Къатындагъына хатер этиу аны баш ышаныды

Къарты бар юйню берекети, жылыуу да бирсиледен башхаракъ болгъанын абаданларыбыз ёсе келген тёлюлеге айта, эсгерте тургъанлары бош анстан болмаз. Ол ышан бла ала жаш адамланы кеслеринден таматалагъа хурмет берирге, аланы багъаларгъа, ала тюшюндюрген затлагъа сакъ болургъа юйретедиле.

Юйюрлеринде аппалары, ынналары болгъанланы насыплары, жашаугъа кёз къарамлары да башхаракъмы бола болур деригим да келеди. Къудуретни ахшылыгъындан, заманында аллай насыпны сынагъанма, къарт ата-ана сюймекликни, къайгъырыулукъну да сезгенме. Ол хычыуунлукъ ёмюрлеге жюрегиме тюйрелгенлей да къалгъанды.

Ариу тау  эллерибизде жашагъан жамауатыбыз хар кюнден бир уллу жигитлик этип турмай эсе да, халкъдан бирича, ёз тиричилигин бардыра, ёмюр сюре келеди. Аллайларыбыздыла адет-тёрелерибизни, тилибизни,  башха хазнабызны сакълай, айныта келгенле да.

Бюгюн а биз Къашхатауда жашагъан огъурлу акъсакъалларыбыздан  бири Керменланы Алимни юсюнден айтыргъа излегенбиз. Ол атасы Матгерийге бла анасы Ностуланы  Жамилятха  онбиринчи сабий болуп  туугъанды. Алай эсе да, Кермен улу уллу юйюрде ёсген эди деп, жарсыугъа, айталмайбыз.

Ала, белгилегенибизча, кёчгюнчюлюкге дери да Къашхатауда тургъандыла. Юйюр тамата Бабугентде клёпзаводха жюрюп, ана да жашлагъа-къызлагъа къарай, мамыр жашау бардыра, дагъыда къошулгъан тёлюге къууаннгандыла. Матгерий урушха кетгенде, аны юйюнде он сабийи къалгъан эди. Аллай байлыкъгъа уа, сёзсюз, ким да сукъланырчады.

Къазауатдан а Кермен улу сол къолундан чолакъ болуп, алыкъа халкъыбыз зор бла туугъан журтундан къысталгъынчы къайтхан эди. Юйге кирип келгенинде уа, аны аллына жаланда къызчыгъы Мариям бла юйдегиси чыгъып тюбегендиле.

Матгерийни бек биринчи айтхан сёзлери уа: «Сабийле уа къайдадыла?» – деген соруу болгъанды. Аны жюрегин сакълай, тогъуз баласын да бир ыйыкъны ичинде керти дуниягъа ашыргъан насыпсыз ана не айтыргъа, не къураргъа билмей эди. «Къоншулагъа кетгендиле аланы сабийле бла ойнаргъа», – дерге да кюрешгенди. Алай а, ойнаргъа кетгенле къайтхан да этедиле, ала уа келмедиле.

Ала экиси да, къадар сынатхан бушууну ауурлугъун  бирден кётюре, къызчыкълары сау къалгъанына да шукур эте жашагъандыла, кёчгюнчюлюкде уа Къыргъызстаннга тюшгендиле. Ма анда юйюрге насыпха, къууанчха да жашчыкъ къошулуп, анга Алим да атайдыла.

Малкъар халкъгъа ызына къайтыргъа эркинлик берилгенинде уа, ала, жашап тургъан эллерине къайтып, Къашхатауда жангы журт къурайдыла. Жаш да мектепни экинчи классына мында барып, артда Бабугентде  интернатда окъуйду.

Анда юйреннген къол хунери – агъачдан этилген аберилеге ариу накъышла салыу – артда кёплени кёллерин къууандыргъанды жашауда. Сегиз классны бошап, Къашхатауда аш-азыкъ консервала хазырлагъан заводда ишлей, анасына, сакъатлыкъ сынагъан атасына билек бола,  не жумушдан да артха турмай,  болушлукъ этгенди.

Ол, кесине усталыкъ алыргъа сюйюп, Прохладный шахарны тийресинде эл мюлк техникумну мал докторгъа окъутхан бёлюмюне киреди. Мында тюбейди ол жашау нёгери бабугентчи къыз Асанланы Любагъа да.

Юйюр насыплары тутуп, ала тёрт сабий да ёсдюре, ариу, жарашыулу жашагъандыла. Юйде абаданланы барлыкълары да аланы жюреклерине хошлукъ бергенди.

Алай эсе да, немис фашистлени къолларындан жаны сау къайталгъан Матгерий сунмай тургъанлай юйюрге бушуу салады. Ол кезиуде республикада эм къужургъа саналгъан аманлыкъчы къауум эр кишини къалауурлукъ этип тургъан жеринде жоюп кетедиле.

Юйюрню къыйын кюнлеринде анасын жапсара билалгъанды  Алим. Къадарыны анча ауурлугъун, сынауун кётюралгъан  Жамилятха билеклик, тутхучлулукъ да эте, аны ахыр кюнюне дери да къатында тургъанды.

Алай бла элинде-жеринде колхозда, заводда, машиналагъа отлукъ къуйгъан жерде да ишлегенди. Урунууну ветераныды, РФ-ни Энергетика министерствосуну Сыйлы грамоталары бла аслам кере саугъаланнганды.

Бюгюнлюкде Алим энди кеси да аппады. Туудукълагъа, аладан туугъан эки жашчыкъгъа, анча да къызчыкъгъа къууана жашайды. Бизни бла ушагъында  кеси уа: «Энди, шукур къудуретге,  он жашым бла жети къызым да бардыла, айып этме», – дейди.

Айхай да, ол насыпды. Бютюнда юйде таматагъа хурмет берселе, аны кёз гинжилеринча кёрселе. Керменлада уа – адамны барлыгъын багъалай, ёз къыйынлары бла жашай келген юйюрде – ол алай болгъаны баямды.

Алимни юйдегиси Люба дуниясын замансыз алышхан эсе да, ол жашаугъа огъурсузланмай, къадар берген нёгерине да тилекле этеди. Туудукъларын тёгерегине жыя, аланы халал къыйынлары бла, биреуге хата этмей жашаргъа юйретеди. Ишден солуугъа кетгенинде да, ол, бош турмай, бахчасына, малына да юлгюге тутарча, алай къарагъанды.

Сабийлени юслеринден айтсакъ,  Аслижан Алимовна отуз жыл чакълы заманны билим бериуде ишлей,  Нальчикде 1-чи номерли энчи  (коррекциялы) халда окъутхан мектеп-интернатда орус тилден дерсле береди. Республикада белгили, сынамлы устазгъа саналады. Ол юйретгенле, ахшы жетишимле болдура, билим бериу департаментден, Жарыкъландырыу министерстводан да  Сыйлы грамотала бла белгиленнгенлей келеди. Жашла ючюсю да, ишлеринде бет жарыкълы бола, ёз юйюрлерин да ахшы тёрелеге тийишлиликде ёсдюре келедиле.

Туудугъу Чочайланы Зейтун а Бабугентде экинчи  номерли мектеп-интернатны айырмалы бошап, Санкт-Петербургда СССР-ни маршалы Будённый атлы Связьны аскер академиясында билим алгъанды. Бюгюнлюкде Екатеринбург тийресинде аскер къуллукъда ишлейди. Дагъыда туудукълада медицина жолну сайлап, жамауатны саулугъу бла байламлы уруннганла, башха-башха жерледе окъугъан студентле да бардыла. Жангы тёлю уа тёртюсю да алыкъа садикге жюрюйдюле.

– Адам сабийлерине аман болугъуз деп, бир заманда да юйретмейди. «Биреуню къатында биреу ёлмейди» деп, халкъыбыз бошдан айта болмаз. Не къыйын кюнюнгде да элинги адамы къатынгда болса, аланы жюрек жылыуларын, хурметлерин сезип, санга да кеслеринеча къайгъыргъанларын кёрсенг, къайсы ауурлукъну да кётюраласа. Мындан арысында журтубузгъа, миллетге да жюрек тынчлыкъ, мамырлыкъ тилейме, – дейди.

Арт кезиуде кёзлери къыйнап, «Заман» газетибизни кеси къолуна алып окъуялмай эсе да, хар замандача, аны юйге келирине, жаздыртырларына да сакъды. Коллективибизге да ариу, огъурлу да алгъышларын айтады. Кеси халал жюрекли, кимге да хатер эте келген инсан, хар къайсы адамгъа да жаланда ахшылыкъны тежериги, анга ёз къарындаш-эгечгеча къайгъырлыгъы уа хакъды. Аны алайлыгъын жашау кеси ачыкълай келеди.