«Терсликни кёбюсюнде къызладан кёреме…»Миллетибизде баш жарсыуладан бирине бюгюнлюкде къайда да жаш тёлюню юйленирге сюймегенин санайдыла. Арт 10 жылда ол бек да къайгъырырча болуп къалгъанды. Эллерибизни асламында туугъанладан эсе ауушханланы саны кёп болгъанды. Бу халны тюзетиуню къолгъа тюз бюгюн алмасакъ, кечигирге боллугъубуз сёзсюздю. Ол жаны бла ишни халкъыбызны тукъум келечилерини жамауат биригиуюнде Атталаны Клара, Созарукъланы Зухура, Локияланы Жаухар къурагъан «Минги таулула, юйленигиз!» деген къауум быйылны башындан бери бардырады. Андан бери бир юйюр къуралгъанды, экисини да жууукъ кезиуде тойлары боллукъду. Былайда бу тиширыула кеслери алларына бюгюнлюкге дери къурагъан юйюрлени саны жюзле бла тергелгенлерин чертирге сюеме. Дагъыда аланы башламчылыкълары бла «Марал» ашханада кёп жашны бла къызны тюбешиулери ётгенди. Ары дери да жаш адамланы юйленмегенлерини сылтауларын ачыкълаугъа аталгъан ингир ушакъ халда «Бирликни» кесинде да бардырылгъан эди. Анда кёпле сылтауланы бир ненчасын туура этген эдиле. - Зухура, сиз бу магъаналы жумуш бла не себепден кюрешип тебирегенсиз? - Кесим да юйюр къураргъа жаланда 35 жылымда таукел болгъан эдим. Бюгюннгю къызларыбызны асламыча, кесиме тийишли жокъду деп, анамы айтханын аз да эшитмей тургъанма. Ол эрге барыуну юсюнден хапарын башласа, терк окъуна аны бир жанына буруп къоюучум эсимдеди. Жаланда жылла озгъандан сора, ангылагъанма анам нечик тюз болгъанын … Шёндю медицина учрежденияланы биринде ишлейме. Тёгерегиме къарай кетгенде, мен таныгъан таулу къызланы 80 проценти эрде болмагъанларына тюшюнеме. Ма ол шарт бу жумуш бла кюреширге таукеллендиргенди. Кесим хабазчыма. Адам саны артыкъ уллу болмагъан Хабазда жыл санлары 30-дан атлагъан 120 жашны юйленмей тургъанларын санагъанма. Бир сагъыш эт, ол туумай тургъан къаллай бир сабийди! Мен былайда отуз жылгъа дери тёлюню алмагъанма. Ала бир кесек тирирекдиле бу жаны бла. Къызланы кёбюсю да элледен кетип барадыла. Элде ата юйлеринде жашарыкъ жашлагъа барыргъа сюйгенле да болмагъанча аздыла. Къызларыбыз 30 жылларына окъуулула, жигерлиледиле. Машиналары бла фатарлары болгъанла да аз тюйюлдюле. Тынч жашаугъа юйренип, аны тюрлендирирге ашыкъмайдыла. Жаш элде жашарыкъбыз дегенлей, танышыуну артын юзюп къоядыла. Кертисин айтханда, ангылаялмайма элде жашауну нек къыйын кёргенлерин. Тюбюнде машинасы болгъан адамгъа шахаргъа барып келген алай къыйын тюйюлдю. Газ, суу эм башха затла уа эллерибизде да бардыла. Бизни заманыбызда элден киши да къачмагъанды. Некяхны махрына да не фатар, не машина излемей, юйюрле къурагъанбыз. Шёндюгю къызлада бир болсакъ, аны этербиз деген акъыл чыртда жокъду. Ала жаланда хазыргъа келирге сюедиле. - Тёгерегигизде эрге бармай тургъан къызланы уа кёргенмисиз танышдырыргъа бирле бла? - Кёрмей а, жарсыугъа, къызланы иги кесеги адет-намыс бла байламлы затланы эсге алмайдыла. Болсада бизни миллетде анга энтта да аслам магъана бериледи. «Намыс болмагъан жерде насып да болмаз» деп, бошдан айтхан болмазла буруннгулула. Дагъыда «Кесигизни сюйдюрюрге экинчи онгугъуз боллукъ тюйюлдю» деген айтыуну жаратама. Адам киргенде, ёрге къоба окъуна билмейдиле бир-бирле. Ол а кёплени къачырады. Сынамымдан айтама. Анала къызларына аллай затланы айтып ангылатыргъа борчлудула. Миллетибизни ахшы адетлерин сансыз этиу терсди. - Мен сезгенден, юйюрле къуралмай тургъанлары ючюн сиз къызларыбызны терслейсиз… - Хау, мен ангылагъандан, аслам терслик аладады. Аллай оюмгъа кёп кезиулени сюзе кетгенден сора келгенме, алай бош угъай. Алай Атталаны Клараны оюмуна кёре уа, жашларыбыздыла терс. Кесими кёз къарамымы ангылатайым. Башында чертгенимча, къызларыбыз жашау тынчлыкъларын бузаргъа аз да ашыкъмайдыла. Ата-анала ол тюрлю къылыкъгъа аслам эс бёлюп, алагъа ангылатыргъа керекдиле юйюр къурауну магъаналылыгъын. Бу дунияда неден да игиси кеси адамынгы табыуду. Биринчи тюбешиуде анга тюшюнюр амал азды. Аны себепли жашлагъа онг берирге керекди. Къызларыбызны асламы экинчи кере тюбешиуге барыргъа унамай тохтайдыла. Машинасы жокъду, иши иги тюйюлдю, тизгинин да мен сюйгенча жыйып келмегенди, дегенча сёзлени кёп эшитеме. Машина да алыныр, тизгинин да кесинге келишдирирсе, заман жетгенде. Ол аз да сылтау тюйюлдю. Аны себепли къызларыбыздан излемлеригизге жангыдан къарап, бюгюннгю жашаугъа кесигизни жарашдырыгъыз, деп тилерге сюеме. Байлыгъы, тизгини да болгъан жашла бла келишип да къалмайдыла. Бизни жашларыбызны асламы тынчладыла, сабырладыла. Бютюнда 30 жылдан атлагъанла. Къызла уа, кеслерин бир патчахдан туугъанча жюрютюп, ёхтем сёлешип тебирейдиле. Аллай сёлешиуден аз да хайыр чыкъмайды. - Мен билгенден, сизни ватсапда да энчи къауумугъуз барды… - Анда биз бек сакъ ишлейбиз. Къызладан, жашладан да уллу тизмебиз барды. Ол къауумгъа биз адамны атын, суратын да салмайбыз. Жаланда аны юсюнден, къаллай адамны жашау нёгерге излегенин, жыл санын эм шахардамы огъесе элдеми жашарыгъын билдиребиз. Биреуню анкетасына эс бургъанла уа артда бизге жазадыла эм жумушну андан ары алай бардырабыз. Суратланы да аманат этип, алай жиберебиз. Жашны, къызны да жууукъларындан да тилейбиз аладан юйюр жашаугъа хазырлыкъларын билирге. Ансыз бу ишден хайыр боллукъ тюйюлдю. Жаш бир къызны жаратып къойса, алай аны уа жууукъ заманда эрге барыр акъылы жокъ эсе, неге керекди къайгъы туудуруу? Жашланы аналарындан, эгечлеринден, ана эгечлеринден да аны излейбиз. Былайда дагъыда бир сейир шартха эс бёлюрге сюеме. Бизге келген эм жазгъан анала къызланы суратларын жашларындан алгъа кёрюрге излейдиле. Аны мен аз да ангыламайма эмда чыртда жаратмайма. Неда бир юч-тёрт къызны суратларын кёргюзтесе да, ахырында уа бир тюрлю жууап да жокъ… Да сени жашынга тийишли болгъан аладан бири къалай чыкъмады? Халкъыбызда бир айтыу жюрюйдю: «Сайлагъаннга чий гыржын», деп. Алай болуп къалмасын артлары аллай кючбюсюреулени деп, бек жарсыйма. - Билемисиз, кёп къызладан эшитирге тюшеди, жашларыбыз кеслери келмей, аналарын, эгечлерин ашырып къоядыла деп. Аллай болумгъа къызларыбызны 90 проценти ыразы тюйюлдю. Аланы мен ангылайма эм терсдиле деп айтыргъа жарамаз. - Барды аллай шарт миллетибизде. Жарсыугъа, жыл санлары 40-дан атлагъан жашларыбызны иги кесеги тюберге, танышыргъа барыргъа таукел болалмайдыла. Кёбюсюне айтып, кёллендирип турургъа тюшеди. Ол себепден алгъа жууукълары келип да кёредиле къызны. Ызы бла уа жашны да ашырадыла. Къысхасын айтханда, хар болум да бирча тюйюлдю. - Сизни къауум ишлеп башлагъанлы бир той болгъанды. Энтта да бир ненчасы юйюр къураугъа къаршыдыла. Ол ишни къалай къураялгъаныгъызны юсюнден айтсагъыз эди. - Къачан да айтама, анала сабийлери бла сёлеше билирге керекдиле деп. Ма бу тойну юсюнде да ол энчилик ишлегенди. Менде бир иги жаш бар эди. Анга къыз излеуде эдик. Сора биргеме ишлеген тиширыу бла сёлеше кетгенибизде, аны эки къызы болгъанын билеме. Ана айтхандан мен ангыладым, аладан бири ол жашха тап келиширигин. Ол, къызы бла ариу сёлешип, жаш бла тап хапар айтырын тилейди. Ма ол да, анасы айтханнга бой салып, къадар болуп, бу жумушубуз аламат юйюр къуралыу бла бошалгъанды. Бизни бюгюннгю борчубуз халкъыбызны уятыуду. Нек дегенде, къоншу халкъла бла тенглешдиргенде, биз сау бир тёлюню тас этгенбиз. Келир тёлюлени да тас этерге боллукъбуз. Жарсыугъа, бир-бир анала, кеслерин ёмюрлюк сунуп, юйюрлерине тыш адам киририн сюймейдиле. Аллай кёплени билебиз барыбыз да. Ата-аналары ауушхандан сора, кёпле 50-60 жылларына жангызлай къаладыла. Кеслери алларына жашау къалай этерге керек болгъанын билмегенлей, абызырайдыла. - Зухура, окъуучуларыбызны араларында сизге келирге, сёлеширге сюйгенле болсала, къайры барсынла? - Биз хар байрым кюн 16:00 сагъатда Нальчикде, Биттир улу орамны 156-чы юйюнде жыйылабыз. Телефон номерлерибизни да айтайым: Атталаны Клараны - 89287224988, Созарукъланы Зухураны - 89887284383, Локияланы Жаухарны - 89287111198. Хар инсаннга да къууанып тюберикбиз. Бу бизни барыбызны да ишибизди. Къысхасын айтханда, халкъыбызны тамблагъы кюню бюгюн кесибизни къолубуздады.
Поделиться:
Читать также:
15.11.2026 - 11:00 →
Къыйынына – бийик багъа
15.11.2026 - 10:00 →
Мектеплени жангыртыу жаны бла иш тынгылы бардырылады
15.11.2026 - 09:00 →
Ашхананы къурулушу къыстауду
15.11.2026 - 08:30 →
Минги тауну этеклеринде лыжалада учхан кезиу башланнганды
15.11.2026 - 08:00 →
Узакъ эллеге – тынгылы жолла
| ||



