Юйню оноуу бир болса, юйдеги онгар

Хочуланы Мурат бла Ирина Быллымда жашайдыла. Хар таулу юйюрча, бахчада ишлейдиле, кеслерини мюлклерин жаратадыла. Эллилерини бла къоншуларыны араларында бек ариу бетлидиле. Мурат Тырныауузну почтасында улоу жюрютеди, Ирина юй бийчеди. Бу огъурлу юйюрде тёрт аламат жаш ёсюп келедиле. Бирлери, окъууну бошап, жашауда жерлерин тапхандыла, бирлери уа къыстау билим алыуну жолундадыла. Юйюрде аталарыны бла аналарыны арасында жумушакълыкъны, жууашлыкъны, сюймекликни бла бир бирге терен хурметни кёрюп ёсген сабийле бу юлгюню кеси жашауларына элтириклери хакъды.

 Аланы юйюрлерин  эрттеден таныйма. Туураларындан къарап, Мурат бла Ираны араларындагъы байламлыкъгъа жюрегим бла къууаныучума.

- Юйюрню ариу сакълап, сабийлеге юлгю болурча, биригип, бир акъылгъа келишип, алай жашаргъа башдан да итиннгенбиз. Не десек да, башха-башха юйюрледе ёсген экеуленни къылыгъы да башха болады. Аны себепли бизде да, бир бирни ангылап, акъылларыбызгъа тюшюннгюнчю озгъан болур ауукъ заман. Юйюр къураргъа кёлленнген аны биркюнлюк, биржыллыкъ зат болмагъанын сезерге керек болур. Тиширыу кёп жерде эр кишини сёзюне тынгыларгъа, кесини менлигин ортагъа салмай, эрини намысын кётюре жашаргъа керекли сунама, - дейди юйюрню бийчеси.

Сабийни жетишимли ёсдюрген къыйын ишди. Ол атаны бла ананы къаты байламлыкъда жалчытхан жумушларыды. Гитчеликлеринде, школ кезиулеринде да аналары къаты болуп, хар нелерине да сакъ болуп тургъанды. Сора, бираз ёсе келгенлеринде уа, ана жумушап, аталары бютюн сагъайгъанды. Эм магъаналысы уа – сабийле атаны бла ананы бергенлерин алгъандыла. Бир юйретиулерине къажаулукъ кёргюзтмегенлей, оюмларын бла сагъышларын ангылагъандыла.

Бусагъатдагъы психологла сабийлени юйретиуде жамауат уллу жерни алады, дейдиле. Хочуланы юйюрде уа кеслери, сабийни менлигин бузмай, сындырмай юйретирге кюрешгендиле. Хар атламларында билеклик эте, тюз жолгъа бура келгендиле. Ёсе келгенлеринде, аланы неге сейирлери болгъанын сезерге кюрешип, аны ол жаны бла айнытхандыла. Эриннген, эрикген кюнлери болса уа, билим, аны юйретгеннге угъай, сабийни кесине керек болгъанын ангылатыргъа кюрешгендиле.

Абадан жашлары Къууанч жашауун медицина бла байларгъа сабийлигинден да сюе эди. Школну бошар кезиуюнде аскер врач болургъа таукелленнгенди. Атасы бла анасы аны хар оноуун да къабыл кёргендиле. Кесини неге да сейири уллу болгъаны себепли, школну жамауат жашаууна тири къатышып, окъуучуланы советини депутаты болуп тургъанды. Школну къызыл аттестат бла бошагъанды. С.М. Киров атлы аскер-медицина академиягъа киргенди. Сирияда бла СВО баргъан тийреледе бир ненча кере болгъанды. Кеси юйюр къурап, жашчыкъ ёсдюреди. Кёп кере саугъаланнган да этгенди.

Мухтар Шимал Кавказны тау-металлург институтун бошап, инженер усталыкъны алгъанды. Алыкъа усталыгъына кёре ишлемей, кесине энчи бир иш къурап айланады. Уллу болмаса да, энчи бизнеси болса сюеди.

Сафар мында «Кюнлю шахар» академияны жетишимли бошап, РГСУ-да туризм жаны бла бийик билим ала турады. Быллымны школунда окъугъан кезиуюнде математикадан олимпиадалада болдургъан жетишимлери ючюн аны ары алгъан эдиле. 7-чи классдан анда окъугъанды. Аламат, даражалы окъуу учрежденияда билим алыр онгу болгъанын кеси да бек жаратханды.

Майыл а алыкъа школда окъуй турады. Абадан къарындашларыча, окъуугъа берилмеген эсе да, амалына кёре кюрешеди.

 Сиз аппа бла амма болгъансыз, ол къаллай сезимди, бирле сабийлеринден да бегирек туудукъларын сюйгенлерин айтыучудула, деген сорууума былай жууаплайды Ирина:

-  Сабийледен бек сюеме деп айталлыкъ тюйюлме. Ала бла тенг сюе болурбуз. Жаланда сабийле ёсген заманда ишлерге къазауат этип, кереклисича сюймеклигибизни берирге жетишмеген сунама. Ма аны уа энди толусунлай туудукъчугъубузгъа, Амирге, бераллыкъбыз. Къалай болса да, жылыбыз келе келгени бла къазауатыбыз да азая бара болур. Муратларыбызгъа жеталсакъ, туудукълагъа уллу эс буруп, юйретир умутлубуз.

Мурат да, Ирина да абаданларына уллу сюймеклик бла къарагъандыла, жамауатдан окъуна кёп ыразылыкъ алгъандыла. Ёсдюрген сабийлерине да аны сингдиредиле. Хар сабийни да аллында аллай юлгюсю болургъа керекди. Биз ата бла ана кеси юлгюлери бла сабийлерини жашауларына дерс бералгъан сунама. Мурат атасына бек сакъ болгъанды. Къайын анасына да алай. «Ауругъаннга, къартайгъаннга да уллу хурмет бла къараргъа керек болады. Ала бизге жашау берген, жанларыбызны кесеклери эдиле. Жаш тёлюге миллет тёрелени, юйюрню кеси тёрелерини юсюнден да къуруда айта турургъа керекди. Бюгюнлюкде кеси сабийлигибизни сюйюп эсгеребиз. Анда бизни аппаларыбыз бла аммаларыбыз, жашауларындан юлгюле келтире, неге да алай юйретгендиле. Биз да алай эте бармасакъ, къысха заманны ичинде тёлюле араларында аллай байламлыкъ, хурмет да унутула барлыкъды», - дейди огъурлу ана.

Элде жашау къыйынды. Хар неге да жетише, кеси арбазына, кеси бахчасына бла жердеги юйюне бир затны да тенг этмейди. Ол керти да алай болур. Анга жылдан-жылгъа бегирек тюшюнесе. Сабийлеге да элде игиди. Бир да болмаса, тиллеринде сагъыш этип, алай сёлешедиле. Орамгъа чыкъсала, абаданла бла саламлаша, эллилерин бла къоншуларын таныйдыла, алагъа жарыкъ салам бере, саулукъ-тынчлыкъ сурай да биледиле.

Бош заманларында уа барысын да бахчада ишлерге юйретгенди аталары. Хар нени да кеси бахчаларында ёсдюрюп, таза кёгетле бла жемишле ашата ёсдюргендиле сабийлени. Бусагъатда юйде Мухтар бла Майылдыла да, ол мюлк жумушланы ала толтурадыла. Маллагъа да ала къарайдыла. Элде жашасанг, бахча ишлемей, мал тутмай да амал болмайды.

Юйюрню баш борчуна къарындашла араларында жылыуну бла байламлыкъны, татлылыкъны сакълауну санайдыла. Тёлюден тёлюге миллет хазнабызда билген затларыбызны сакълап  ётдюрюуню да. Низамлыла болсала, тыпырларыны жылыуларын таркъайтмай, къайда болсала да, ата ожакъларына къайтыргъа излеселе, аланы анда хар заманда сюйюп, ашыгъып сакълагъанла болгъанларын билселе, къайсы атаны бла ананы да ол насыплы этеди. Кеси юйюрлеринде, хар юйюрдеча, энчи тёрелери да бардыла.

Хочулада уа Къууанчны хар келгени бир уллу къурманлыкъчады. Барысы да, жууукълары да жыйыладыла ол кезиуде. Жылгъа эки кере келеди да, жууукъладан айырылып къалмасын дегенча, сау болсунла къаршылары, кеслери да келип къаладыла, ма ол тёре болгъанды бу юйюрде.

Юй бийчелигини юсюнден айта туруп, Мурат анга жаланда жашау нёгери болуп къалмагъанын чертеди. Керекли жерде тийишли билеклик эталгъанды. Аны себепли хурмети анга чексизди. Хау, насыплыды. Сабийлери уа, хар бири кесича, билгенлерича, сюймекликлеринден юлюшлю этедиле. Бир зат бла жанын къыйнаргъа къоркъгъанларын насыплы ана кеси да сезеди. Сёз бла, ахча жаны бла да алагъа ышаныргъа боллугъун кёргюзтгендиле. Уллу сёлеширге сюймейди, алыкъа гитчеле окъуй турадыла, алай абаданланы юслеринден айтханда, алагъа салгъан къыйыны зырафына кетмегенин ангылайды.

«Тийишли жашланы аналары болгъан – хычыуун, багъалы сезимди!» - дейди Хочуланы Ирина.