Жигитлик бла огъурлулукъ

Чегем ауузунда Сарбашланы Сары Къаншауну танымагъан алгъыннгы тёлюден хазна адам болмаз эди. Ол жигит, пелиуан, узун бойлу, къарыулу, тюзлюкню излеген, кишини ачытмай жашагъан адам болгъанды. Къаншау 100 жылдан сора да узакъ ёмюр сюргенди, деген хапар жюрюйдю. Аны кёп сабийи болгъанды. Биз бюгюн хапарын айтырыгъ а жашы Мажитди. Сейир къадарлы акъсакъалны юсюнден материалны аны къызы Зайнафны эсгериулерине кёре жарашдыргъанма.

Мажит 1887 жылда Огъары Чегемде туугъанды. Къылыгъы бла, ёсюмю бла да атасына ушагъанды, адамда жаланда кишилик ышанланы багъалагъанды, тюзлюкню ёкюлю болгъанды. Акъылбалыкъ бола келгенинде, орус-япон уруш башланады. Мажитни аскерге барыр заманы жете келгенинде, 17-жыллыкъ жаш урушха атланып, аны аллындан ахырына чыгъады.

Заман оза, Мажитни юйдегили болур жыл саны жетгенде, ол Аппайланы Гелястанны къызы Аду бла юйюр къурагъанды. Аланы биринчи уланлары Сагит болады. Ол 1930 жылда тууады. Аны ызындан Сакинат, Лялю дуниягъа келип, жаш атаны бла ананы насыплы этедиле. Жылла бара, къыралда болумла да тюрлене, Мажит 1939 жылда башланнган фин урушха кетгенинде, Аду сабийден ауур эди. 1940 жылда уа Фатимат тууады. Ол урушну да аллындан ахырына дери чыгъып, алай къайтханында, беш сабийли юйюр болгъанларына къууана, жашау этип башлайдыла. Алай къадар быланы бир бирлеринден айырылырларын жазып тура эди. Уллу Ата журт уруш башланып, Сарбаш улу ары атланады. Аду биягъы сабийден ауур болгъанлай къалады. 1942 жылда Напи тууады.

Мажит урушну кезиуюнде къызыу сермешлеге къатыша, жаралы бола да, къайтышханлай, биягъы госпитальдан фронтха кете, Берлиннге дери жетгенди. Урушну къанлы жоллары бла келгенди Германияны жерине таулу жигит. Ол Дон, Вoлга череклени жагъаларында мамыр жашау ючюн къанын, жанын да аямай, ачы къазауат этгенди гитлерчиле бла. Алгъындан да урушлагъа къатышханы ючюнмю болур эди, Сарбаш улу аламат стратег болгъанды. Молодечное, Оршa, Смоленск, Минск эм башха шахарланы азатлау сермешлеге къатышханды.

Кёнигсберг эм башха шахарланы атлары узакъ Огъары Чегемде туугъан жашны эсинде ёмюрюню ахырына дери сакъланнгандыла. Берлинни алгъанланы сатырларында сермешгенди. Дрезден шахар ючюн къазауат этгенди. Мажитни ётгюрлюгю ючюн болур эди, аны полкуну таматасы, тукъумун эсгералмайдыла сабийлери, кесини юсюнден тешип, аскер сахтиян плащын Сарбаш улуна кийдирген эди. Аны бла ол анга жюрегини теренинден келген ыразылыгъын билдиргенди.

Уруш жылларын эсгерирге артыкъ сюймесе да, быллай кезиулени уа сагъыныучу эди ол. Асыры кёп кюйсюзлюк бла ёлюм кёргенди жашауунда Мажит. Баям, ала аны жашаугъа къарамын тамамлы бла тюрлендирген болур эдиле. Адамны жашауу къысха болгъанын, бир бирни ачытмай, заманында сый бериуню бек багъалагъанды таулу солдат.Тенглери бла да къаты шуёхлукъ жюрюте билгенди. Къоранчлагъа, къоркъуугъа, бушуугъа да къарамай, бир бирлерини араларында къарындашлыкъны жаратхандыла, ойнай, кюле да билгендиле. Уллу Ата журт урушда кёргюзтген батырлыгъы ючюн кёп майдалла, орденле бла да саугъаланнган эди сыйлы къарындашыбыз.

Уруш бошалгъандан сора, къайтып, кеси элине келеди Мажит. Алай, жарсыугъа, ол къуругъан юй тыпырладан башха адамгъа тюбемейди. Къоншу элледен соруп, сурап, халкъыны Орта Азиягъа бла Къазахстаннга кёчюрюлгенлерин билип, Алма-Атагъа келеди. Тюз да келип поездден тюшгенинлей, узун бойлу, бёкем таулу жашны бал туз чыгъаргъан заводда ишлерге элтедиле. Ким биледи, заводну аякъланырына адам кючю жетмей тургъан кезиу болур эди. Эки жылны ишлегенди ол алайда. Кюнлени биринде анда огъары чегемли жерлешине тюбеп къалады. Ол да сейир-тамаша этип, къууанады элли жашны сау-саламат кёргенине. Сора юйюрю Къызыл-Къаяда болгъанын билдиреди. Сарбашланы юйюр биягъы бирлешеди, алай, жарсыугъа, ол заманда къызчыкълары  Фатимат  ёлгени уа аланы болмагъанча жарсытады.

Заман хар нени да дарманыды деп, бошдан айтмагъандыла. Жылла оза, Мажит да малла жайып, жашау ызларын беклендире, кючлендире барады. Аягъы юсюне тири туруп, юйюрюн бир затдан керекли этмей тутады. Ариу юйюрде дагъыда сабийле тууадыла: Борис, Зайнаф. Сарбаш улуну жети сабийли юйюрю, абаданлары да къармашып, юй тутаргъа болуша эдиле.

- Атамы керти да бир огъурлу адам болгъанын айтыргъа сюеме. Бир кере окъуна болсун, анабызгъа хыны сёлешмегенди, сабийле хыли эте турсакъ окъуна, урушурну орунуна, ышарып, бизни огъурлу къарамы бла эркелетген болмаса. Урушну юсюнден клубда кино болса, чапханлай ишден келип, мени биргесине клубха элтиучю эди, анда керти да тенглерин, нёгерлерин кёрлюк сунуп. Жыл саны бла пенсиягъа чыгъар заманы жетгенинде, ветеранлыгъы ючюн арталлыда ахча алыргъа унамагъанды. «Мени тенглерим уруш аулакълада жоюлгъандыла, мен а сау да къайтып, уялмай аны ючюн ахча аллыкъ тюйюлме», -деучю эди. Артда, кесинден жашырып, 12 сом пенсия жарашдырып алыучу эдик. Ол адамлыкъны бла кертичиликни юлгюсю болгъанлай къалгъанды, - деп эсгереди бюгюнлюкде эм гитче къызы Ёлмезланы Зайнаф.

Ёмюрю колхозда бла маллада ишлегенди. Къыралыбызны тарыхында болгъан юч урушну да ётюп, 93 жылына дери ата тыпырында жашап, 1980 жылда ауушханды акъсакъал.

Бюгюн-бюгече да Мажитни бла Адуну сабийлери аланы хурметлеп эсгередиле. Уллу юйюрню тарыхында тёлюден тёлюге ёте, кёп жыллагъа сакъланырыкъды Сарбашланы Мажитни жигитлигини бла бирге огъурлулугъуну ариу хапары.