Дарманлыкълары белгили амалла

Алгъын редакциялагъа окъуучула, алимле да кеслери жарашдыргъан статьяланы сюйюп келтириучюлери эсибиздеди. Бизни газетни да бар эдиле аллай авторлары. Аладан бири жазыучу эм алим Жолабланы Юзейир эди. Ол тюрлю-тюрлю сейир темалагъа жазгъан материаллары бла къууандырыучу эди. Бир кезиуде ол тюрк тилли миллетледе болгъан халкъ медицинаны тинтип, сейир шартла ачыкълай тургъанды. Биз да бюгюн сизни ол дарманланы бир къаууму не ауруулагъа жарагъанын эм къалай этилгенини юсюнден хапарларыкъбыз. Бу тема сизге сейир кёрюнсе, мындан ары да быллай затланы басмалай турургъа дейбиз. 

Айыуну ётю

Айыуну союп ётюн алгъандан сора, хауа уруп турурча жатма тюбюнде салкъын жерге тагъып къоядыла, иги къурутадыла. Ол иги къуругъандан сора, къабугъун сыдырып, ууакъ этип, тап жерде тутадыла. 

Татыуу мыстыракъды, ууу болмайды. Суугъа къошуп ичсе, саусузну къызыулугъун кетереди, адамны кёзлери иги кёрюп тебирейдиле. Элгениучю адам да андан сора сау болуп къалады. 

Ол жарагъан ауруула эм дарманны жарашдырыу

1. Санла къызып, температура кётюрюлгенде, сандыракъ этгенде, къоян ауруудан ауругъанды, бир грамм айыу этни къайнагъан суу бла ичиредиле. 

2. Кёзле бек ауруп къыйнасала, кёзге ау чапханда, бир кесек айыу ётню ариу сууда эритип тамызадыла. 

3. Битиу чыгъып, амалсыз этгенде да, бир кесек айыу ётню таза сууда эзип сюртедиле. 

4. Жётел терк тохтамаса, бютюнда сабийде, бу дарманны 10 граммын сууда эритип бередиле. 

5. Сабий элгенип тебиресе, къудору тенгли айыу ётню анасыны сютюнде эзип, алай ичиредиле.

Айыу жау

Айыуну сойгъандан сора ич жауун эритип, мияла сауутха къуюп къоядыла. Бирси жауун а эти бла уллу-уллу туурап, туз да себип, хауа ургъан жерде тагъып къоядыла. Ол мал этича къакъ болмай, зилен болуп турады.

1. Адамны жиклери ауруса айыуну жауун салып байлайдыла. Неда эритилген жауун къыздырып, бир къауум кюн сюртедиле.

2. Аш оруннга жел жыйылса, айыу жауну 100 граммын жылытып жутдурса, аш орун жумушайды, жел да чыгъады.

Акъ къайын

1. Акъ къайын тау жерледе, агъач къыйырында аслам ёседи. Къайынны сууун, биртюклерин бюйреклери ауругъанлагъа бек уллу дарманлыгъы барды. Аны дагъыда чапыракъларын саргъала башланнган кезиулеринде бир кесегин жыйып, къайнатып ичсе, бюйрекле ариуланадыла. 

2. Адамны санларын жел къысып ауругъанда жети-сегиз айлыкъ къайын чапыракъла бла багъадыла. Андан сора адам жайыгъып кетеди. 

Багъыу а былайды: эки машок бла бир чапыракъ жыйып, башларын къысадыла. Андан машоклагъа бир ненча кере суу себип, кюн тийген жерге салып къоядыла. Аладан тылпыу чыгъып тебирейди. Ол заманда ауругъан адамны тёшегине бир машок чапыракъны жайып, аланы юслерине жукъа жабыу жаядыла да, ауругъан адамны аланы юсюне жатдырадыла. Экинчи машок чапыракъны уа жууургъан тышха къуюп, ол адамны юсюне жабып, иги басдырадыла. Жарым сагъатны ичинде адам хамамгъа киргенча терлейди. Ауругъан адам хамамгъа кирип чыкъгъанча терлейди. Ол хали анга хычыуун кёрюнсе, иги боллугъун бил да къой. Бир-эки сагъатдан ол аягъы юсюне болуп къалады. Тургъанынлай а, исси шорпа неда чай ичерге керекди. 

Бал чибинни уясы

Сары бал чибинле тереклени къобууларында, биченликлени ичинде, къая жарылгъанлада уя этедиле. Быллай чибинле Кавказда, бизни Малкъар таулада кёп боладыла. Аланы уялары жарагъан ауруула да аз тюйюлдюле. Дарманланы къаллай тюрлюлери белгили болгъаныны юсюнден да къысха айтайыкъ.

1. Къолла-аякъла аурусала, сары бал чибинни уллу болса бир уясын, гитче болса уа юч-тёртюсюн, сарымсах бла бирге эзип, ауругъан жерине салып, байлайдыла.

2. Эти кичигенде, кичиу жукъгъанда бал чибинни уясын таза спиртде жети кюн жибитип, сегизинчи кюнден башлап, кичиген жерине бир ненча кере сюртюрге керекди.

3. Тиширыуну ёшюн бези ауруса, кёпсе, бал чибинни уясын отха кюйдюрюп, алты граммын сууда къайнатып, кюлюн тюбюне чёгерге къоюп, сууундан бир кюннге эки-юч кере ичедиле. 

4. Тишле иссиден бла сууукъдан аурусала, бал чибинни уясын сууда жибитип, ауузну чайкъайдыла. 

5. Сабийни киндиги тышына чыгъып кетсе, бал чибин уяны кюйдюрюп, кюлюн киндикге себип башлайдыла.