«Сабийни школгъа хазырлыгъын ангылау магъаналыды»

Быйыл биринчи класслагъа барлыкълагъа къыстау кюнле жетип келедиле. Аланы жашауларында жангы кезиу башланады. Тёрели жашау халлары толусунлай тюрленирикди. Кесигиз билгенден, аллай тюрлениулеге уа абаданла окъуна тынч юйреналмайдыла. Аны себепли ол жангы коллектив бла тынч келиширча, кесин буюкъмай жюрютюрча, ушакъла бардырыргъа, кёп затны ангылатыргъа тийишлиди. Окъуй бла жаза билиуню магъанасы да уллуду. Алай сабийни жюрек тынчлыгъы, психикасы бла байламлы кезиуню ычхындырмазгъа керекди. 

Ол затны юсюнден биз «Топчукъ» деген араны сабий психологу Ахметланы Залина бла ушакъ бардыргъанбыз. 

- Залина Борисовна, сабийлерин школгъа берлик ата-анала бек алгъа неге эс бёлюрге борчлудула? Кёпле айтханнга кёре, аны жаза бла окъуй билиуюне энчи магъана берирге керекди…

- Школгъа хазырланыуда артыкъ зат болмайды. Насыпха, сабийлени асламы садлагъа жюрюйдюле эм ала бла анда юйретиучюле кюрешедиле. Игими, аманмы - ол башха сорууду. Алай, окъутууну юсюнден айтханда, анда тюз бу эки айда угъай, иги да алгъадан башласа керекди. Бютюнда сабий садха бармагъанлагъа ол бек магъаналыды. Нек? Ала, башхалача, коллективде кеслерин жюрютюуню жорукъларын билмейдиле. Юйренирге жюрюселе уа, анда биргелерине баргъанла бла бир кесек халгъа тюзелликдиле. 

Окъутууну юсюнден энчи айтханда уа, хар устазны да анга кёз къарамы башхады. Бирле сюйген окъуна этмейдиле, сабий хазыр болуп келсе. Нек дегенде ала кеслерини методикалары эмда программалары бла окъутуп башлайдыла. Бир школда окъуна устазла башха-башха программаланы хайырланыучуларын билебиз. Школгъа сабий юйренирге жюрюйдю да, ол жаны бла иш тынч-тынч барыры хакъды.

Былайда мен, бек алгъа, аны психология жаны бла халине эс бёлюрге чакъырама. Кёп ата-анала сабийлерине 6 жыл толгъанлай, аны школгъа берирге сюедиле. Алай ол жыл санда аллай жууаплы атламгъа сабийлени бир 90 проценти хазыр тюйюлдюле. Сабийни айныуунда хар ай да магъананы тутады. Аны хар ата-ана да ангыларгъа керекди.

- Керти айтасыз, алты жылларында тамамларгъа сюймеген жумушланы ала бир къауум айдан ыразылыкъ бла этип башлагъанларын эслейбиз…

- Хау, тюз эслегенсиз. Мен да аны юсюнден айтама. Сабийни акъылында школ зауукълу жерча кёрюнеди. Сора ол ары жюрюп башлап, жетишалмай тебиресе уа, аны жюрегинде ол сюймекликни къара булутла алышындырадыла. Ол, жюрюрге сюймей, жюрюсе да, солуу кюнлени уа баш кюнден башлап сакълап тебирейди. Аллай зат болмаз ючюн а, психолог бла ушакъ бек керекди. 

Дагъыда сабийлени бир къауумларына кёп заманны жерлеринден тепмей олтуруу да къыйынды. Сынау кёргюзтгеннге кёре, аллайла жыл санлары жетиге жетмегенлени араларында асламдыла. Ол болум устазгъа дерсни бардырыргъа да чырмаулукъ этеди. Башхала да, аны ол халин кёрюп, алагъа да алай жарарыкъ сунадыла. Устаз а дерсинми ётдюрсюн огъесе аланы тынчайтыргъамы бёлюнсюн? Бу затланы нек белгилейме энчи десегиз, сабийни школгъа 7 жылгъа дери бериуню артыкъ уллу хайыры болмайды. Бек биринчиден, ол кеси къыйналады. Экинчиден, сиз кесигиз, ючюнчюден а, устаз. 

 - Окъургъа бла жазаргъа юйренип барыуну юсюнден а не айталлыкъсыз?

 - Былайда  игиди неда аманды деп айтхан къыйынды. Нек дегенде хар неда сабийни айныуу бла байламлыды. Сёз ючюн, акъыл жаны бла артыкъ иги айнымагъанлагъа ол затлагъа юйренип барсала, хата боллукъ тюйюлдю. Школда ала аны жангыдан ётюп, билимлерин бегитедиле. Алай орталыкъ неда бек иги айныгъан сабийлеге уа дерсле сейир кёрюнюрюк тюйюлдюле. Ала аны кезиуюнде башха затлагъа бёлюнюрюкдюле. Нек дегенде устаз айтхан затланы ала биледиле эм терк жазып, окъуп бошайдыла. Сора бош заманларында уа башхалагъа чырмаулукъ этедиле, устаздан а башха затны юсюнден айтырын тилеп тебирейдиле.

Дагъыда сабийни кюч-къарыуу да тийишлисича айнып болургъа керекди. Ол да бек магъаналы кесекледен бириди. 

 - Бу сиз белгилеген затладан сора да, не зат билирге керекди сабий?

 - 6-7 жылына ол къайсы къыралда жашагъанын, аны ара шахарын, кесини орамын, юйюню номерин, ата-анасыны толу атларын, аланы ишлеген жерлерин, жылны кезиулерин, айланы бла кюнлени атларын ажашдырмай айта билирге борчлуду. Андан тышында да, тёгерекде къудуретни юсюнден хапары болургъа керекди. 

 - Кёп магъаналы кезиулени ачыкълагъансыз. Сау болугъуз.