Хар неге да жарагъан Интернет

Интернет къуралгъанлы иги кесек заман болады. Бу жаны бла биринчи атламла озгъан ёмюрню ортанчы жылларында этилип башланнгандыла. Технологияны мурдору АБШ-да салыннганды, 1969 жылда ARPANET сеть къуралгъаны бла. Биринчи заманлада аны жаланда аскерчиле хайырланнгандыла, артда уа ол битеу дуниягъа ачыкъ болгъанды.

Бизни къыралда да быллай умутлары болгъанланы, аланы жашаугъа чыгъарыргъа къолларындан келгенлени саны американлыладан аз тюйюл эди. Аскерчилени компьютер сетьлери 50-чи жыллада окъуна ишлеп тургъандыла, алай граждан хайырланыугъа уа атлам этилмей къалгъанды. Ол борчну бир кесегин толтургъан Битеусоюз Академсеть а 1978 жылда чыкъгъанды, артда кеси да интернетге къошулгъанды.

Биринчи заманлада интернетде илму, финанс, къырал эм башха учрежденияла эмда организацияла ишлей эдиле. Адамлагъа уа ол токъсанынчы жылланы аллында ачыкъ болгъанды.  Россейге да ол заманда жетгенди, бизни республикада уа 1996-1998 жыллада жайылып башлагъанды. Мен билип, эм терк ишлеген сеть Къабарты-Малкъар къырал университетде ачылгъан эди: биринчи оборудованияны аны физика-математика бёлюмюнде орнатхан эдиле. Аны вузну келечилери эмда окъуучулары хайырланып тургъандыла. Шахарчылагъа уа интернетге телефон ыз бла чыгъаргъа онг берген компания болгъанды.

Жер башында таукел атламла этип башлагъан жангы технологияны магъанасын ангылап, Россейде аны байрам халда белгилерча энчи кюн къуралгъанды – ол 30 сентябрьге тюшеди. Ол энтта да халкъла аралы даражагъа чыкъмагъанлыкъгъа, бизде аны бу айны ахыр кюнюне салгъандыла.

Ал кезиуледе илму къуллукъчуланы, аскер специалистлени, тинтиучюлени амалы болгъан Интернетни, шёндюгю дунияда хайырланмагъан бир адам да болмаз. Алгъын жаланда бир-бирге информацияны жиберирге онг берген технология бюгюнлюкде экинчи дуния кибик болгъанды. Анда адамла бир-бирлери бла ушакъ этедиле, кёпле сатыу-алыу бла кюрешедиле, алимле тинтиулерин бардырадыла. Интернет чыкъгъаны бла бир-бирге къол бла письмо жазыу къалгъанды; ары дери ыйыкъла бла баргъан, ол энди мычымай жетеди.

Биринчи заманлада связь жаланда телефон ызла бла болуучу эсе, артда анга энчи интернетге деп къуралгъан багъыр эмда оптика каналла, спутник эмда мобильный связь, сора wi-fi да къошулгъандыла. Аланы хайырындан интернет жетмеген жер хазна къалмагъанды, аны хайырланнганланы саны уа алты миллиардха жетгенди.