Сюймеклик эм къадар

Бизни керти шуёхларыбыздан бири дюгерли назмучу жазыучу, кёчюрмечи Энвер Хохоевды.  Кесини да малкъар къаны барды. Кёп жылланы мындан алда Огъары Малкъарда  Биркиши деген биреулен Дюгерге ётюп анда юйюр къурагъанды. Энвер аны алтынчы тёлюсюнде учхунуду. Хар заманда айтыучуду: «Мени тамырларым Малкъардандыла, мен аны  бла ёхтемленеме»,-деп.

Жашагъан Владикавказда этеди. Шёндю ишин къоюп, пенсиячыды. Болса да юйде  тынчайыа турмайды. Жазыу иш бла кюрешеди. Арт кезиуде къауум китап чыгъаргъанды. Бу кюнледе уа аны «Сюймеклик эм Къадар» деген китабы белгили болду. Уллу  китап Жети жюзге жууукъ бети барды. Автору китапны юсюнден былай айтады: «Жыйырма жылны ичинде кёчюрген ишлерим киргендиле китапха»,-деп.

Китапда тёрт жыйырмадан артыкъ авторну чыгъармалары бардыла. Биринчи бетин ачып тебирегенлей окъуна кёребмз белгили жазыучуланы назмуларын, хапарларын. Ол санда Мечиланы Кязимни, Коста Хетачуровну, Расул Гамзатовну эм башхаланы. Алан6ы эсде къаллыкъ сёзлери бла башланады бу сейирлик  чыгъарма.

Башында айтханымча китапда назмула, хапарла да бар. Биринчи бетлеринде уа иван Андреевич Крыловну тамсиллери. Ол санда «Булут», «Жашчыкъ бла жилян», «Эки чыккыр» эм башхалары.

Китап орус эм дюгер тилдеди. Харавторну юсюнден къысха билдириледи да, сора аны назмусуму, хапарымы болады, алгъа орус тилде, ызы бла уа Энверни кеси тилинде.

Энвер чыгъармаларын кёчюрген авторланы араларында къыралыбызда, дунияда да атлары айтылгъан жазыучула да бардыда. Ол санда Александр Сергеевич Пушкин, лев Николаевич Толстой, Къулийланы Къайсын, Отарланы  Керим, Робиндранат Тагор,  Семенланы  Исмайыл.

Башында айтханымча хар бирини юсюнден къысха билдириу, ызы бла уа аланы чыгъармаларындан Энвер кеси сайлап кёчюргенлери.

Бек кёп малкъарлы жазыучуланы чыгъармаларын да кёчюргенди Энвер. Башындан сагъынылгъан Кязимден, Къайсындан, Керимден сора  да бу китапда Созайланы Ахматны, Хучиналаны Аныуарны, Беппайланы Муталипни, Мусукаланы Сакинатны, Гуртуланы Салихни, Байтуугъанланы Исмайылны, Додуланы Аскерни, Хучиналаны Фатиматны. Османланы Хыйсаны, Ёлмезланы Мурадинни айырмалы хапарлары, назмулары бардыла.

Бизни жазыучулагъа энчи бурулгъаны кёрюнюп турады. Энвер хар заманда айтыучуду: «Адам кеси тамырларын унутмазгъа керекди»,- деп.

Малкъарлы жазыучуланы кёчюрюлген чыгъармаларындан да бир-экиси бла шагъырей этейик. Ол санда Мусукаланы Сакинатны назмусу бла:

                            

                                 Таулула                 

Таудан акъгъан таза суула-гарала.

Анда жуууп, сабийлерин анала

Бёледиле. Бешик баула – накъышла,

Бёлляулары – эски  таулу айтышла.

 

Адамлыкъны, адежликни юлгюсю,

Къууанчланы, байрамланы нюрлюсю –

Малкъар халкъны адет-тёре бийиги,

Мында, тауда, кесилди да киндиги.

 

Унамайды таулу жерим кезбауну,

Ётюрюкге, алдаугъа сала дауну,

Жигитликни бийиклеге кётюре,

Жашайды ол тауларында ёмюрге.

 

Тёзюмлюгю, чыдамлыгъы да – юлгю,

Ташдан ишлеп киреди таулу юйюн,

Таш юсюнде ёсдюреди сабанла,

Чыгъарады гара суула, шауданла.

 

Жер-жерледен таулу жерни сайлагъан,

Кесин анга ёмюрлеге байлагъан.

Аллай халкъны болгъан эсенг адамы,

Халал этип жаша аны туз-дамын.

Андан сора да бардыла бу китапда бардыла бизни жазыучуланы хапарлары, назмулары. Хар бири да кёп къыйын салып хазырлагъандыла, жарашдырылгъандыла. Аланы окъусанг кёрюнюп турады Энверни орус тилни иги билгени да.

Алайды да дюгерли жазыучу Энвер  Хохоевны хайырындан Шимал Осетияда китап окъуучула малкъарлы жазыучуланы назмулары, хапарлары бла энтта да бир кере шагъырей боллукъдула.

Китапха уа аллай ат нек айтагъанса дегеде, Энвер былай жууаплады:

-Сюймеклик ол жашауну тутуругъуду. Атагъа, анагъха, сабийге, тиширыугъа. Ишни окъуна сюймей башласанг ол тынгылы болмайды. Аны ючюн сюймеклик ол жашауну тутуругъуду. Къадарны юсюнден айтханда уа, Аллах аны игисин буюрсун дегенлей турабыз. Ол да жашауну юир мурдору. Аны ючюн атагъанма китапха бу атны. Анда тёрт жыйырма белгили жазыучуланы чыгъармалары барды. Кеслери да кёп миллетлени келечилери. Анга кёре ала кеслери да кеси заманларында жашагъандыла. Болса да хар бирини назмусында сюймеклик сагъынылмай къалмайды. Анга кёре уа къадар да. Сора китапха бу ат тап келишир деп андан атагъанма.

Кертиси бла да китапда чыгъармаланы асламысында кёребиз сюймекликни эм адамланы къадарларын. Сёз ючюн, онтогъузунчу ёмюрде жашагъан Пушкинни «Мен сени сюйген эдим» деген назмусундан башлап жыйырманчы, жыйырма биринчи ёмюрлени жазыучуларыны назмуларында, хапарларында кёребиз аланы.

Алайды да, дюгерли жазыучу Энвер Хохонвны «Сюймеклик эм къадар» деген китабын окъугъан кёп белгили авторланы чыгъармаларын окъуй сагъышлы боллукъдула, жашау жолларын эсге тюшюрлюкдюле.

Биз а кеси жаныбыздан энверге сейирлик китабы ючюн жюрек ыразылыгъыбызны билдире, ызы къалып болсун дейбиз.

Османланы Хыйса.
Поделиться: