Баш макроэкономика кёрюмдюлени ахшы жанына тюрлениулери жалчытылыннганды, белгиленнген социал жумушланы толусунлай тамамларгъа къолдан келгенди

Саулай къыралгъа къатылгъан экономика къытлыкъ республикагъа къыйын борчланы тамамлауда алгъа иги кесек атлам этерге чырмамагъандыла. Экономиканы энишге тюше барыуу тохтатылгъанды, баш макроэкономика кёрюмдюлени иги жанына тюрлениулери жалчытылыннганды, белгиленнген социал жумушланы толусунлай тамамларгъа къолдан келгенди.
Битеулю регион продуктну ёлчеми 2013 жылдан 2017 жылгъа дери 136 процентге жетгенди. Ол а Къабарты-Малкъарны халкъыны жигер ишлеуюню хайырындан болгъанды. Жашау журтладан 1 миллион 300 минг квадрат метри хайырланыргъа берилгенди, 3-7-жыллыкъ сабийле школгъа дери билим бериу учреждениялада жерле бла 100 процентге жалчытылыннгандыла, 54 фельдшер-акушер пункт, 12 амбулатория, Анзорейде больница, 14 школ бла сабий сад, Зарагиж ГЭС, 213 спорт эмда маданият объект, къан тамырлагъа багъыучу регион ара, республикалы врач-физкультура диспансер ишленнгендиле эмда жангыртылгъандыла.

Жолланы 400 километрине ремонт этилгенди, «Сабий чыгъармачылыкъны «Кюн шахар» академиясы» деген регионда бек уллу билим бериу ара хайырланыргъа берилгенди. Анда 5 мингден артыкъ сабий жюрюрча онгла бардыла. Академияны бёлюмлери республиканы районларында да ачыла барадыла. Уллу маданият объектлени:Музыкалы, Орус, Къабарты, Малкъар къырал драма театрланы, Нальчикде Курорт залны жангыртыу ишле да тамамланнгандыла
2017 жылда «Единая Россия» битеуроссей политика партияны проектине кёре, Къабарты-Малкъарны 10 районунда жангы маданият юйле ишленнгендиле эмда шёндюгю оборудование бла жалчытылыннгандыла. Алагъа бюджетден 180 миллион сом чакълы бир къоратылгъанды.
Нальчикни тарых магъаналы арасын жангыртыуну биринчи кесеги да бошалгъанды. Олимпиадалы махтаулукъну аллеясы ачылгъанды. Россейни бла Къабарты-Малкъарны  халкъларыны бирлигини 400-жыллыгъыны майданы, Къулийланы Къайсын атлы орамда майдан да тапландырылгъандыла.

КъМР-ни ара шахарыны баш магъаналы транспорт жолларына - Калюжный, Комаров, Элбрусская орамларына – тынгылы ремонт этилгенди. 20-чы жолда темир жол переезд бла къоркъуулу кёпюр кетерилип, аланы орунларына Мальбахов орамда  жангы транспорт жол  ишленнгенди. Санитар парк 70 процентден асламгъа, пассажир автотранспорт да 60 процентге жангыртылгъандыла. Жангы троллейбусладан бла автобусладан 150-си алыннганды. Ол санда 48-си школлагъа. Кавказ федерал трассаны Тамбукан кёлню къатында бузулгъан кесеги жангыдан ишленнгенди.
Республика регион финанслагъа бийик даражада оноу этген субъектлени биринчи къауумуна киргенди эмда арт эки жылны эсеплерине кёре, федерал бюджетден грантха 850 миллион сомдан аслам алгъанды. Адамларыбызны 100 проценти 12 кёп функциялы аралада къырал жумушларын бир терезеде къыйналмай тамамларча онгла къуралгъандыла.

Къабарты-Малкъарда диализ аралагъа къошула барады. Къурала тургъан багъыу онгла шёндюгю излемлени 100 процентге толтурургъа онг бередиле. Республикалы перинатал араны хайырланыргъа бериу да бек магъаналы ишге саналгъанды. Бюгюнлюкде  анда бийик технологиялы медицина болушлукъ этиледи. Оборудованиясы эмда багъылыргъа бла ишлерге таплыгъы бла ол къыралда бек игиледен бирине саналгъанды. Специалистлени оюмларына кёре, орта эсеп бла бир жылгъа 12-13 минг сабий туугъан болумда учрежденияда  10 минг тиширыугъа тынгылы багъарча онгла бардыла.

Промышленность производствону индекси КъМР-де 2013 жылда 93,9 процентден 2017 жылда 102,2 процентге жетгенди. Россейни Президенти Владимир Путин къыралны правительствосуна Тырныауузда вольфрам-молибден магъаданны жангыдан къазып эмда жарашдырып башлауну онгларына энтта да бир кере къараргъа, финанс-экономика тергеуле да этерге буюргъанды. Баш инвестор да тохташдырылгъанды. Ол «Ростех» къырал корпорацияды. 2017 жылда 4 июльда Россейни бла Къытайны къырал башчылары да тургъанлай. «Этана» промышленность комплексни къурай туруп, аны ишлеуюн жалчытханда да тутхучлу айныуну юсюнден келишимге къол салыннганды. Анга инвестицияланы ёлчеми 12 миллиард доллардан атларыкъды. Проект ахырына жетдирилсе, 25 мингден аслам ишчи жер ачыллыкъды.

«Вольфрам» компания вольфрамны ангидридин чыгъарырча илму бла мурдорланнган эмда экологиягъа къоркъуусуз болгъан инновациялы производствону къураугъа киришгенди. Проектни багъасы 2 миллиард сомду. Эл мюлкге инвестицияла салынырча  мадарла да этиледиле. Терк жетген терекле 4 минг 400 гектаргъа салыннгандыла. Ол а алгъын жылладан эсе 1,5 кереге кёпдю. Тахта кёгетледен бла жемишледен 142 минг тоннадан асламы сакъланырча 16 объект ишленнгенди. Юйретиу полигону бла агротехнопаркны къурулушу бошалгъанды. Жарашдырыучу предприятияла тахта кёгетледен бла жемишледен 1 миллиард банкадан аслам консерва чыгъаргъандыла. Быллай кёрюмдюлеге республика биринчи кере жетгенди.

Этден,сютден кёпден-кёп алынып барады. Мирзеулюкледен бла мирзеу-къудору битимледен 3 миллион тонна чакълы бир жыйылгъанды. Эл мюлкде ишлегенлеге къыралны жанындан этилген болушлукъну ёлчеми  6 миллиард сомдан артыкъ биринчи кере болгъанды.  Элбрусда 3847 метр бийикликде Европада бек бийик канат жол ишленнгенди. Туристлени саны жыл сайын орта эсеп бла 40 процентге ёседи эмда, экспертлени тергеулерине кёре, 450 мингден аслам боллукъду.
Элбрус эмда Бахсан районлада быйыл август-сентябрьде уллу хата салгъан ырхыдан сора тёрт кюнню ичинде жашау магъаналы система эмда транспорт коммуникацияла жерлерине къайтарылгъан эдиле. Хауа транспорт бла мингден артыкъ адам кёчюрюлгенди. КъМР-ни Башчысы Юрий Коков 2017 жылда 20 октябрьде Россейни Президенти Владимир Путин бла тюбешген кезиуде Россей Федерацияны Халкъны бла  жер-жерлени къыйын болумладан сакълау жаны бла къырал программасына Къабарты-Малкъарны къошаргъа кереклисин белгилегенди.
Жамауат-политика ишледен бек магъаналылагъа КъМР-ни Къыраллыгъыны 95-жыллыгъын, Россейни бла Къабарты-Малкъарны халкъларыны бирликлерини 460-жыллыгъын байрамлауну санаргъа боллукъду. Къабарты-Малкъарда жашагъан 60 мингден аслам адам жыл сайын «Ёлюмсюз полк» деген битеуроссей акциягъа къатышадыла.

2014 жылда Сочиде бардырылгъан XXII къыш Олимпиада оюнланы отуну эстафетасын Нальчик да алгъанды. Республиканы келечилери Беслан Мудранов бла Аниуар Гедуев Рио-де-Жанейрода Оюнлада Россейни жыйымдыкъ командасына бек сыйлы саугъаланы алып, атларын айтдыргъандыла. Къабарты-Малкъардан спортчу къыз Мария Лацискене (Кучина) 2017 жылда Россейни бек иги женгил атлеткасына саналгъанды. Республиканы кесинде да уллу спорт эришиуле кёп кере бардырылгъандыла – тхэквондодан Европаны чемпионаты, къатыш единоборстволадан халкъла аралы кавказ чемпионаты, дзюдодан Россейни чемпионаты, тау-лыжа спортдан Россейни чемпионаты.

Власть органланы бла право низамны сакълаучу структураланы биригип этген мадарларыны хайырындан законлукъну, право низамны эмда жамауат къоркъуусузлукъну жалчытыу ишде алгъа иги кесек атлам этерге къолдан келгенди. Аманлыкъчылыкъ, уллу эмда бек уллу аманлыкъла азайгъандыла, терроризм эмда экстремизм бла кюрешни къыйматлылыгъы кётюрюлгенди. Терроризмге къажау миллет комитетни шартларына кёре, Къабарты-Малкъарны жеринде террорчу къауумланы башчыларын толусунлай къурутургъа къолдан келгенди. Бандподпольени къурау структурасы бла ырысхы мурдору жокъ этилгендиле.
Келир заманнга баш борчланы юслеринден айтханда, ала быладыла – социал сфераны бла экономиканы андан ары тутхучлу айныуларын жалчытыргъа, адамланы жашау къолайлыкъларын игилендирирге, президент айырыуланы къуралыулу бардырыргъа.

 

 

М.Ярославская.

Свежие номера газет Заман


14.06.2018
13.06.2018
08.06.2018
07.06.2018