Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюнню башха кезиуге кёчюрюрге керекмиди?

Бир къауум жамауат организация КъМР-ни Башчысына къагъыт жазып, Малкъар халкъны байрамын 28 мартдан 3 майгъа кёчюрюрюн тилегендиле. «…28 март  Россейни халкъыны эсинде Кемеровода болгъан бушуулу ишле бла байламлы болгъанлай къаллыкъды. Аны ючюн Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюнню мындан ары 3 майда – кёчгюнчю таулула  бла биринчи эшелон ата журтха къайтхан кюн - белгилеуню тюзге санайбыз», деп айтылады документде.  
Бу оюмгъа жамауат къалай къарагъанын билир мурат бла биз къысха соруу бардыргъанбыз. «Заман» газетни хурметли окъуучулары, сиз да анга къалай къарагъаныгъызны белгили этерсиз деп ышанабыз.   
Зумакъулланы Борис, 
КъМР-де Адамны эркинликлери 
жаны бла уполномоченный:
- Байрамны башха заманнга кёчюрюуню бир тюрлю сылтауун кёрмейме. 28 март адамланы акъылларында Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюнча тохташханды, аны бузар кереклиси жокъду. Жаланда  атына жангырыу деген терсди, бизни халкъ жангырылгъан кезиуден ётгенди, Къыраллыгъы къайтарылгъан кюн дерге  тийишлиди. 
Байрамны кёчгюнчюле бла биринчи эшелон ата журтха келген кюнде белгилеуню юсюнден айтханда уа, тарых магъаналы ишлени быллай шартла бла байлагъан терсди. Аны документ бла белгиленнген мурдору болургъа керекди. 1957 жылда 28 мартда уа Къабарты АССР-ни Къабарты-Малкъар АССР-ге тюрлендириуню юсюнден Баш Советни бегими къабыл кёрюлгенди.
Эфендиланы Салих, 
философия илмуланы 
доктору, профессор:
- Темир жол узунду, байрамны эшелон бла байлагъан терсди. Мени оюмум алайды: 28 мартны жеринде къояргъа керекди. Малкъар  халкъ ата журтуна къайтханына 50 жыл толгъанында, Нальчикде Маданият юйде уллу жыйылыу болгъанды. Анда мингден да кёп адам болур эди. Ол санда республиканы биринчи президенти Валерий Коков. 
Бизни фахмулу артистибиз Кучукланы Магомет жамауатны аллында туруп, къуру жиляп, сарнап турмай, миллетге къууанчлы кюн керекди. Ата журтубузгъа къайтып, жерибизде жашайбыз – бизни байрамыбыз болургъа тийишлиди, дейди. Валерий Коков ол тюз болгъанын айтханда, залда халкъ анга къарсла бла тюбеген эди. Ма алай къуралгъанды халкъыбызны байрамы. Ол бизни тарыхыбызды. 
Халкъны жарсыулары кёпдюле: демография хал, ишсизлик, ёсюп келген тёлюню адет-тёрелеге юйретиу… Шёндю ма аллай проблемала бла кюреширге керекди, аладыла артыкъда магъаналыла. 
 Уяналаны Виктор,  
Къашхатау элни жамауат 
советини башчысы:
-  Мен акъыл этгенден, 28 март терс тохташдырылгъанды, халкъыбызны байрамы 9 январьда болургъа керекди. Ма ол кюн 1957 жылда СССР-ни Баш Советини Президиуму «Къабарты АССР-ни Къабарты-Малкъар АССР-ге тюрлендириуню юсюнден» Указны къабыл кёргенди. Республиканы властьлары кеслерини бегимлерин къабыл кёрмей бу оноуну мартха дери нек созгъан болурла деп, мен кёп сагъыш этгенме.    
Бизни халкъ совет властьны оноуу бла кёчюрюлгенди. Да сора байрамны тохташдыргъанда, халкъгъа автономияны къайтарыргъа деген оноу тергелмей, Къабарты Республиканы Баш Советини бегимине алчылыкъ нек берилгенди?    
Биринчи эшелон келген кюнню мурдоргъа алгъан да тюз болмаз. Нек дегенде партияны съездинде кёчюрюлген халкълагъа реабилитация этерге деген оноу  этилгенлей, эркинлик бериллигин сакъламай, онглары болгъанла ата журтха къайтып башлагъандыла. Сёз ючюн, биз эки юйюр болуп, Къашхатаугъа 1956 жылда 25 мартда келген эдик. Ол кезиуде уа анда алты юйюр бар эди.   
28 мартны юсюнден айтханда уа, зорлукъ сынагъан халкъ ол кезиуде алыкъа жолда эди.  Халкъ не терслиги болгъанын, къайры баргъанын, къайда жашарыгъын билмей,  кёп къыйынлыкъ сынагъандыла. Ол кюн къууанч этген тюз тюйюлдю, деп алай къарайма.  
Азаматланы Къайсын, 
Хасания элни 
администрациясыны башчысы:
 - Быйыл Кемеровода болгъан къыйынлыкъ ючюн малкъар халкъны  байрамын   апрельде белгилерге оноу этилгенди. Ол тюздю. Мындан ары да аны 3 майгъа кёчюрюрге деген башламчылыкъны да мен тюзге санайма. Ол миллет ата журтуна къайтып башлагъаны бла байламлы боллукъду. 
Алай аны тохташдырырдан алгъа уа сагъыш этерге, адамланы акъылларын билирге тийишлиди. Былай алып къарагъанда, миллетни кёчюрюрге деген бегим апрельде къабыл кёрюлгенди, алай адамлагъа уа мартда зорлукъ сынатылгъанды. Бюгюнлюкде уа бушуу документ жарашдырылгъанда угъай, ол терс иш этилген кюн белгиленеди. Аны ючюн быллай датала документлени мурдорунда къураладыла дерча тюйюлдю. 
Тюбейланы Светлана, 
Къабарты-Малкъар къырал 
университетни Малкъар культураны  
Отарланы Керим атлы арасыны башчысы:
  - Бу башламчылыкъ Интернетде басмаланнганда, аны юсюнден оюмуму жазгъанма, аны бюгюн да тюрлендирмегенме: байрамны башха кезиуге кёчюрюрге жарамайды. Жарсыугъа, бирлери мени сёзлериме къажау болгъандыла. Бу документ миллетни ичинде даулашла туудургъаны бек жарсытады. 
28 март байрамча белгиленнгенин унамагъанла ол кюн кёчгюнчюле бла ахыргъы эшелон киши жерине жетгенди дейдиле. Алай миллет ол кюн жокъ болмагъанды, биз сау къалгъанбыз, ата журтубузгъа къайтханбыз. Башхалары уа мартны ахырында  адамла кёп санда ёлгендиле, тепсеуле къалай къурайбыз дейдиле.  
Ол жаны бла алып къарагъанда, 28 март 28 апрельден, 3 майдан, башха кюнледен да энчи тюйюлдю: биринчи  эки жылны ичинде кюн сайын аурууладан, ачлыкъдан, сынагъан къыйынлыкъладан, хауа жарашмай кёп санда ауушхандыла адамларыбыз. 28 март 3 майдан къанлыды, бушуулуду дерча тюйюлдю.
Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюнню тохташдырылгъаны миллетге артыкъда магъаналы болгъанды. Бу оноу чыгъарылгъанда, мени кёлюм къалай кётюрюлгени эсимдеди, анга халкъ  къууаннганын бюгюн да унутмагъанма. Бу  сезимни  сыйырыргъа жарамайды. 
Къазакъланы Элдар, 
энчи предприниматель:
- Быйыл байрам башха заманнга кёчюрюлгени тюздю, Кемеровода къаллай бир сабий ёлгенди. Адамла аллай къыйынлыкъ кёргенде бизге къууанчла бардырыргъа ахырда ушарыкъ тюйюлдю. 
Алай  халкъыбызны байрамын мындан ары башха кюннге кёчюрюу тюз болмаз. 28 мартда халкъгъа къыраллыгъы къайтарылгъанды, ол жаны бла бегим да барды. Ол кюн  таулуланы къууанчы болгъанына бизни халкъ, башха миллетле да юйреннгендиле.   

 

Тикаланы Фатима хазырлагъанды.

Свежие номера газет Заман


18.04.2018
16.04.2018
13.04.2018
11.04.2018