«Саулукълу жашауну жорукълары тынчдыла – тири болургъа, тазалыкъны сакъларгъа»

Магрелланы Келимат, Жангуланланы Захатдинни къызы, Ново-Ивановское элни амбулаториясында участка врач-педиатр болуп ишлейди. Медицинагъа биринчи атламланы Черек районда этгенди, бу элде ишлегенли уа онеки жылдан аслам болады. 

- Келимат, асламында сизге къаллай жарсыула бла келедиле?

- Амбулаторияда къагъанакъдан башлап 18-жыллыкълагъа дери медицина-санитар болушлукъ бериледи: саулукъларын алгъандан тинтиуле бардырыладыла, дарман салынады. Ангылатыу ишге да  эс бурулады – ата-анала бла ушакъла бардырып, аланы кеслерин, сабийлени да саулукълу жашауну жорукъларына юйретебиз.  

Школлада окъуучула бла да бардырабыз дерсле: аракъы, тютюн ичиуню, наркотиклени хаталарын, ала адамны, бютюнда сабийни, саулугъуна къаллай уллу заран салгъанларын билдиребиз. Ол бек магъаналыды деп, алай къарайбыз. 

Шёндю электрон тютюнле кенг жайылыпдыла, бютюнда акъылбалыкъ болмагъанланы араларында. Ол да уу болгъанына тюшюндюрюрге кюрешебиз. 

- Багъыу онгларыгъыз жетмеселе, сабийни федерал аралагъа, бийик технологиялы болушлукъ берилир жерлеге ашырыргъа уа эркинмисиз?

- Хау, сёз ючюн, жюрек-къан тамырла бла байламлы ауруулары болгъанланы иебиз. Аланы профилактика тинтиулени кезиуюнде ачыкълагъаныбызны ёхтемленип айталлыкъма.  

УЗИ-ни да кесибизде этебиз. Алай бла  сабийни саулугъун  сакъларгъа  амалларыбыз, онгларыбыз да бардыла. 

Бу элде ата-анала сабийге керекли багъыу мадарланы заманында толтурургъа кереклисин ангылагъанларын, низамлы болгъанларын энчи белгилерге, ыспас этерге да сюеме.   

Асламында къаллай жарсыула бла келедиле дегенде, къыш сууукъ кезиуде, жай башында кесекле тийгенле бютюнда асламдыла. Ол жукъгъанла кёп болсала, сабий садны, школну да ауукъ заманнга жабаргъа эркинбиз. Аллай кезиуле кёп болмагъанларын айтырчады. 

- Биз врачха барыргъа артыкъ бек сюймеген халкъбыз. Ол себепден саулукъну кючлеуню жорукълары магъаналы болурла?

- Ала къыйын тюйюлдюле – тири болургъа, къолланы жууаргъа, тазалыкъны сакъларгъа, жукъгъан ауруула жайылгъанда къапла салыргъа, бурунну тузлу суу бла чайкъаргъа. Дагъыда дарман салдырыу да бек жарайды. 

- Кертисин айтханда, жамауатда дарман салыуну юсюнден кёп тюрлю хапарла жюрюйдюле. Бирле аны хатасындан сабийни саулугъунда тюрлениуле башланадыла деп, салдырыргъа унамайдыла. Алагъа уа не айтырыкъ эдигиз?

- Мен ишлеген жылланы ичинде прививка ючюн сабийни айныуунда кемчиликле болмагъандыла. Дарман салынмагъаныны хатасын а былтыр кёргенбиз  - кёп жылланы унутулуп тургъан кёме жайылгъан эди. Ол  жукъгъан ауруу  адамны ёпкелерин бузады, нерваланы къозгъайды. Аны хатасындан энцефалит башланыргъа да боллукъду. 

- Сиз Ново-Ивановскоеге кёчгенбиз, дегенсиз, ол не бла байламлыды?

- Хасанияданма. Айтханымча, Черек районда да ишлегенме. Бери кёчгенли 12 жылдан  атлагъанды, алай кесими мында туугъанча сеземе, адамлары  алай халалдыла, ачыкъдыла.  
Ишни юсюнден айтханда, амбулатория жангыды, РМИС системагъа къошулупбуз, электрон картала кийирилгендиле. Ол а къагъыт ишни азайтханды, керекли анализлени, документлени излерге заман къорамайды, ала компьютерде кёз аллыбыздадыла. 

Эл болгъанлыкъгъа, мында жашау къайнайды: колхоз ишлейди, Маданият юй, школ, жашау этерча башха объектле бардыла. Адамла, алгъынча, врачха сый-намыс бередиле, кезиулю тинтиулеге кеслери келалмай эселе да, сёлешип, соруула бередиле, ангылатыула аладыла.