Адежлилиги, оюмлулугъу – окъуучуларыны жюреклеринде

Холамханланы Абдулланы жашы Боташны Хасанияда, Бызынгыда, Къабарты-Малкъарны башха эллеринде да бюгюн да атын уллу хурмет бла эсгередиле. Ол кёп жылланы сабийлени физикадан бла математикадан окъутуп тургъанды. Мен да аны окъуучуларындан бириме. Хурметим уллулай къалгъанды анга.

Аны къадары къыйын да, сейир да болгъанын а артда, кечирек, билгенме. Айтыугъа кёре, ол Байсолтанланы Алим бла бирге чакъырылгъан эди аскерге. Эки таулу жаш да Урупинскге жибериледиле, Алим - хауа, Боташ а жаяу аскерчилени курсларына тюшедиле.

1941жылда къысха курсланы бошагъандан сора, жаш лейтенантланы тюрлю-тюрлю фронтлагъа жибередиле. Боташ а, мараучу ротаны комсомол организациясыны башчысыны къуллугъун да толтура, урушну ал сатырында болады. 1942 жылны август айында баргъан къазауатладан биринде ротаны немислиле къуршоугъа аладыла. Къызыл аскерчиле жигитча сермешгендиле, болсада кюч тенг тюйюл эди… Ол тийреде жашагъанла бир къауум аскерчиге, ол санда Боташха да, къуршоудан чыгъаргъа болушадыла, алай бла жашла къызыл аскерни къауумуна къошуладыла.

Ол жылны декабрь айында Боташ, Къабарты-Малкъаргъа келип, къазауатдан бир кесек солуу алып, дагъыда фронтха къайтама деп тургъанлай, аны Черек район военкоматха чакъырадыла. Боташ сынам болгъан лейтенантны уруш къазауаты баргъан жерге жиберлик сунуп барады. Военкоматда уа: «Къуршоугъа тюшгенле энчи сюзюуден ётерге керекдиле, ким биледи, сизни немисли фашистле жиберген эселе уа бери тасхачылыкъ этерге»,- дейдиле.

Ол тинтиу а Азербайджанда энчи лагерьледен биринде бардырыла эди. Боташдан сора да, анда аныча аскерчилени, командирлени мингле бла санаргъа боллукъ эди. Аланы барына да жалгъан дау этип, хаталары болмай тургъанлай, Уралгъа баскит рудниклеге жибередиле. Андан а кёпле юйлерине саулай къайталмагъандыла. Гитчеликден ишлерге юйреннген Боташ а чыдагъанды. «Сен башынга эркинсе»,- деген сёзлени эшитир кюннге жетгенди. Ол а 1945 жылны май айында болгъанды.

Алай къайры барсын? Боташ Уралда къалыр оюм этеди. Билим бериуню шахар управлениясына иш берирлерин тилей барады. Урушха дери ол Нальчикде педучилищени бошагъанын эмда эл школлада устазлыкъ этип тургъанын айтады. Анга олсагъат мектепледен биринде иш табадыла.

Кёп да мычымай, ата-анасын излеп башлайды. Кёп письмола жазып, аланы Къыргъыз ССР-ни Григорьевка элинде табады. Сора болгъан хапчукларын бир гитче рюкзакга жыйышдырып, ары атланады. Келгенден сора уа, эки кюн да турмай, орта школда ишге тохтайды, жерлешлерини, башхаланы да сабийлерине математикадан дерсле береди. Устазланы, окъуучуланы, ата-аналаны араларында Боташны намысы бийикде жюрюгенди.

Бир-бирледе уа ол окъуучуларына урушну юсюнден хапар айтыучу эди. Айтыр заты уа бар эди. Урупинскни училищесин бошагъан курсантла Армавирни эмда Кропоткинону къатындан 70 километр чакълы бир узакълыкъгъа дери къоруулауда болуп уруш этгенлерини, нёгерлерини жигитликлерини, къуршоудан эллиле алагъа къалай болушханларыны юсюнден да эдиле…

Къарындашы Масхутну юсюнден да айтыр заты бар эди. Ол десант аскерледе къуллукъ этгенди, душман ууучлап тургъан жерлеге парашют бла кёп кере секиргенди. Венаны, Австрияны немисли фашистледен азатлаугъа тири къатышханды. Хорламгъа да анда тюбегенди. Аны кёкюрегин кёп майдалла бла орденле жасай эдиле.

1957 жылда Боташ Абдуллаевич туугъан жерине къайтады. Кёп да мычымай Къабарты-Малкъарны Жарыкъландырыу министерствосуна барады. Аны Бызынгыгъа жибередиле, школну директоруна салып. Ол мектепни алгъыннгы окъуучулары бюгюнлюкде да кеслерини директорларын уллу хурмет бла эсгередиле. Аны хайырындан Бызынгы элден кёп жашла бла къызла къыралыбызны бек иги бийик окъуу юйлерине кирип, устазла, врачла, инженерле, агрономла, алимле да болгъандыла.

Айтханыбызча, Хасанияны орта школунда да Боташ Абдуллаевич кёп жылланы ишлегенди. Аны математикадан бла физикадан дерслеринде эригип олтурур онг жокъ эди. Жаш устазла уа андан юлгю алгъандыла. Ол да алагъа бай сынамындан юлюш этерден артха турмагъанды. Аны бла бирге уа республикалы жыйылыулада, август кенгешледе да кесини оюмун айтханды. Жарыкъландырыу министерствону таматалары анга уллу хурмет этгендиле. Ол кёп грамоталагъа, саугъалагъа да тийишли кёрюлгенди. «Халкъгъа билим бериуню отличниги» деген белги бла да саугъаланнганды.

Холамханланы Боташ юй бийчеси Ляжинка бла юч сабий ёсдюргендиле – эки жаш бла бир къыз. Ала барысы да бийик билим алгъандыла, иш кёллюлюклери, чомартлыкълары, адамлыкълары бла да айтылгъанлай турадыла.

Боташ Абдуллаевични жашауунда къыйын кезиуле болгъан эселе да, ол адамлыгъын тас этмегенди. Иги кесек жыл озгъандан сора, СССР-ни Къоруулау министерствосуну буйругъу бла аны жууапха терс тартханларыны юсюнден билдириу да келгенди. Лейтенант чынын да къайтаргъандыла.