Эрттенликде не зат ичейик?

Ишге хазырлана туруп, теркирек уяныргъа кюрешебиз. Алай  ючге- тёртге дери музыкагъа тынгылап, фильмлеге къарасанг, къалай терк уяналгъын?! Не зат болушургъа боллукъду? Чай, кофе неда кёгет суу? Бу къысха материалда аны бла байламлы алимлени эм врачланы оюмларын басмалайбыз.

Кофе

Не букъдурур кереклиси барды, кофе бек терк тирилтеди акъылыбызны. Алимлени оюмларына кёре, кофе  эрттенликде эм жараулу суусапладанды. Кечеге аны ичерге жарамайды, жукълаяллыкъ тюйюлсюз. Эрттенликде терк уяныр ючюн а андан иги зат жокъду, дейдиле.

Тюзю: аны танг эрттен угъай, уяннганыгъыздан сора бек аздан эки сагъат ётгенден сора, тюшге жууугъуракъ, ичерге керекди.

Инсан уяннганлай, аны чархы кортизол гормонну чыгъарып башлайды -  ол, адамны санларын «уятып», кюндюзгю жашаугъа хазырлайды. Бу гормон, акъырын-акъырын жыйыла кетип, адам къопхандан сора эки сагъатдан артыкъда кёп болады.

Инсан тюз да ундурукъдан тургъанлай кофе ичсе, аны алыкъа толусунлай уянып бошамагъан чархы кофеинни - нервала системаны къозгъагъан затны - уллу ёлчемин алады. Алай болгъанлыкъгъа, санланы сау кюннге ишге хазырлагъан кортизол а кереклисича бир чыгъарылмай къалады.  Башхача айтханда, адам кофе ичгенлей, женгиллик, тирилик сезеди, чархыны системалары къыстау ишлейдиле. Алай эки сагъатдан бютюн къарыулу болурну орунуна, ол арыгъандан аягъы юсюнде сюелалмай къалады.

Суу

Не саулукълу адамланы да къарыусуз кезиулери болады. Алимле айтадыла: тири болургъа сюйгенле суу ичерге керекдиле. Таза суу. Бал туз къошмай.

Шёндюгю медицинаны жорукъларына тийишлиликде эки литр сууну кюнню ичинде 18:00 сагъатха дери ичерге керекди, андан кеч къалсагъыз, кече терк-терк къобаргъа тюшерикди, эрттенликге уа бетигиз кёбюп чыгъарыкъды.

Тюзю: биринчи стаканны тюз да уяннганлай, ауузланнгынчы ичерге керекди, ол чегилени ишлетип башларыкъды. Ахыр стакан сууну уа - жата туруп: эки жюз-беш жюз миллилитр суу абадан адамны кече къобартырыкъ тюйюлдю, алай къанын жукъартыргъа уа себеплик этерикди. Алай эсе уа, ол тромбла къуралмазына иги профилактика боллукъду. Эсеплеге кёре инсультланы бла инфарктланы асламысы танг эрттен болуучудула. Аны сылтауу уа адамны чархында жукълагъан кезиуде сууну кетгениди, ол санда терлегени бла да.

Эсгертиу: кече къобаргъа сюймей эсегиз, сууну жукълардан алгъа бир литрден кёп ичмегиз.

Дугъума чай

Бизни республикада дугъума чайны сюйгенле да аз тюйюлдюле, бу кырдыкны заманында жыйып, къурутадыла, сора сау жылны хайырланадыла. Алимлени бла врачланы оюмларына кёре, быллай чай адамгъа тынчайыргъа, жукъларгъа болушады. Аны ючюн жатардан алгъа аны ичиу хайырлыды.

Тюзю: дугъумада болгъан ментол аш орунну бла ёнгечни ортасын жабаргъа къоймайды. Алай бла аш орунда жыйылгъан затла, ёнгечге жетип, адамны сарыуун келтиредиле. Ол а жара окъуна этерге боллукъду. Аны себепли изжогадан къыйналгъанла дугъума къошулгъан азыкъладан бла суусапладан кери болсала, игиди.