программалагъа бла грантлагъа тири къатышады. Ол  бизни ушакъ нёгерибизди.

– Алина, бир ненча  жылны  районну жашаууна, жамауат жумушларына тири къатышханынгы эслейме. Бу иш санга не бла сейирди?

– Жамауатны, жаш тёлюню да биригип, бир ниет бла уруннганы  бек къууандырады. Аланы араларында кёп затха кесим да юйрене, сынамымы алагъа да ётдюре ишлеген  насып келтиреди. Башхача айтханда уа, баям, ишим  районума, туугъан жериме бла адамларыма сюймеклигими шагъатлыгъы болур.

– Уллу проектлеге къатышаса, бирлеринде хорлайса, бирлеринде махтаулу боласа. Айныргъа, билиминги да ёсдюрюрге итиниу къайдан келеди?

– Бир жерде туруу жаш адамгъа тюз жол болмаз. Кесини амалларын сынаргъа керекди. Жетишимлерим бир уллу саугъа, махтау ючюн да тюйюлдюле. Жашауумда иги жаны бла халкъыма, аз болса да, бир къошумчулукъ этерге, ариу ыз къояргъа сюйгенимденди.

–   Назмула жазаса. Мени эсим а ана тилде жазгъанларынга бегирек бёлюнеди. Бу фахму уа  къайдан келгенди?

– Мен ангылагъандан, поэзиягъа фахму хар адамны туугъанында берилген байлыгъы бла харкюнлюк жашауунда сынамындан къуралады. Гитчелигимден да ана тилимде назмула окъургъа, алагъа тынгыларгъа да  сюйгенме. Андан сора уа, юйюрюм, тенглерим, миллет маданиятыбыз, адет-намысны ангылауум да уллу себеплик этедиле.

Илхам къайдан келгенин билмей да къалама бирде, окъугъан чыгъармамдан, тынгылагъан жырымдан, сейир адамла бла ушакъларымдан да къуралыучуду ол. Орус поэтледен А. Блокну, В. Маяковскийни, С. Есенинни чыгъармаларын сюйюп окъуйма. Къулийланы Къайсынны бла Зумакъулланы Танзиляны жазгъанлары уа жюрегиме тюшгендиле, ала ёз тилимде болгъанлары ючюндю ол алай.

Алыкъа кеси китабымы чыгъарыргъа къадар болмай турады. Алай кесибизни район газетибизде басмалай туруучудула. Андан сора, уллу Россей даражалы эришиуледе хорлагъан чыгъармаларымы «Покорённая высота», «Шуёхлукъну жагъалары», «Бизни тюзлюгюбюз бийикде болгъаны ючюн», «Ата журтуна кертичиле» деген жыйымдыкълада басмаланнгандыла. Эм уллу муратым кеси назму жыйымдыгъымы чыгъарыргъады.

– Юйюрюгюзде уа ана тилде сёлешемисиз?

– Биз юйде жаланда тауча сёлешебиз. Ол юйюрюбюзню аламат тёрелеринден бириди. Не тюрлю сорууланы да, газетибизни, адабият чыгъармаланы да тилибизде сюзебиз. Оюмлауум, сагъышларым да ана тилимде къураладыла. Мени оюмума кёре, тёлюле араларында байламлыкъны сакълатхан ана тилибизди.

– Къаллай юйюрде туугъанса?

– Ишни сюйген, жашауну тутуругъуна урунууну санагъан юйюрденме. Атам шофёр болуп ишлейди, анам а сабий садда юйретиучюдю. Мен сабийледен абаданыма, гитче эгечим барды. Сабийлигими эм ахшы эсгериулери элге ыннама барыучу кезиулерим болурла.

– Бусагъатда да окъуй тураса да?

– Билемисиз, сёз бла ишлеу, филология усталыкъ жюрегиме жууукъдула, кёлюмю кётюредиле. Алай дагъыда жер бла байламлы усталыкъ алыргъа сюйген эдим. Аны себепли бусагъатда магистратураны экинчи курсунда окъуй турама, агроинженерия бёлюмню сайлагъанма. Кёп болмай бизни районда гипс чыгъаргъан завод ишлеп башлагъанды. Аны юсюнден репортаж этгенибизде, сёз нени юсюнден баргъанын иги ангылагъаным, жашырмай айтайым,  къууандыргъан эди.

–   Алда  уа не ахшы умутларынг бардыла?

– Бек кёп умутум барды, алагъа акъырын-акъырын жете барсам, аламат боллукъду. Тутхан ишимде жамауат бла ишлеуде медиа амалланы хайырлана билирге сюеме. Терк тюрленнген билдириулени дуниясында билимими ёсдюрюуню тюзге санайма. Дагъыда сейир проектлеге къатышыргъа сюеме. Жамауатха администрацияны умутларын, борчларын туура этсек, адамланы район башчылагъа ышаныулары кючлениригине ийнанама.

Бусагъатда «Онгланы бийиклиги»  профориентация форумну чеклеринде проектими жашауда бардырама. Аны баш мураты окъуучуланы келе тургъан жашауларына жарарыкъ иш усталыкъны сайлауду. Аны ючюн биз ол окъуу юйлеге барып, анда окъуучуланы усталыкъла алып, жетишимли ишлей тургъан жаш тёлю бла тюбешдиребиз. Усталыкъланы юслеринден ушакъла этебиз. Тюбешиуню ахырында тест ишле бардырып, жаш тёлюню асламысына къайсы усталыкъла сейир болгъанларын, аланы сылтауларын да ачыкълайбыз.

Экинчи кезиуюнде предприятиялагъа экскурсияла къурарыкъбыз, абадан классланы сабийлери сайлагъан усталыкълары бла игирек шагъырейленирча.

Ючюнчю кезиуюнде уа ол проектни ишине къатышхан окъуучуланы араларында «Не? Къайда? Къачан?» деген интеллектуал оюн бардырыр муратдабыз. Окъуугъа кирирча къагъытла жарашдырыуда болушлукъ керек болса уа, проектни къаууму бек сюйюп болушурукъду ол жумушда. Ангылагъаныгъызча, хар муратым да жаш тёлюге болушуу бла байламлыды.

– Башха шахарлагъа кетип ишлерге уа сагъышланнганмыса?

– Россейни кёп шахарларында болгъанма. Алгъаракълада Калининград шахарда «Шум» деген Битеуроссей форумгъа, районда бешеуленни арасында хорлап, атланнган эдим. Ары пресс-службаланы таматалары, программистле, дизайнерле жыйылгъандыла. Бир ненча кюнню ичинде, къауумлагъа юлешинип, проект хазырларгъа керек эдик. Бизни къауумубуз жарашдыргъан ишге уллу багъа бергендиле да, аны жашаугъа кийирир муратдадыла.

Бот-чат къурагъанбыз. Адамла къайсы медиа сайтха кирселе да, сорууларын жазып, бот алагъа жууап берирча амал эди проектибизни баш мураты. Къауумубузда болгъан дизайнерле проектге бусагъатдагъы дизайн кёрюмдю жарашдыргъан эдиле. Къысхасы, Россейни терен ангылаулары болгъан, медиа жаны бла жетишимли жаш тёлюсю бла тюбешиу, бирликде ишлеу, мени кёп затха юйретгенди. Ол проектни къагъытларын да жарашдыра турадыла. Къабыл этселе, жашаугъа кийирселе, аны бир аламат жетишимиме санаяллыкъма. Аны администрация бла жамауат араларында байламлыкъны игилендирир ючюн хайырланалсакъ да, къууанырыкъма. Пятигорскну бла Дагъыстанны  бек жаратханма. Кёп затха бюсюресем да алада, кеси республикама, районума жетгени уа болмагъанды. Ата журтуму уллу патриотума.

– Алина, озгъан жылда сени сценарийинг республикалы эришиуде хорлагъанды. Аны юсюнден айтсанг эди?

– Жаш жазыучуланы араларында ёсе келген тёлюге социал магъанасы болгъан, терроризмге бла экстремизмге, неонацизмге, колумбайннга (аслам халда окъуучуланы ёлтюрюу) эм кибер-терроризмге къажау профилактика жаны бла «Саулукъ - ол аламатды» деген сценарийлени республикалы эришиуде «Бирге терроргъа къажау»  бёлюмде мени «Киберловушка» деген сценарийим 1-чи жерге тийишли болгъанды. Анга кёре,  Нальчикде Жаш къараучуну театрында, Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрны артисти Джаппуланы Марат постановка салгъанды. Баш жигит, сабий жашчыкъ, компьютер аманлыкъчыны тузагъына тюшгенини юсюнден болгъанды сценарий. Артистле да  ниетими, акъылымы толусунлай ачыкълап, аны кереклисича, къараучуну жюрегине жетерча ойнаялгъандыла.

Жарсыугъа, къартларыбыз бла сабийле, компьютер аманлыкъчыланы тузакъларына тюшюп, мюлклерин тас этедиле, сабийле уа психология жаны бла да ауруулула боладыла. Компьютер оюнлагъа жашауларын бойсундурууну  ауруугъа санайма. Аны себепли жаш, тири къауумланы, биригиулени да ёсе келген сабийлени бу тузакъдан къутхарыр амалла излей, быллай профилактика ишле бардырыулары махтаулуду.