Къудору: хайыры бла хатасы

Къудоруну ата журту Перу къыралны тийресиди, Европагъа уа ол Колумбну кемелери бла келгенди. Ары дери уа анда кёк къудору бла чечевица да аякъланнгандыла. Алай къудору уа, не ючюн эсе да, анга ушашлы битимлени къазанладан бла табаладан кетергенди. Аны сылтауу неде болур эди?

Чечевицаны бла кёк къудоруну энчи татыулары сезиледи, къудоруда уа ол башха абериге тартмайды неда ушамайды, аны ючюн анга къаллай специяла бла соусла къошсанг, ол миллет ашарыкъ аллыкъса. Сюйсенг, кюнчыгъыш базарча жарыкъ, керек болса уа,  ораза тутханны ашыча болургъа боллукъду.

Аны журтунда - Латин Америкада, къудору кёп ашарыкъны мурдоруду, аланы ичинде Мексикада чили кон карне дегенни эмда Кубада конгрини пловну да. Не сейир, бу бюртюкню Кавказда да бек жаратадыла. Лобио, пхали эм башха тюрлю тыммылланы, сёз ючюн, лобиани дегенни ичлерин тартылгъан къудоругъа тузлукъ эмда специяла бла ийисли хансла къошуп жарашдырадыла. Россейде уа ол шорпалада бла гарнирледе жерин тапханды, сёз ючюн, къакъ эт эмда томатла бла аламат келишеди.

Къудоруну къызыл, акъ эмда къара тюрлюлери барды. Биринчисини жюз граммында 21 граммы белокду, 1,6 граммы жауладыла, 52,7 граммы уа углеводладыла.

Хайыры

Къудору бек аламат жарашхан белокга саналады. Аны этни орунуна хайырланыргъа боллукъду. Субай болургъа сюйгенлеге ол иги ашды: ачлыкъны селейтеди, тойдурады, калориялары аз болгъаны ючюн семиз этмейди.

Къызыл къудоруда болгъан аргинин деген зат къанда бал тузну мардасын азайтыргъа эмда диабетден къорууланыргъа болушады. Фолиевый кислота уа жюрек-тамыр аурууладан кери болургъа себеплик этеди. Магнийден бай болгъаны ючюн ол адамны къанына да игиди. Клетчаткасы уа аш орунну къыйнамайды, чегилени да тазалайды.

Тинтиулеге кёре, къудору адамны иммунитетине да жарайды. Анда болгъан кукурт (сера) инфекциялагъа чыдамлы болургъа болушады, адамны чархындан ууланы чыгъарады, иммунитетни кючлюрек этеди.

Витаминледен бла минералладан да байды ол. Къудоруда туч (алюминий), бор, калий, кальций, магний, багъыр, кукурт, фосфор, темир, сора В, С, Е, К витаминле, керекли аминокислотала табыладыла.

Хатасы уа?

Къудоруну чийлей ашаргъа жарамайды, нек дегенде ол ууландырыргъа боллукъду. Анда фазин эм фазеолунатит деген уулу затла бардыла, алай бюртюклени сууда тутса неда биширсе уа,  ала къуруп кетедиле. Инчиклери ауруп (подагра) къыйналгъанлагъа да аны хайырланыуну азайтыргъа керекди. Дагъыда абаданла, сабийле, аш орунлары эмда чегилери ауругъанла да артыкъ ашамасынла бишген къудоруну. Аш орунну къыйнамаз ючюн, жатарны аллында да анга узалыргъа керекмейди.

Къайсысыды иги?

Жер башында къудоруну эки жюзден артыкъ сорту барды. Тюрсюнлеринден (къызыл, къара, акъ) сора да бюртюклерин неда къабукъларын хайырланыргъа жараулулагъа юлешинедиле. Алай диетологла айтханларына кёре, аланы барыны да къурамлары кёп къалмай бирчады. Къудоруну эм магъаналы заты - битим белокду. Исси аны бузмайды, ол себепден сюйсегиз,  аны биширигиз, сюйсегиз къуууругъуз, сюйсегиз а консервадан чыгъарып ашагъыз – белокдан юлюшюгюзню алмай къоярыкъ тюйюлсюз.

Алай теренирек тинтсе уа,  аланы аз-маз башхалыкълары барды. Сёз ючюн, къызыл къудоруну калориялары кёбюрекди. Сора В витамини, РР витамини неда башхача айтханда никотин кислотасы, сора жюрекни ишине хайырлы магний бираз асламыракъдыла.

Къара къудоруда уа къаннга хайырлы темири эмда бауургъа иги селен кёбюрекди. Тюзюн айтханда, кёгетледе бла жемишледе экинчиси артыкъ тюбемейди, мында уа, акъ жууаладача,  аллай бир аслам болмагъанлыкъгъа да, кесини хайырлылыгъы бла эсленмей къалмайды.

Акъ къудоруну аламат энчилиги – С витамини кёп болгъаныды. Дагъыда анда клетчаткасы азыракъды, аны ючюн ол теркирек эмда женгил жарашады. Къызыл къудоруну «кидни» деген сортунда уа быллай заты бек кёпдю, аны ючюн ол «осал» холестеринни мардасын селейтип, къан тамырланы таза халда тутаргъа себеплик этеди.

Къайсысы болса да, къудоруну бар тюрлюлери этни орунуна иги жарашхан ашха саналадыла.