АХШАМНЫ СЮЙГЕН МАРИЯМ

Хапар

Ахшам, къызгъылдым жаулукъ жайып, кесини юсюнден жерге хапар берди да, таула башында бир кесек мычыды. Узун кюнню ичинде арыгъан кюнню кесине къысып, эркеледи да, тау артына солургъа ийди. Сора, тёгерекге сакъ къарап, тау башларына бал татлылыгъын тёге келип, къалай эсе да кёзге кёрюнмей эрип кетди. Сора кюн узуну къызыу кюнню тюбюнде жылынып тургъан гюлле, хансла, кюн батханлай, кюмюш бетли болуп къалгъан суу да сууукъсурадыла таудан аяз келтирген салкъынлыкъда.

Мариям бу заманны бек сюйюучюдю, къоншулада, сау элде да мал, челек тауушла да жукълап, бир сейир шошлукъ орналады. Аны жаулукъ къыйырын тепсетген ингир аяз элни ортасы бла баргъан сууну жюрек хошлукъ берген шыбырдауун келтирмесе, арбазда ол олтургъан шинтик да боллукъ эди сууукъ. Аны бла бирге тиширыугъа да бет этеди ол, нек дегенде жаланда ол биледи аны ич сырын: къууанчларын, жарсыуларын, сагъышларын.

Кеч чыкъгъан эди ол ата юйюнден. Къадары алай болур эди ансы, тилегенле да болгъандыла. Анга кийим тикдирирге къоншу элледен да келгендиле. Элде ателье ачылгъанда, анда ишлеп башлагъан эди. Окъугъан этмегенди, алай анасы уста эди да, андан юйренип, ма былай къарап, адамны юсюне къаллай кийим ушарыгъын кёрюп, бичип къоюучу эди. Тарыкъгъан болмагъанды. Жазыуу алай болур эди, отуз жылдан иги да атлагъандан сора тилей келген эдиле аны кеси жангыз жаш ёсдюрген Рамазаннга. Барамыса, къаламыса деп соргъан да болмагъанды, ата къарындашы хо деп къойгъанды ансы.

Жыл санынг жетип барсанг, жаш заманынгдача, терк да, тынч да юйренала болмазса башха юйде жашаугъа, бютюнда санга алай бол, былай бол деп, юйретир адам болмаса. Ёксюз эди Рамазан, атасы, анасы да бир бири къолларындан тутханча кетип. Юйюр къурагъаны да узакъ бармагъанды – ол уллу къурулушдан келтирген татар тиширыу, эки жылдан кёп жашаялмагъанды элде. Сабийни уа къоюп кетгенди. Кертисин айтханда, аны кесиме юйреталырмамы деп къоркъа эди Мариям ол заманда неден да бек. Анасы уа кёл этдире эди:

– Сабийден адам къачамыды? Юч сабийи болуп баргъан эдим мен атанга. Къарындашлыкъ этип турадыла санга…

Хау, Мариям кишиге да тенг этмейди къарындашларын. Бешдиле ала. Ючюсю атаны биринчи юйдегисинден, экиси уа артда туугъандыла Къыргъызстанда. Аланы тенг кёреди Мариям. Салимни уа барындан да бек сюеди. Айтханларына кёре, аналары бла эки кичилери ауушуп, кёчгюнчюлюкде ол юч жашчыкъ Хакешалада тургъандыла, ата аны къатыныны экиге айланнганлары болуп. Кёп излегенди юйюрюн ол, урушдан къайтып келип. Салимге ол заманда жети жыл да болмай эди, хау, школгъа бармай эди алыкъа. Ол тилегенди Хакешадан бир эрттенликде: «Аппа, кел, базаргъа барайыкъ. Мен атамы табарыкъма анда», – деп. Атасыны бет сыфатын да эсинде тутмагъан сабий алай айтханда, угъай деялмагъанды тамата. Кеси баралмаса да, жашын ийгенди аны бла базаргъа. Ма алай, Хажибекир да къолчугъундан тутуп айлана тургъанлай, тюбегендиле атагъа. Аталарыны, аналарыны да суратларын такъгъан эди да Хакеша къатыны ала тургъан отоугъа, баям, андан таныгъанды Салим атасын. «Ма, ата!» – деп ол созгъан эди къолчугъун базарда таулу адам излеп айланнган атагъа…

Алай а бош къоркъа эди Мариям – жашчыкъ анасындан хапарсыз эди. Къайдан эсинде тутсун? Биринчи кече окъуна, Мариямны кесинден ары иймей, бирге жукълап къалгъан эдиле ала сабийни тар ундуругъунда. Эрттенликде уа Осман анасы аш этип бошаргъа уяннганды. Биринчи сорууу уа:

– Ана, бузоуну къыстайбызмы отларгъа? – деп алай болгъан эди.

Жашчыкъны атасына угъай, анга сёлешгени эритген эди Мариямны жюрегин. Андан арысында ала къайырылып къарамагъандыла бир бирге. Иги окъугъанды Осман. Школдан сора инженер болургъа сюйгенди. Атасыны тракторунда иш этерге уа ёсе келгенлей окъуна юйреннген эди.

Анга сабий къошмагъанса деп, тырман этгенле да болгъандыла Мариямгъа, алай а Аллахны сабийлерине олму оноу этеди, береме десе, берир эди. Осман аскерге кетгенде юйреннген эди да, бюгюн да, ант этсе: «Жашчыкъ сау келсин!» – дегенинг къоялмайды.

Рамазан дуниясын замансыз алышмаса, хар не да тап боллукъ суна эди Мариям. Ол бичен ташый тургъан заманда тёшден кетгенин айталмай да тургъанды анга председатель. Алай айтмай да къалай? Тюшюндеча эди аны ашыргъаны.

Осман а окъуп да бошагъан эди, алай бир болмачыгъа тагъылды да…

Мариям, аны туугъан кюнюнде келалмазлыгъын билип, кеси баргъан эди шахаргъа, жашына алтын жюзюк да алып. Къууандырыргъа сюйюп. Осман аллына бир къызылерин къыз бла келгенде уа, жаратмагъан эди. Къыз эриши тюйюл эди, алай а аны кёзлеринден бир сейир сууукъ ура эди да, ол ариулукъну ёчюлтюп къоя эди. Жюреги сезген эди, ол Османнга насып келтирмезин.

Ингирде Осман аны автобусха ашыра туруп:

– Къой, жашчыкъ, бу бийче, келин, ана да болалмазлыкъгъа ушайды, – деген эди жашырмай.

– Угъай, ана, ол иги адамды, сен аны иги танымайса ансы. Хар нени тюзюн айтып къояды да…

Къалай-алай болса да, къайгъылы этген эди ол болум Мариямны. Жашны нёгерлери аны алып киргенде юйге: «Хо да, кеси насыбын анда кёре эсе, сюе эсе, мен жангылгъан окъуна эте болурма», – деп, сабырландыргъан эди кесин. Сау ыйыкъ баргъанды аланы тойлары. Ол заманны эсине тюшюрюрге бек сюйюучюдю Мариям. Къарт, жаш юйню толтуруп, жашчыкъ болуш юйде, къызла келин бла, жашла той къурай, аланы арбазгъа чакъыра.

Кёп турмагъандыла ала Мариям бла, келин эл жашауну жаратмай эди. Дагъыда жашха шахарда фатар берирге айтхандыла, машинала ишлеген заводха ишге алып. Ары дери уа шахар тийреде келинчикни ыннасындан къалгъан юйде жашай турурла. Атасы башха юйюрлюдю, анасы уа узакъ кетипди.

Асиятчыкъ туугъанда, къурманлыкъны уа элде этгендиле. Алай болмаса, Мариям унарыкъ да тюйюл эди. Атасыны юйюнде этмесе, къайда этерикди эсли адам сабийге къурманлыкъны?

Эки-юч ай озуп, хапар болмай, телефон бла сёлешсе да, Осман къысха жууап берип, иш юсюндеме деп, сылтау этип къойгъанын жаратмай, Мариям кеси тебиреди шахаргъа. Ол киргенлей, сабийни да аны къолуна тутдуруп:

– Арыгъанма, манга да бир солургъа боллукъмуду? – деп, чыгъып кетген эди келини.

Жарым жылы болмагъан сабийни да кесине къысып, алай чыкъгъанды ол кюн Мариям тюкеннге. Керегин алып, сабийни да ашатып, жукълатып тургъанлай келген эди жашы. Къууаннганы бла бирча жарсыу тюшюп бетине, къоркъгъан ауаз бла:

– Анасы уа къайдады? – деди да, ангылады Мариям Османны нек тюрленип тургъанын – ол насыпсыз эди.

Гитче заманында этиучюсюча, кесине къысды да, башын сылады анасындан эки-юч къарышха бийик жашыны. Ашатды, ариу айтды. Келин а танг атаргъа къайтды, тютюн, аракъы ийис да этип.

Эрттенликде Мариям:

– Асиятчыкъны ала кетер эдим, жашчыкъ, – деди. – Анасы да солусун, жаш адамды алыкъа, – деп да къошду.

Андан арысында ала Асиятчыкъны кёрмегендиле – ыйыкъ да озгъунчу, келин жукълап къалып, жана тургъан тютюнюн тюшюрюп, юй кюйюп, экиси да анда тунчугъуп къалгъандыла. Осман а ичмей эди тютюн, аракъы да. Ичи ауруйду Мариямны, аны эсгерсе. Садакъасын а къурутмайды.

Ма алай болуп, Асиятны ёсдюргенди Мариям. Ол докторгъа окъуй турады Нальчикде, шабат кюн келликди, ынначыгъын къууандыра. Хау, ол Мариямгъа ынначыгъым деучюдю. «Окъуп бошагъанлай эрге берликме. Къоншу орамда Мухаммат тилейди. Асият мен аны билмеген сунады. Аны уа бир билеме да, жашчыкъ сау келсин, телефон бла шыбырдап сёлешгенин эшитип турама сора», – дейди, биринчи жулдузлагъа ышара, кеси кесине Мариям.