Учуп кетген насып

Болгъан иш

Къайдан чыкъгъанды бу сезим – башха жашауну жашагъанымча, кесими къадарым а ажашханча? Къайдан чыкъгъанды мени жашау жёнгерим мудахлыкъ? Къайдады аны тамырлары? Сабийлигимде. «Ёксюзню ёкюлю Аллахды», - дейдиле, алай ёксюзню  кёлю такъыр болгъаны да хакъды. Кёл…не затды кёл? Жарыкъ умутланы кемелери учхан кёлмюдю, кёзге кёрюнмеген? Насып да, къыйынлыкъ да сыйыннган бир дуниямыды? Кёлю кётюрюлсе, адам учуп барады, кёлю тюшсе, жиляйды, къарыусуз болады. Кёл кёк бла тенг болады, кёл жер бла да тенг болады…

Нафисатха он жыл бола эди  анасы ауушханда. Эгешчиги Халиматха   уа – тогъуз. «Мен  сабийлигимден бери ёксюзлюгюмю жюгюн элтеме, ол ауур жюкдю. Бирле айтадыла: «Сау ёмюрюн анасы бла бир инсан да жашамайды», - деп. Жашамайды, хау. Алай онжыллыгъында аналарын тас этгенле да алай кёп тюйюлдюле.  Мен анам барыучу жолланы бюгюн да унутмагъанма, манга уа алтмыш жыл толгъанды. Элли жыл сенсиз, анам…сени тылы жайыучу ол узун, ишленнген таягъынг. Тылы уа хауада ойнайды, кюледи, тепсейди. Къалай жая эдинг сен уллу стол бла тенг тылыны? Стамбулда орамда бара тургъанымлай, ашханада кёрюп къояма чыммакъ кийимлери бла бир къатынны, тюз сенича тылыны хауада ойнатхан, солутхан, тепсетген…хар ишни эбин билген, уста къоллу анам. Бюгюн да мен сен жюрюучю жоллада айланама, ажашып, тапмайма бир жерде да сени. Эгечинги юйюне барама, къарындашынгы  сабийлерин да жокълайма. Сен а жокъ бир жерде да».

Сабийлик жылларында Нафисат  хар адам да анга эрип къарагъан суна эди. Ол сюймей эди не анга, не Халиматха эриселе! Экиси да «бешлеге» окъуп тургъандыла, бир адамны да алларына къоймай. Къайда да биринчиле – окъууда да, солууда да. Жаланда кёзлери мудах эдиле. «Халиматны бла кесими школ формаларыбызны  ингирде жууургъанла, тёшекле   ортасына салып, эрттенликге сын къатдырыучу эдим. Бек уллу, бек ариу бантла – бизде. Анабыз кёре эсе бизни кёкден, къууансын, дей эдим ичимден. Кёре болурму?»

Нафисатны биринчи сюймеклиги – Сафар, толу юйюрде  ёссе да, ийменчек эди. Алай хар школ байрамда Нафисатны тепсерге чакъыра эди. Юйге дери да ашырып тургъанды. «Сумканг ауурду, ненча китап жюрютесе?»- деп, сейир этиучю эди. Нафисат а, дерслерини араларында назму жыйымдыкъланы къыстау окъуп, кёлден биле эди.  Сафар эки сумканы кётюрюп, Нафисат а назмула айта, ненча кере баргъан эдиле элни орамларында тынч-тынч. Ашыкъмай эдиле экиси да жолларын тауусургъа. Балча  татлы жолла. Бир бирге къаратып, кюлдюртген, къууандыртхан жолла. 

Жангы жыл. Къар. Сафар бла къар токъмакъланы бир бирге ата, ойнайдыла, ызы бла школда  байрамда тепсейдиле. Юйге келсе къыз, бир къол къабы уа жокъ. Ёге анасы урушады. Жангы жылны байрамы чачылады, бузулады, ууалады, мияла табакъ кибик.

Сафар  аскерге кетеди. Нафисат окъуугъа киреди. Бир къагъытны ызындан экинчи къагъыт. Сюймекликни юсюнден жаза эди Сафар. Нафисат а анга сёз бермей эди, жууап айтыргъа къоркъгъанмы, уялгъанмы  эте эди, огъесе…башханымы сакълай эди, кеси да ангыламай эди. «Ол заманда олтуруп сагъыш этерге сюймеген эдим. Хар зат да кеси аллына къуралыр деп. Алай заман кёргюзтдю: адам кеси башына кеси оноу эталмаса, бир зат да къуралмайды. Не затны сакълай эдим мен? Сафар жюрегин манга берирге сюйгенинде, мен а алмадым. Ой, жашлыкъ! Телибашлыкъ! Дагъыда Сафарча жюрегиме жууукъ адамлагъа тюбеп турлукъ суна эдим, къайсын сайларгъа билмей, башым хайран болуп. Алай бир Сафардан сора чыкъмады экинчи аллай манга жууукъ адам. Чыкъмады…Сафар болмагъаны къатымда, битеу жашаууму тюбюн башына бурду. Къатыш, къатыш, къатышды хар зат. Ол болса эди алгъадан окъуна, хар зат да жеринде боллукъ эди. Бек башы уа - жюрегим табарыкъ эди жерин. Тынчайып, ох этип, жашарыкъ эдим».

…Нафисатны тилей эдиле жашла, бир келечиле ызларындан башхала келе…къыз а тынгылай эди. Сора кичи эгечи  Халиматны да эрге берди бир иги жерге. Кеси уа, окъуудан сора, алыкъа башха затха кёлюн салалмай эди. Сафар а, онгу болгъанлай, келе эди аскерден сюйген къызын кёрюрге. Кюнлени бир кюнюнде Нафисат эрге чыкъды…башхагъа. Баям, ол Сафардан  эсе игирек билеклик этерик суннган болур эди. Алай аны кёлю талада  эди, хар озгъан тиширыуну ызындан къарай. Къызчыкъ  тууду. Сабий да тюрлендирмеди аны. Айырылдыла. Экинчи кере да сынады насыбын Нафисат. Ол а ичерге сюе эди. Биягъы къыз тууду. Алай ичгичи да къылыгъын тюрлендирмеди.  Биягъы айырылыу.

Сафар да къурагъан эди жашауун. Жашы, къызы да бар эдиле. Бийик билим да алды, темирлени башхаладан айырып, таза этиу жаны бла илму ишле да басмалады. Аты битеу Россейде айтылды. Ол кезиуде анга ахча саугъа да берген эдиле. Общежитден чыгъама деп, кёлленип тургъанлай, бир жууугъу ёнкючге ахча тиледи. Берди. «Угъай» дей билмей эди, алай ол бетсиз адам  капек да къайтармады, бизнесим оюлду, деп къойду. «Жууугъунгу сюдгеми берликсе?»- деп,  ахтына эди Сафар.

Бир кюн а жолда Нафисат бла  бетден-бетге тюбешип къалдыла. «Нафисат, мен жашауумда сенден сора адамны сюймегенме. Сен а сюймединг мени. Башхаланы сайладынг. Алай жаланда санга сюймеклигим тутады мени жер башында. Адам эсем мен, адамлыкъ шартым – санга жюрегимде бёленнген сюймеклигимди. Бирде бир олтуруп, хапар айтырбыз. Эсингдемиди, школдан юйге къалай барыучу эдик, ашыкъмай? Къар  жауса да, ашыкъмай. Жауун жауса да, ашыкъмай. Мен алай насыплы болама  къар, жауун жауса. Акъ башым  бла чыгъама арбазгъа къар бла ойнаргъа. Эсингдемиди, биз къалай ойнаучу эдик къар бла? Нафисат, сабийлигибиздеча, элибизни орамларында ашыкъмай барыргъа керекбиз экибиз да», - деди Сафар. Нафисат жиляды: «Сафар, ёксюз неден да элгенеди, насыбындан да. Ийнаналмагъанма мен аллыма келген насыбыма. Узалып, кесими юлюшюмю алалмадым».

Сафар кетди, жууукъ заманда къонакъгъа келирге айтып. Нафисат а санай эди ненча минг насыплы кюнлери, ненча минг насыплы кечелери боллукъ эди аланы, жаш заманларында юйюр къурасала эди…Санай эди, санай эди болмагъан, къуралмагъан къадарыны сагъатларын, ала артха къайтып келликлей. «Мен кече-кюн да ишлеп, эки къызыма да фатарла, машинала алгъанма. Арыгъанма, талгъанма…Быллай бир ишлерге деп жаратылмагъан эдим мен, къарыусузма. Адамла уа хар зат да манга бир тынч келген сунадыла. Арыгъанымы бир инсан да эслемейди. Сафар эслерикди. Къонакъгъа келсе, анга хар затымы да айтып, жилярыкъма. Ой, мени ёксюз жанымда къаллай бир жилямукъла бардыла, билсе эдигиз. Школда сёз берселе жыйылыуда, айтырыгъымы айтхынчы жиляп къалама. Ичим жилямукъдан толупду. Огъесе кеси-кесиме айтыргъа уялып, ол Сафаргъа тансыкълыкъ кёз жашларыммы болурла? Аны бла насыплы боллугъуму къалай ангылаялмагъан эдим мен? Ой, мен насыпсыз, ой, мен акъылсыз…» - деген эди ол кюн Нафисат тенгине.

Сафар а, Нафисат бла ушагъындан сора юйюне бара тургъанлай, авариягъа тюшюп ёледи.

Жууукъ заманда Нафисат рак болады. Эгечи къыйналгъанын кётюралмай, жиляп тургъан Халимат да тюз алай ауруп къалады. «Врач айтханды манга: «Къууанчды сизни сау этерик», - деп. Къайда къалгъандыла къууанч, насып да, билмейме…Бюгече тюшюмде Сафарны кёргенме. Ол манга: «Нафисат, жаным, тилейме, жаша», - дегенди. Жиляп уяннганма. Сен а нек жашамадынг? Сен а?..Къышха дери сау жетсем, школ арбазгъа барып, къар бла ойнарыкъма».

…Нафисат Сафарны аскерден келген къагъытларын окъуйду. Къайтарады, окъуйду. Суратына къарайды. «Ким билсин, энтта къайтыр эсе уа жерге, экинчи кере насыплы болур», - дейди кеси-кесине.