Узакъ болжаллы ахча къыстырыкъ этиу программаны юсюнден

Бизни къыралда узакъ болжаллы ахча къыстырыкъ этиу программа (ПДС) талай заманны бардырылады. Аны магъанасыны, къалай къатышыргъа боллугъуну, энчиликлерини юсюнденди бу материал. «Мени финансларым» порталда жыйылгъан соруулагъа РФ-ни Финансла министерствосуну келечиси Наталья Каменская жууап бергенди, деп билдиргендиле КъМР-ни Финансла министерствосундан.

- Бу программагъа къатышханлагъа къырал кеси жанындан ахча бла себеплик этеди, ол къалай болады?

- Инсан ПДС келишимге къол салгъандан сора ары тёлеп башлайды. Къырал а аны юсюне къошакъ ахча береди. Ол он жылны ичинде барады. Аны ёлчеми уа инсан ай сайын программагъа неллай бир кёчюргенине эмда ол кеси да неллай бир ахча ишлегенине кёре тергеледи.

- Быллай къошакъ бергенде, энчи предпринимательле, кеслери иш къурап къармашханла тюшюрген файдаларын башхалагъача алаймы тергейдиле?

- Хау, ол тёлеуню ёлчеми  хар кимге да аны орта айлыкъ файдасына кёре бирча тергеледи.

- Пенсияла, алиментле, стипендияла, пособияла уа тергелемидиле? 

- Налог Кодексни 217 статьясына тийишлиликде, файданы инсан ишлеген ахчагъа салыннган налог (НДФЛ) жыйылмагъан битеу тюрлюлери, ол санда пенсияла, стипендияла, алиментле эмда социал пособияла, ПДС-ге къатышхан адамны тергеулерин этгенде эсге алынмайдыла. РФ-ни Правительствосуну аны бла байламлы «Узакъ болжаллы ахча къыстырыкъ этиуге къыралдан болушлукъ бериуню юсюнден» 1837 номерли бегими барды.

- Энчи предпринимательле эмда кеслери иш къурап къармашханла налог вычет эмда софинансирование алаллыкъмыдыла?

- Экинчисин – хау. Кеси иш къурап къармашханнга налог вычетни мардасы 10 минг сом бла чекленеди. Энчи предприниматель а аны жаланда НДФЛ-ни тёлей эсе алыргъа боллукъду.

- Мен ПДС-ге 2024 жылда киргенме. Быйыл апрель айгъа алып къарагъанда, къыралдан энтта да тёлеу кёрмегенме. Къачан келликди ахча, софинансирование да не халда этиледи?

- Программагъа къатышханлагъа къыралдан къошакъ ахча быйыл июльну ахырында, август айны ал кюнлеринде келип башларыкъды. Бу иш биринчи кере этилгени ючюн графикден аз-маз артха къалыргъа тюшгенди. Болсада мындан арысында ол теркирек боллукъду деп, ышанабыз.

- Программагъа къатышхан инсан официальный халда ишлемей, алай ары кезиу-кезиу ахча кёчюрюп тура эсе, къырал ол неллай бир файда тюшюргенин кёрмей, софинансирование къалай этерикди?

- Аллай адамгъа да берилликди ахча. Алай ол 80 минг сомгъа дери файда тюшюргенлени къауумуна киргеннге саналлыкъды. Аны ючюн сомуна сом къошарыкъдыла. Бир жылгъа уа аны мардасы 36 минг сомду.

- Бир айгъа мен 110 минг сом ишлейме, андан ючден бирин алиментлеге кёчюреме. Алай эсе уа, айгъа 80 минг сомдан аз файда тюшюргеннге саналама. Программа бла мени борчларым къалай тергеледиле?

- Адамны борчлары аны орта айлыкъ файдасына кёре башха болмайдыла, программагъа къатышхан хар инсаннга да бирчадыла.

- ПДС-ни болжалы, эм азындан, 15 жылды. Аны тюрлендирирге, софинансирование заманны кёчюрюрге жараймыды? Сёз ючюн, мен шёндю ипотека тёлейме, аны ючюн ПДС-ге аз ахча кёчюреме. Алай талай жылдан кредитни жапхандан сора уа, ол тёлеуню мардасына жетдирирге умутум барды. Нек дегенде софинансирование да кёбюрек алыргъа сюе эдим.

- Сиз биринчи тёлеу берген жылдан башланады софинансирование. Алай ПДС-ге къатышып башлагъан эсегиз, ахча эркин табылгъынчы дери, ары тёлемей турургъа боллукъсуз. Келишим этмеген эсегиз а, аны сагъышын артда этерсиз.