Саулукъгъа себеп амалла

Саулукъгъа себеп болгъан иги адетлери, къылыкълары кёп болгъанды Мухаммад фйайгъамбарыбызны (гъ.с.). Аланы талайындан окъуучуларыбызгъа къысха хапар берирге излейбиз. Ол затла керти да файдалы затла болгъанларын бюгюннгю илму да ачыкъ этгенди.

Эртте къобуу

Файгъамбарыбыз (Аллахны сыйлы саламы анга болсун), эртте жатып, эртте къобуучу болгъанды. Эрттен намазгъа азан бла бирге айырылгъанды жылы жатхан жеринден. Эртте къобуу бла адамны иш къоратыу хыйсабы эмда аны психика халы къысха байламлы болгъанларына бюгюн илму шагъатлыкъ этеди. Эрттеннги жукъу татлы болады. Аны хорлагъан къыйын кёрюнсе да, адам акъырын-акъырын юйренип къалады. Аллында бир да болмаса 15 минутну алгъа туруп башлагъан эбине тюшюп къалады. Кесин къолгъа алса, саулукълу жашаугъа ол атламны этелмезлик ким барды?

Эртте турур ючюн не этерге керекди?

- Эм керекли, амалсыз жумушларыгъызны эрттенблагъа къоюгъуз (эртте уянып, аланы къолгъа алып башларча).

- Жата туруп телефонну ёчюрюгюз (не ючюн айтылгъанын кесигиз билесиз).

- Къонгуроуу болгъан сагъатны (будильникни) жатхан жеригизден арлакъда къоюгъуз (узалып жетип, ёчюрюп къоймазча).

-Жууургъан тюбюнде жылы болургъа керекди, ёзге юйню ичинде жылылыкъ +16 – +21 градус болсун.

- Жукълардан алгъа суу ичигиз (ол, адамны чархын бошлап, ырахатландыргъан этеди, сора жангырыргъа себеп болады).

- Къарангыда жукълагъыз (жукъуну гормону мелатонин къарангыда «ишлерге» сюеди).

- Сагъышыгъызда эрттен азыкъны мажалын къурагъыз (анга ашыгъырча).

Ашда марданы билиу

Мухаммад файгъамбар (Аллахны саламы анга болсун), кёп тюрлю ауруудан сакъланыр ючюн, ашда орталыкъны тутууну (аяусуз ашамауну) уллу магъанасы болгъанын чертгенлей тургъанды.

  Арадан талай ёмюр ётгенден сора илму, ол оюмгъа келип, аны тюзлюгюн бегитгенди. Сейир тюйюлмюдю, «ашхыныгъызны ючден бирин аш бла, ючден бирин суу бла, ючден бирин да хауа бла толтуругъуз» деген муслийман жорукъну «харахачибу» деген япон жорукъгъа («ашхынны 80 процентин толтуругъуз» дегеннге) жууукъ болгъаны.

Акъырын ашау

 Адамны чархына 20 минут керек болады, «ашхын толду» деп мыйыгъа белги жиберилир ючюн. Ол илмугъа энди белгили болгъанды. Акъырын ашау аз ашаргъа, ашны иги эримеге къояргъа мадар береди. Файгъамбар (гъ.с.) тамам алай этгенди, башхаланы да анга юйретгенди.

Бирге (талай адам болуп) ашау

«Эм иги аш къайсыды?» – деп соргъанларында, Аллахны келечиси былай жууап бергенди: «Юсюнде эм кёп къол болгъан аш», – деп. «Бирге ашагъыз, хар ким кесича жубанмагъыз да. Кёпчюлюкде берекет барды», – дегенди Расул дагъыда.

 Ол халда ашау, ашха къууана билиуню, стресслени аз этерге себеп боладыла, юйюрюнгю, анда мамырлыкъны кючлерге болушады. Эм игиси уа сабийлеге ашны юсюнде иги адетни юлгюсюн кёргюзтюудю.

Сууну тюз иче билиу

«Бир жолгъа ичип къоймагъыз, тюеча, эки-юч кере тохтап-тохтап ичигиз», – деп юйретгенди файгъамбар (гъ.с.). Сууну ол кеси да алай ичгенди. Олтуруп неда чёгюп – ол халда (бёлюп-бёлюп, тылпыуунгу алып) ичген сюннетди. Сюннетни уа, кесигиз билесиз, хайыры болмай къалмайды. Муну хайыры уа недеди? Биринчиси, адамны чархы заранлы затладан (шлакладан) тазаланнган этеди. Экинчиси, суу адамны ичине кислород бла бирге тюшсе, инсулинни тийишлисича къуралыууна, уллу себеп болады. Инсулин, билесиз, адамны диабетден сакълайды.

Сууну бир жолгъа ёретинлей ичип къоюу башны аурутургъа, тёгерек айландырыргъа, чархда электролит балансны бузаргъа болады.

Гранат

Файгъамбар (гъ.с.) бек сюйген жемишлеринден бири гранат болгъанды, дейдиле. Илму жаны бла тинтиуле кёргюзтгеннге кёре, кертиси бла да, ол жер юсюнде эм хайырлы жемишлени бириди. Анда марганец барды. Аны уа адамны сюеклерин  къурауда, сакълауда магъанасы уллуду. Калий да эркинди анда. Ол клетканы къабыргъаларын тюз ишлерге, сууну балансын тутаргъа жарайды. Аны бла къалмай, гранат флавоноид, полифенол деген антиоксидантла бла да байды. Ала жюрек, къан тамыр ауруулагъа хорлатмазгъа болушадыла.

Гранат не бла хайырлыды?

- Ашны иги эриталмай аш орунну къыйналгъанына жарайды.

- Жюрек, къан тамыр аурууладан сакълайды.

- Рак ауруудан къоркъууну азайтады.

- Тишни юсюнде къатханны аз этеди.

- Къанны аз болуууну ышанларын азайтады.

- Сабий заманы жетгинчи тууар деген къоркъууну азайтады.

- Терини ариу, сыйдам этеди.

- Депрессияны хорларгъа болушады.

Ораза

Бусагъатда илму тохташдыргъаннга къарасакъ, къуру нени ашагъаныбызда угъай, къачан эмда къалай ашагъаныбызда да барды магъана. Файгъамбарыбыз (Аллахны саламы анга болсун),  Рамазан айда фарыз оразадан сора да,  башха кюнледе да ораза тутуучу эди, дейдиле. Сёз ючюн, баш эм орта кюнледе, дагъыда ай толгъан кезиуде (13-чю, 14-чю, 15-чи кюнледе). Ол этген ишге бюгюн орусча айтсакъ, перемежающееся голодание, дейдиле. Аны файдасын илму тохташдыргъанды.

Ол халда ораза тутуу адамны гормонларын керекли даражада тутаргъа себеп болады, «окислительный стресс» дегенни тыяды, сууукъну аз этеди. Къысхасы, адам кесине ашны не къадар аз «жюклесе», ол къадар аз ауруйду, башхача айтсакъ, ашны эритирге кетген кючю ауруулагъа къажау кюрешге бурулады.

Хурма (финик)

Кертиси бла да, оразада аууз ачаргъа андан аламат зат болмаз. Алай а, къуру ораза бла къалмай, къачан да тепсибизден къурутмазгъа тийишли продуктду хурма.

Оразада хурма бла аууз ачыу а, айхай да, керекли затды. Файгъамбар (гъ.с.) аны бошуна сюннет этмегенди. Хайыры уллуду – къанда шекерни, электролитлени да керекли мардада тутаргъа жарайды, ашхынны аш эритиуге хазырлайды. Сабий табарыкъ тиширыулагъа хурма ашатыгъыз деп да юйретгенди Расул. Сылтаулу тиширыуну чархында окситоцидлени женгил къуралыуларына себеп болуп, тынч къутулады деп, ол затха медицина бюгюн тюшюннгенди.

Хурманы дагъыда файдасы неди?

- Къарынны ракдан сакълайды.

- Чегилени перистальтикасын мардагъа жыяды, ич ётдюрмезге себеп болады.

- Сюекни кючлю этеди.

- Къанны аз болуууна къажау кюреш бардырады.

- Аллергия реакцияланы азайтады.

- Керексиз семирмезге, азмазгъа себеп болады.

- Кюч береди.

- Нерва системаны тюз ишин жарашдырады, эр кишилик, тиширыулукъ жюрютюуде къарыу береди.

- Инсульт къоркъуудан сакълайды.

- Кёзню жютю кёрюуюне себеп болады.