Тирликни жаз башына дери тап халда сакълауну жорукълары

Къыш бла жаз – адам жангы жемишлени бла тахта кёгетлени кюсеп излеген кезиудю, нек дегенде ол заманда витаминле жетишмегени бегирек сезиледи. Алай сууукълада сиз ары дери айырып, сюйюп ёсдюрген кёгетле терк бузулургъа боллукъдула. Кюзде хар адам да тирликни къайда сакъларгъа боллугъуну юсюнден сагъыш этеди: гёзенде, балконда, холодильникде…

Узакъ заманны сакъларгъа бек тап жерге гёзен саналгъанлыкъгъа, аллай амалы хар кимни да жокъду. Кёгетлени бла жемишлени жазгъа дери тутар ючюн, жерни сайлагъан бла къалмай, аны жыйыуну, хазырлауну эмда сакълауну болумларын, башха жорукъланы да эсде тутаргъа керекди.

Гёзен аламат жерди, аны бир ай алгъа окъуна хазырлап башларгъа тийишлиди. Андан алгъа керекмейди, нек дегенде къабыргъалары мылы болуп, анда мугут жайылып башларгъа боллукъду. Кюз салкъынлада уа аллай къоркъуу чыкъмайды.

Эм алгъа ол жерни тынгылы тазаларгъа керекди: битимледен къалгъан-къулгъанланы кетерирге, былтыргъы тахта кёгетлени бла жемишлени да къурутургъа.

Аны тюбю топуракъ эсе, 1-2 сантиметр къалынлыгъына къырып кетеригиз. Ызы бла тапкаланы къатылыкъларын тинтигиз, керек болса  чириген къангаланы жангыртыгъыз неда алышыгъыз. Андан сора отоуну иги кепдирирге эмда хауа чыгъарча этерге керекди: эшикни бир ненча кюннге ачыгъыз, тапкаланы бла орунланы уа тышына салыгъыз. Агъачдан этилген затланы ауанада къойса игиди, ала кюн тюбюнде ары-бери бюгюлмезча. Темир затладан тотну, агъачдан а мугутну темир таракъ бла къырып кетередиле, ызы бла антисептикле жагъадыла.

Отоуну ичинден хауа женгил чыгъаргъа керекди. Алай болгъанын билирге сюе эсегиз, жукъа къагъытны быргъыны аллында тутугъуз: ол ары жабыша эсе  хауа тышына женгил чыгъады. Ансыз а гёзенде мылылыкъ болуп, хар неда мугут этип башларыкъды.

Дезинфекцияны сансыз этмегиз, аны хайыры уллуду. Бу ишде фунгицидлери бла инсектицидлери болгъан тютюн этген затла хайырланыладыла. Аллай затны жерге салып, къабындырып, терк окъуна тышына чыгъаргъа керекди, эшиклени да гам жабып. Алай бир юч кюн тутуп, ызы бла эки кюн чакълы хауаны алышыргъа тийишлиди.

Гылыуланы къырыугъа да энчи эс бурургъа керекди: битеу кёрген тешиклени жабаргъа неда жамаргъа, хауа чыкъгъан быргъыны аллына уа ау тагъаргъа тийишлиди. Къошакъ мадаргъа терилтиучю затланы хайырланыргъа боллукъду, сёз ючюн, «Super Cat®» брикетлени. Ол зат кёп заманны бузулмай турса, гёзенде гылыу болмагъанын билликсиз.

Тирлик сууукъдан заран кёрмез ючюн, жер юйюню къабыргъаларын жылытыргъа керекди, сёз ючюн, пенопласт къагъытла бла. Дагъыда бир магъаналы зат: гёзенни ичин талай жерге бёлюрге тийишлиди. Нек дегенде тахта кёгетле бла жемишле бары да бирча жарашыулу къоншу болалмайдыла: бирлери къургъакълыкъны сюедиле, башхалары мылылыкъны.

Къайсыларын къалай сакъларгъа кереклисини юсюнден да айтайыкъ.

Картоф +2…+3 градус жылыда эмда 80% мылылыкъда иги сакъланады. Андан да алаша температурада ол бузлап татлы болады, андан бийикде уа — чирчик этип тебирейди. Аллай къоркъууну азайтыр ючюн, картофну къазардан юч ыйыкъ алгъа «Трафик®» деген препарат сепсе боллукъду. Андан сора аны ашха эки ай озуп хайырланыргъа жарарыкъды.

Бу кёгетни агъач орунлада тутугъуз, кеслерин да жерге жетдирмей, хауа иги айланнган тийреледе. Аны башына уа чюгюндюр салсагъыз жарарыкъды, нек дегенде,ол артыкъ мылылыкъны кесине тартады, сууукъ ётмезча да этеди. Орунланы кезиу-кезиу тинте турсагъыз иги боллукъду, чириген, бузулгъан картофланы айырып кетерирча.

Сохан бла сарымсах да кеслерине энчи амал излейдиле. Аланы кюн тюбюнде тынгылы къургъакъсытып, тамырларын беш сантиметр, башларын а он сантиметр къоюп кесерге керекди. Аланы экисин да четенледе неда хауа ичи бла иги айланырыкъ орунлада тутугъуз. Быхыны, чюгюндюрню, хобустаны къатларына салмагъыз, аладан келген мылылыкъ соханны терк чиритирикди.

Быхыны къургъакъ, жылы кюнде жыядыла, заран этмезге кюрешип. Жыйгъандан сора аны жерден тазалайдыла, тёппелерин тамыр тюбюне дери кеседиле (1-2 мм къоюп) эмда къуру тапларын айырадыла. Сора къабыргъагъа жетдирмей,  бир жанында орунлагъа саладыла. Бузларгъа къоркъуу болса, аны башын кийиз бла жабаргъа жарарыкъды. Ууакъ быхыны бек алгъа хайырланса игиди - ол мылылыгъын терк тас этеди эм къуруйду.

Чюгюндюрню бузлап башлагъынчы сууукълагъа дери къазадыла. Жыйгъандан сора топуракъдан тазалап, тёппелерин жарым сантиметр къоюп кеседиле. Аланы тешиклери болгъан орунлагъа жыядыла, башларын а жапмайдыла. Чюгюндюр 0 +2 градусда эмда 90 процентге дери мылылыкъда аламат сакъланады.

Хобустаны кюз артында кетередиле, кече аз-маз къырау къагъып башлагъанда. Эртте жыйсагъыз, жетмей къалыр, кеч болса уа, жарылыргъа болур. Бузулгъан чапыракъланы кетерип, кеслери да бирбирине тиймезча алай тутадыла качанны: тапкалада, орунлада, къагъытха чулгъап неда юзмезге салып. Къалай да болсун, ол хауагъа ачыкъ болургъа керекди.

Томатланы бла нашаланы къаты, кеч бишген сортларын жыйсагъыз, аланы талай айны ичинде сакъларгъа онг барды. Помидорланы +1.. +6 градусда, нашаланы уа 0 градусда тутадыла. Аланы агъач орунлагъа салып, тюплерине салам, юзмез, агъач къышхыр жаядыла. Алагъа да хауа келирге керекди.

Алмала бла кертмеле уа эм кёп заманны сакъланнган жемишледиле. Къыш сортлары сегиз айны окъуна чыдайдыла, 0 + 4 градусда эмда 85-90 мылылыкъда турсала.

Кертмелени аз-маз бишмей жыйса игиди, алмаланы уа жетип, алай энтта да жумушап башлагъынчы дери. Барын да мычымай сууукъ гёзеннге жыймагъыз, нек дегенде температура терк тюрленсе, жемишле бузулуп къаллыкъдыла. Биринчиден ауанада тутугъуз, ызы бла алай ташыгъыз ичине.

Тирликни жаз башына дери сакълау алай къыйын борч тюйюлдю. Аны ишин тынгылы этсегиз ол къолугъуздан келликди. Дагъыда эринмей, кезиу-кезиу алагъа къарап, чиригенлерин, бузулгъанларын айырып турсагъыз.