Усталыгъын оздургъан тиширыу

Бу хапар эртте болгъанды, аны ючюн неда саулай керти, неда ётюрюк болуп къаллыгъы хакъды. Алай ётюрюк эсе да, мында сиз жууукъ-тенг адамларыгъызны таныргъа боллукъсуз. Алайды да, келигиз, башлайыкъ.

Эртте-эртте бир гитче тау элде тиширыу жашап болгъанды. Ол тиширыу бек сыйлы иш бла кюрешип болгъанды – адамлагъа юйюр къураргъа болушханды. Ол ишин башхаладан иги да, тынгылы да этген адамгъа саналгъанды. Андан болушлукъ излеп, кёпле башха элледен да келип, саугъала да келтирип, юйюню аллында танг эрттеден сюеле эдиле. Кертисин айтханда, бу тиширыу къачан ишлеп башлагъанын кеси да билмей эди – тюз туугъан кюнюнден башлагъан эсе да, киши сейир этерик болмаз эди, ол къурагъан юйюрлеге къараса.

«Тиширыу» деп турмайыкъ да, анга да бир ат къурайыкъ, мындан ары хапарым тап барырча. Ышанама, окъуучум, сен Фатимат деген атха угъай демезсе. Алайды да, Фатимат иши бла алгъан саугъала бла, ахча бла кесини юйюн тутханды: жашы шахарда окъуугъа киргенди, къызы уа элде бек биринчи ариу эм фахмулу къызладан бирине саналгъанды.

Алай, биз билгенча, адам кесин асыры акъыллы сунуп башласа, ол телиликге тюз жол болуп къалады. Бизни Фатимат да, кесини бурунун кёкге чыгъарып, башын да боюнун юзелирча ёрге этип, жашай башлагъанды.

Бир кюн Фатиматны къызы Букъминат, юйге къайтханда, анасына сёлешгенди:

- Анам, - эринлерин бираз чайнай, ауазын бек гитче этип, башлагъанды Букъминат – Манга жыйырма беш жыл толгъанды.

- Сора уа? – кесини бюгюн этген ахчасын санай, жууап берди Фатимат.

- Мен эрге барыргъа сюеме – асыры къоркъгъандан, кёзлерин жабып, терк бошады къыз.

- Ол дегенинг – эте тургъан ишин къоюп, къызына бурулду Фатимат – Мен билмей, сёлешген адамынгмы барды?

- Угъай, – жерге къарай, деди Букъминат – Сен билесе.

- Ол жарлы, ийнеги да болмагъан Алийми? – къып-къызыл болуп, чамланды тиширыу – Сен ол жаш бла сёлеширге окъуна керек тюйюлсе деп, айтхан эдим санга.

- Анам, манга жыйырма беш жыл толду. Мени бла окъугъан къызланы асламысы эрге чыкъгъандыла, бирлеринде сабийлери окъуна бардыла.

- Бара берсинле! Аланы кимлеге баргъанларын мен билеме! – деп, битеу болгъан хауаны ауузуна жутхан кибик, гогушча кёпдю Фатимат – Мени жангыз къызым аллай юйге баргъандан эсе, юйде къалса ыразы боллукъма! Бошданмы мен бу иш бла кюрешеме? Санга андан минг кереге иги жаш табарма!

Ол хапардан сора беш жыл ётдю. Жарлы Алий башха элден къызны алгъанды. Бизни Фатиматны иши беш жылны ичинде сау эл-эллеге айтылып, юйюню аллында хар кюнден да адамла жыйылып башлагъандыла. Саугъалагъа алданып, Фатимат къызыны, жашыны юсюнден да унута тебирегенди. Алай бир кюн, отоуунда жукъларгъа хазырлана тургъан тиширыугъа, биягъы къызы бла хапарлашыргъа тюшгенди.

- Анам, бу кере кертиден барлыкъма – кёзлерин энишге иймей, анасыны кёзлерине таукел къарап, айтды Букъминат.

- Кимге?

- Шахарны башчысыны къарындашыны жашына.

- Ол къыяулугъамы? – бомагъанча чамланып, къып-къызыл болду Фатимат.

- Къыяулу тюйюлдю! – деп, жууап этерге кюрешди Букъминат.

- Бир кёзю болмагъан, манга келгенде эки сёзню тап айталмагъан къыяулу тюйюл эсе, мен барып тохтагъан тели болурма. Алай башым тап тюйюл эсе да, кёзлерим бла къулакъларым жерлериндедиле!

- Ол сенден къоркъгъандан айталмай къалгъанды! – ауазы бираз сыннганлыкъгъа, жууап берди Букъминат.

- Менден къоркъургъа уа нек керек эди? Кёзюн мен чыгъаргъан кибик!

- Ана!

- Угъай, алтыным, мен санга айтырыкъ – сен ол жашха барсанг, бу юйге жолну унутуп къой! – къызыны кёзлеринде жилямукъларына къарамай, айтды Фатимат.

Букъминатны экинчи кере эрге барама деген хапарындан энтта да беш жыл ётдю. Ол беш жылны ичинде анга сёлеширге кюрешген жашла да болгъандыла, алай анасыны сёзлерин эсинден кетералмай къалгъан Букъминат, бирине да бурулуп къарамагъанды.

Гитче элледе интернет болмагъанлыкъгъа, хапар шахарладан да терк жайылып къалады. Букъминатны алалмай къалгъан жашла да, аланы ата-аналары да къызны юсюнден осал хапарла жайып башлагъандыла. Бирлери аны иш этип кюрешгендиле, башхала уа жыл саны отуздан атлагъан къыз алагъа нек къараргъа унамагъанын ангыламай, кеслеринде бир терс жер кёрмей, ол чурумну Букъминатда излеп башлагъандыла.

Хапарла, кёп турмай, Фатиматха да жетгендиле.

- Ол дегенлери неди? – отоуну бир жанындан башха жанына ары-бери жортуп, къычыра эди Фатимат – Ол кир ауузларын толтуруп, мени къызымы жанына сёз къалай айтадыла?

- Анам – тынч башлады Букъминат – Кёп болмай, бизни элге бир киши эки сабийи бла кёчгенди…

- Сора?

- Анга эрге барыр…

- Ол дегенинг? – къызына сёзюн бошаргъа къоймай, къычырды Фатимат. – Хау, мен сени бюгюннге дери кёгюрчюнчюкню кибик ёсдюрюп, эки сабийи болгъан кишиге берирге деп турама!

- Сора уа? – къып-къызыл болуп, анасына къарады Букъминат. – Сора уа неге деп тутаса?

- Мен сени бай, ариу, намыслы, сабийи неда аурууу болмагъан, толу юйюрден, анасы-атасыны сыйы жюрюген, акъыллы, билимли, адежли адамгъа берирге дейме!

- Аллай табылмаса уа? – кёзлерине жилямукълары келип, тынч сорду Букъминат.

- Табыллыкъды, къызым – кёгюрчюнчюгюню кёзлери толуп тургъанларын кёрюп, къоюнуна къысды Фатимат.

Дагъыда кёп жыл ётдю ол хапардан: Фатимат да, Букъминат да башха дуниягъа кетгендиле, алай кеслерини сабийлерине игилик этеме деп, аманлыкъ этген ата-анала бюгюн да аз тюйюлдюле.