Табийгъатны сакълауну юсюнден айтхандыла

Т.К. Мальбахов атлы къырал миллет китапхананы республикагъа, хар бир адамгъа да магъанасы уллуду. Аны миллет эм краевед бёлюмюнде  тохтамай тюрлю-тюрлю ишле этгенлерин, аланы юслери бла ёсе келген тёлюню къыралыбызны, халкъыбызны сюерге юйретгенлери белгилиди. Ол жаны бла алада кёп тюрлю программала, проектле ишлейдиле. Аллай ишлени ала, китапхананы мекямыны къабыргъалары бла чекленмей, эл-элледе, жер-жерледе да бардырадыла.

Бу кюнледе да ала Нальчикде «Радуга» атлы социал-реабилитация лагерьде болгъандыла. Анда «Жокъ болуп баргъан ариулукъ» деген ат бла экология дерс бергендиле. Къабарты-Малкъарны таурухлагъа, жырлагъа кирген табийгъатындан хапар айтыу Къызыл китапдан башланнганды. Аны башында айтылгъан бёлюмню таматасы Гергъокъланы Лейля бардыргъанды.

Ол: «Къызыл китап бизни табийгъатха къалай къайгъыргъаныбызны, анга не кёзден къарагъаныбызны кюзгюсюдю, дагъыда аны сакъларгъа керегин эсгертген шартды. Бизни инсан бетибиз, Ата журтубузну аллында борчубуз да жазыладыла бу китапда», – деген сёзле бла башлагъанды тюбешиуню. Къызыл китап нек жазылгъанындан, басмаланнганындан да хапар айтханды Лейля. Айхай да, табийгъатда кете баргъан затланы эсге алып, алагъа сакъ болургъа керегин, хар тамата адам угъай да, сабий да билирге керекди.

Лагерьде кеслерине бакъдыргъан эм солугъан сабийле Къабарты-Малкъарны Къызыл китабыны хар бетинде болгъаннга сейирсинип къарагъандыла. Сёз ючюн, китапны къара бетлери къачан эсе да жашагъан, заман бара-баргъанда ёлюп, жокъ болуп къалгъан жаныуарлагъа, къанатлылагъа, битимлеге аталадыла. Анга кёре, къызыл бетлери – тас болуп кетерге боллукъ, бек сакъ болургъа керекли жаныуарланы, къанатлыланы, битимлени, сары бетлери уа – аладан кюнден-кюннге санлары азая баргъанланы эсгертедиле. 

Дагъыда сабийле бюгюнледе бизни табийгъатыбызда аз тюбеген жаныуарланы, ёсюмлени билгендиле, аланы арталлыда жокъ болуудан къалай бла къутхарыргъа боллугъуну юсюнден оюмлагъа тынгылагъандыла, кеслери да айтхандыла ол затланы юслеринден акъылларын. Аланы араларында суусар, къундузла, буула, сайгъакъла, доммайла дегенча, бир къауум жаныуарла бардыла.

Китапханачыла берген дерс табийгъатны къоруулау жаны бла, жаныуарла эмда къанатлыла кеслерин къалай жюрютгенлерини юсюнден да билим алыргъа болушханы сёзсюздю. Бу тюбешиуде сабийле табийгъатны тасхаларын иги кесегин ачхандыла. 
Андан сора да, къонакъла сабийлеге «Жокъ болуп баргъан ариулукъ» деген ат бла китап эмда сурат кёрмюч да ачхандыла. Анга сабийледе, таматалада да сейир уллу эди. «Табийгъатны шуёху бол» деген роликге уа барысы да сюйюп къарагъандыла.