Налог билдириу келмеген эсе не зат этерге керекди?

Инсанлагъа мюлк налогну тёлерге чакъыргъан письмо почта бла келеди, «Госуслуги» порталда неда Налог службада «энчи кабинетинде» чыгъады. Ол кеси да аладан бирини тёлеу болжалы чыкъгъынчы эм азындан 30 кюн къалгъынчы жетерге керекди иесине, - дегендиле КъМР-де МФЦ-да.

Быйыл инсанла мюлклери, сора транспортлары эмда жерлери ючюн налогларын 2025 жылда 1 декабрьге дери тёлеп къутулургъа борчлудула. Аны бла, аллай билдириу келмеген эсе, адам налог службагъа сёлеширге, МФЦ-гъа барыргъа неда заявкасын сагъынылгъан «энчи кабинетге» кирип ашырыргъа керекди.

Билдириу а къачан келмезге боллукъду? Адамны налог льготасы, вычет, закон бла берилген башха онглары болсала. Дагъыда быллай тёлеулени барыны да ёлчеми 300 сомдан аз эсе эмда буруннгу жыл салыннган налогла артыгъы бла тёленнген эселе.

Улоулары неда жеринден тепдирилмеген мюлклери болгъан инсанла, ала ючюн налог билдириу алмагъан эселе неда не тюрлю да мюлк ючюн льгота алыргъа излей эселе, аны юсюнден налог службагъа билдирирге керекдиле.

Пенсия коэффициентни кёбейтирге амал бармыды?

Аны этерге сюйгенлеге быллай амалла бардыла:

- Къыйыр Шималда урунургъа;

- элде жашаргъа эмда ишлерге;

- пенсиягъа кечирек чыгъаргъа.

Шимал стажны юсюнден айтханда, ол регионлада 15 жыл уруннганы   ючюн коэффициентге 1,5 къошулады. Аллай тийрелеге тенглешген жерледе 20 жыл ишлегеннге уа – 1,3. Инсан башха регионнга жашаргъа кёчсе да тас болмайды ол.

Элледе жашагъан инсанлагъа, аланы стажлары 30 жылдан атлагъан эсе, 2019 жылдан башлап пенсияларына къошакъ бериледи, аны ёлчеми тохташдырылгъан марданы тёртден бирин тутады. Адам элден башха жерге кёчсе да сакъланады ол.

Пенсиягъа кечирек чыкъгъан инсанны аллай коэффициенти кёбюрек боллукъду. Аны ёлчеми уа тёлеу болжалындан алгъа огъесе башхалагъача алай берилгенине кёре тергеледи. Сёз ючюн, заманы жетип, алай пенсиягъа уа беш жылдан сора чыкъгъан адам 36 процентге кёбюрек ахча аллыкъды, аны ол коэффициенти уа 45 процент къошарыкъды.

Пособие бла МРОТ келир жылда неллай бир боллукъдула?

2026 жылда МРОТ-ну 27093 сомгъа жетдирирге деген законну проекти Къырал Думагъа жиберилгенди. Бу кёрюмдюге кёре уа,  ауурлукълары болгъан тиширыулагъа, андан сора да сабийлеге берилген бир пособие тергеледи.

Быйылны жорукъларына кёре, юйюрде ишлерге къолларындан келгенле бары да тюшюрген файданы орта ёлчеми 12 айны ичинде тёрт МРОТ-дан аз болмазгъа керекди - 89760 сом. Келир жылда уа, аны кётюргенлеринден сора, ёлчеми 108372 сомгъа жетерикди. Аны ючюн пособияны 2026 жылда январьда жангыдан жарашдырама дегенде, сагъынылгъан файданы ёлчеми да эм азындан аллай бир болургъа тийишлиди.

Анга заявление берген адам юйдегиси бла айырылып, сюд алиментле тёлерге оноу этмеген эсе, юйюрню битеулю файдасында ол МРОТ-дан юлюшча алай тергеледи. Келир жылдан башлап, чачылгъан юйюрден бир сабийге быллай пособие – 6773 сом бла 25 капек, экисине – 9031 сом, ючюсюне уа – 13546 сом бла 50 капек боллукъду. Сюдню оноуу бар эсе уа, алиментле да тергелликдиле.

Тукъум атны тюрлендиргенден сора сабийлеге пособияла къалай берилликдиле?

Сабий пособияланы инсан алагъа деп берген заявлениясына кёре тёлейдиле. Анда жазылгъан тукъум ат а, ахча аллыкъны аллай аты бла келишмей эсе, банк неда почта аны берлик тюйюлдюле. Аны ючюн тукъум атын алышып, жангы паспорт къоллу болгъан адам кесини юсюнден информацияны Социал фондда (СФР), банкда эмда «Госуслуги» порталда да тюрлендирирге борчлуду.

Аны этерча бу жумушланы тындырыргъа керекди:

- СНИЛС-ни СФР-ге, МФЦ-гъа неда ишлеген жеригизде заявление жазып жангыртыргъа;

- «Госуслуги» порталда тукъум атыгъызны тюрлендирирге;

- Аны юсюнден ызы бла банкга билдирирге.

Бу жумушланы тамам этсегиз, пособияла алгъынча заманында келип башларыкъдыла. Алай тукъум атдан сора банкда счётну номери да тюрленнген эсе уа, пособиягъа жангыдан заявление жазып, аны да анда кёргюзтюрге тийишлиди.

Адам тукъум атын тюрлендиргенликге,  анга ары дери тохташдырылгъан сабий пособие  башха болмайды, ёлчеми, хар неси да алайлай къалады, дегендиле КъМР-де МФЦ-да.