Маданият

Жазыучу эм малкъар тил

(Ахыры. Аллы 19-чу августда басмаланнганды)

Жазыучу эм малкъар тил

Таулу халкъны чынтты ёз тили ёмюрледен бери тюрк тиллени «анасына» саналып, бийик даражагъа тийишли болуп келгенди. Тилибизни сёз байлыгъы, шатыклыгъы белгилиди. Хар инсан ана тилини тауушларын ананы макъамлы жырларында эшитеди. Ол сабийни ана тили бла биринчи тюбешиуюдю.

«Пьесаларым салыннган хар театр да текстими байыкъдыргъанды, кесини энчилигин кийиргенди, къараучу аны женгилирек ангыларча этгенди»

Тунджер Джюдженоглу шёндюгюлю тюрк драматургияны классигине саналгъанды. «Аны пьесаларына кёре Стамбулну эм Тюркню башха шахарларыны сахналарында салыннган спектакльлени юсюнден мен кёп эшитгенме, алай танышхан жаланда 2017 жылда этген эдик», - деп жазады бизге жазыучу, драматург, Башкъортостан Республиканы Тюркде келечиси Мызыланы Къаншаубий.  Ол бизге билдиргеннге кёре, Тунджер Джюдженоглу 2019 жылда дуниясын алышхынчы, аланы телефон бла сёлешмеген неда тюбешмеген кюнлери болмагъанды.

Халкъларыбызны буруннгу усталыкъларыны тарыхларындан

Бусагъатлада башха заманладан эсе тюрк халкъланы тамырлары бир болгъанларыны юсюнден терк-терк эшите турургъа тюшеди. Тарыхыбызгъа, маданиятыбызгъа, тилибизге, жашау турмушубузгъа тюрслеп къарасакъ, илму тинтиулеге эс бурмай окъуна, аны алайлыгъына ишеклилик чыгъарыкъ тюйюлдю. Бу жол мен ол жанына эс буруп кърым татарлыланы бла малкъарлыланы чепкен согъуу (сукноделие) дегенча ишлерине, маданиятларыны бирге ушагъан кесегинеча, къараргъа таукелленнгенме.

Баш мурат - жаш адамланы ариу ниетледе юйретиудю

Къарачай-Малкъар жаш тёлюню айныууна себеплик этген таза ниетле бла оугъурлу ишле тамамлагъан «Эльбрусоид» фонд ачылгъанлы быйыл 18 жыл болады. Фондну бёлюмлери Москвада, Къарачай-Черкесде бла бизни республикада бардыла. Ала жаш адамланы ариу юйретиуден тышында, абадан тёлюню жарсыуларын да кёредиле, жамауат ишге къатышадыла.

Къаргъыш

Бизни халкъыбызны тили сейир этерча байды, шатыкды. Малкъар тилде адам не иничке, не таша сезимин да айтып ангылатыргъа боллугъу шартды. Тойну таматасы алгъыш этип тебиресе: «Ала, бу адам быллай бир ариу, терен магъаналы сёзлени къайдан чыгъара болур?» - деп тамашаланаса. 

Толгъан, толмагъан умутла

  Хапар

Дуния башында бар ахшылыкъланы иги адамла этедиле. Аманлыкъланы уа – жашауну душманлары. Аман адамла чачдырадыла жерни топ бла, ала этедиле ташны, агъачны да жаралы, аланы хаталарындан къаладыла сабанла орулмай, сабийле туумай, ала жилятадыла кёкню, жерни да. Кёплеге жетеди аланы уулары.

Тейри къылычны тюбюнде

Бабаланы Ибрахим халкъыбыз кёп ёмюрледен бери жыйып, ёсдюрюп келген тилибизни суратлау теренин ачыкълагъан, назмуларында, поэмаларында да заманны, адамлыкъны баш илишанларын суратлагъан поэт эди. Аны «Атамы аягъы басхан жер» деген назму цикли туугъан жерге къасадады. Ата-бабанг къой кютген, сабан сюрген, дуниягъа келгенлеге тюбеген, кетгенлени ашыргъан, жашау турмушларын этген жер сыйлыды. Анда жашагъанланы берекетлери, къолайлыкълары, жюрек саулукълары да тау бла, таш бла байламлыды. Андан болур, Ибрахимни поэзиясында ташны сыфаты кёп тюрлюдю: «Адам – жулдуз – таш», «Таш бешик», «Тирмен таш», «Мудор таш»…

Жюрек жырланы иеси

Адам улусу  акъылбалыкъ болуп тебирегенден башлап сюймекликни юсюнден сагъыш этеди. Аллах берген сыйлы саугъаны, ол ариу  сезимни кесича кёреди,  сыфатлайды, излейди. Анга  жоралап  хапарла, романла, назмула, жырла жазады, жырлайды.

Жаныча сюйген халкъыны къыйын къадары кёп ишлерини мурдору болгъанды

РФ-ни, КъМАССР-ни  да сыйлы художниги, Къабарты-Малкъарны Къырал саугъасыны лауреаты Кърымшаухалланы Басханукъну жашы Хамзатны ишлери къарачай-малкъар халкъны уллу къыйматларыдыла.  Бюгюнлюкде аланы эсде тутаргъа, багъаларгъа, сакъларгъа хар бирибизни да сыйлы борчубузду. Бу материал да ол акъыл бла бериледи бюгюннгю номерибизде.

Жашау жолда биринчи атламла

Страницы

Подписка на RSS - Маданият