Таматала тохташдыргъан тёрелени сакълай

Хабазда элни жамауатындан хурметге тийишли бола, уллу эмда ариу юйюр ёсдюргенледен бирлеридиле Байрамукъланы Жантемир бла Келимат. Ала бир акъыллы болуп, беш сабийни бурундан келген тау адетлерибизге тийишлиликде ариу къылыкъгъа, адамлыкъ ышанлагъа, намысха-хурметге тюшюндюредиле. Экиси бир юйюр къурагъанлы уа энди отуз жылдан атлагъанды, къудуретни ахшылыгъындан.

Ёмюрледен бери да миллетибизде хар сабийни ырысхысы биргесине болгъаны айтылгъанлай келеди. Баям, къайсы халкъда да аллай сёзле бош, къуру жерде къуралып къалмайдыла, алагъа жашау кеси, ол адам улуну юйретген сынам да шагъатлыкъ этедиле. Жантемир бла Келимат да, ол айтыугъа толусунлай ийнана, сабийлени алай юйретедиле.

Ала кеслери да Хабазда хурметли юйюрледе ёсгендиле. Байрамукълада уа жети сабий болгъанды. Аналары Фатимат, баш иеси дуниясын эртте алышса да, аланы жашауну тюз жолуна салалгъанды. Жантемир а, юйюрню кичиси болуп, хар неге да гитчеликден юйреннгенди. Эл жашауда керекли жумушлагъа тынгылы тюшюннгенди.

Алай бла Келимат уллу юйюрге келгенди келин болуп. Къайын анасы аны аслам затха юйретгенин, сабийле гитчеликде болушлукъ этгенин айта, анга намысын-хурметин да билдиреди. Къатында жашауда аслам затны сынагъан, кёпню билген адам болса, не да къыйын кёрюнмегенин да чертеди.

Алгъадан белгилесек, 2016 жылда «Ана махтаулукъну» майдалы бла саугъалагъандыла Келиматны. Халал къыйыны бла жашай, сабийлени да таза ниетде юйретген тиширыу ол кюн анга берилген хурмет ючюн къаллай бир къаууанч сынагъанын энди да унутмайды. Андан сора да, кесинден да кёп сабийле ёсдюрген тиширыуланы кёрюп, аллай аналагъа ёз хурмети уллу болгъанын къатлайды.

Сабийле гитчеликде къыйын кёрюнсе да, ала да уллу бола, жете келгени ишге узала тебиресе, ата-ананы къууанчы бютюнда кёбейеди. Школда окъугъан кезиулеринде да Байрамукълары ёсдюргенле кеслерине айып алмагъандыла. Тенглеринден артха къалмай окъугъандыла, билимни не заманда да кереклисине тюшюннгендиле.

Алай бла мектепни бошап, бюгюнлюкде ишлегенле, окъууларын андан ары бардыргъанла да бардыла. Къадар алай тюшюп, кеси билим алмай къалгъан Келимат сабийле окъурларын сюйгенди. Алай бла Расул КъМКъАУ-ну «Агъач иш» ызын жетишимли бошап, ызы бла теплоэнергетика эмда теплотехника жаны бла да окъугъанды. Узакъгъа кетерге сюймей, ата-анасыны къатында, Зольск районну агъач мюлкюнде ишлеп турады. Мухаммат да билимине тийишлиликде урунады.

Къызла уа ючдюле. Аладан таматалары Айгюл, медицина колледжни къызыл дипломгъа бошап, билимин андан ары ёсдюре, университетибизни бу жаны бла факультетине кирген эди да,  аны да жетишимли бошарыкъды деп, ата-ана да къууаныпдыла ол шартха.

Эгизчикле Залина бла Фатима уа юйюрню ийнакъларыдыла. Тамата эгечлерин кёре, школдан сора ала да медколледжге кирген эдиле окъургъа. Аны жетишимли бошагъандыла. Алай эсе да, Айгюлге КъМКъУ-да билим алгъан тынч болмагъанын ангылагъанларындан арысында уа, сайлауларын алышып, энди университетни электроника, робототехника эмда жалгъан интеллект институтуну ючюнчю курсундадыла  быйыл. Алай медицина бла байламлы алгъан билимлери жашауда алагъа себеплик этгенлей турлугъун айтадыла. Фатима уа, андан сора да, окъугъан бёлюмлерини старостасыды.

Элде ёсген сабийле не жаны бла да ата-аналарына болушлукъларын тийдирирге ашыгъадыла. Окъуудан, ишден бош заманларында дайым да аланы къатларындадыла, бир бирге эгеч-къарындаш хурметлери, сюймекликлери да энчиди. Иш юсюнде чыныкъгъан жашла бла къызла, не жумушдан да артха турмай, бир бирге билеклик этедиле.

Элде малсыз, бахчасыз да болмайды. Бютюнда бюгюнлюкде бу жумушлагъа эс бургъанлагъа хурметибиз уллуду. Байрамукълары да кюрешедиле ата-бабаларыбыздан келген малчылыкъ бла. «Жашла атланы да сюедиле, аладан да барды бир къауумубуз», - дейди аналары бизни бла ушагъында.  Чалгъы чалып, бичен да жыядыла. Хар неде да башчылыкъны уа, айхай да, аталары этеди.

Бахчада да, амалгъа кёре, не зат да ёсдюредиле. Бадыражандан, нашадан башлап, картофха, хыяргъа дери да.  Маллагъа берирге жарарча чюгюндюр окъуна да. Тюрлю-тюрлю терекле да асламдыла. «Бюгюнлюкде тюкенледе сатылгъан жемишлени, кёгетлени къаллайла болгъанларын кесигиз билесиз, аны ючюн а сабийлени саулукъларын зарандан сакълар амалтын нени да кюрешебиз кесибиз ёсдюрюрге», - дейди Келимат. Юйюрню дагъыда, Хабаздан тышында да, ала бал батманла тутханлары бла биледиле. Чибинчилик хунерге уа Келиматны атасы Сардиянланы Ахматха келип туруучу оруслу эр киши Николай (тукъумун эсгералмагъанды) анга юч батманны саугъагъа берип, алай юйретип башлагъан эди. Къайсы жумушдача, бу ишге терк окъуна тюшюнюп къалгъан къыйын болгъан эсе да, таулу тиширыу къонакъларындан да кёп затны соруп билгенди эмда ангылагъанды. Бюгюнлюкде Интернетни да хайырланып, анда да аслам затны излеп, чибинчилик хунерни эбине толусунлай тюшюннгенди. «Пчеловод» деген журналны да жаздырып, андан да амаллагъа юйренеди, уллу сынамлары болгъанла жазгъаннга эс бурады. Ол шартла уа барысы да аны иш кёллюлюгюн, къолгъа алгъан хар жумушун тынгылы этерге талпыннганын, сабийлени да ол халда чыныгъыргъа тюшюндюргенин да ачыкълайдыла.

Баям, аны ючюндю жамауат Байрамукълары сюзген балны алай ахшы билгени, багъалагъаны да. Ала да аны соруп-сурап келген болса, кеслеринде къаллыкъ тюйюл окъуна эсе да, аланы къурулай ашырмайдыла. Тийреде, элде аурукъсуннган болса да, дарманлыгъы, себеплилиги ёмюрледен да белгили балдан юлюш чыгъарыргъа ашыгъадыла. Аланы быллай ышанларын а бизге кёпледен эшите турургъа тюшген эди эндиге дери да.

Бизде, уллу юйюр ёсдюрюп, халкъына ахшы къошумчулукъ этгенлери бла бирча, аланы ариу къылыкъда, адетде-тёреде юйретгенлерибизге да хурмет уллу бола келгенди. Нек дегенде ала жангы тёлюню, жаланда айтхан сёзлери бла угъай, ёз юлгюлеринде тюшюндюргендиле неге да. Ол юлгю да ким да айып салмазча болуруна уа, айхай да, энчи эс бурула келеди.

Адам улу кеси аллына жашап, айнып неда насыплы болуп къалмайды. Аны жашауу жамауат бла терен байламлыкъдады, ол миллети бютюн жашнай барырыны да этеди сагъышын. Байрамукълары да, бюгюнлюкде жаш тёлю ана тилни билирге талпынмагъанларына жарсый, аны сакълауну мадарын хар бирибиз юйюрлерибизден, эллерибизден башларгъа кереклибизни чертедиле.

Бош заманларында ала газетибизни, китапланы да окъуйдула. Закийибиз Къулийланы Къайсын анча жыл мындан алгъа жазгъан сёзле бюгюнлюкде айтылгъанча эшитилгенлерин, аллай хурметли адамларыбыз бизге къойгъан къыйматлагъа сакълыкъ кереклисин да къатлайдыла.

- Къайсынны акъыллы, терен магъаналы, оюмлу сёзлерин дайым да къайтарып турлугъум келеди. Къалай шарт айтханды ол тилибизни юсюнден. Аны тизгинлери уа таудан бёркюп чыкъгъан шауданны тауушуна ушайдыла. Аллай адамлары болгъан, быллай поэзияны окъургъа амалы бар миллет ёз тилибизни багъаларгъа, сакъларгъа борчлубуз, - дейди юйюрню анасы.

Тилибизге, адет-тёрелерибизге, маданиятыбызгъа аллай къайгъырыулукъда ёсген сабийле ол ыздан таймагъанларына кеслери да шукур этедиле. Энди уа ала сакълагъан – уллу юйюрге келинле, киеуле да къошулуп, туудукълу да болурбуз деген ахшы умутлу сагъышларыны толгъаныды. Нек дегенде уллу эмда толу юйюр, бир бирни акъылына тюшюнюп, бир бирге таянчакълыкъ эте жашагъан – ол къадар берген насып болгъанын ала биледиле эмда аллай насыпны ёсюп келген хар жаш адамгъа да тежейдиле.

Кертиди, дунияда бушуу, къууанч да бир бирни алыша, жашау алай барады. Жантемир да эгеч-къарындашдан айырылып, энди ата юйюрден жангыз кеси къалгъан эсе да, юйдегиси, ёсдюргенлери аны кёлюн сакълайдыла. Аны бла бирге уа Келимат къайын атасы къурагъан арбазны, юйню-журтну да аны кёзюнден кёрюп, багъалай, жууукъла-ахлула да ары ата юйлеринеча келгенлерине ыразы болады. Тамата тёлю кете, аланы ызларындан бирсиле къала, жашауну жоругъу алай болгъанлыкъгъа, юйюрледе абаданла тохташдыргъан энчи тёреле сакълансала, арада жылыу да анга кёре болгъанына ийнанады.

Айхай да, уллу къазанда бишген эт чийлей къалмайды, деп да бошдан айтыла келмейди. Жантемир бла Келимат да ала ёсдюрген жашла бла къызла юйюр къыйматлагъа кертичилей къалырларына, къайда окъусала, ишлеселе да, жамауат арасында хурметге тийишлиле болуп, миллетлерини айныуларына къошумчулукъ этерлерине ышанадыла.