Керти сюймеклик

Ахыры. Аллы 24 сентябрьде басмаланнганды.

Хапар

Алай эте жыл озду. Мырзабек Малкъардан Чегемге бара, сюйгени бла жолугъа, ариу хапарла айта тургъанды.  Къыркъарны ариу кюнлеринден биринде Мариям бла кёп хапар айтып, экинчи ыйыкъда келип, алып кетеригин билдиреди. Къыз да ыразы болгъанын айтады.

Жаш жолну иги билгенди, бу жол кечирек чыкъды. Чегем тарындан ётюп, Холамгъа жетип, Деуле сыртында тюшюп, Бызынгы черегинден аугъанда, кече ортадан атлагъан эди.

Алыкъа уа иги кесек жол барыргъа керекди. Сыртла бла ёргеден ёрге чыгъа келеди. Бир жерде, аты андан ары бармай, жеринден тепмей къалады. Не болду мынга деп, Мырзабек тёгерек-башха къарай тургъанлай, къаядан бир ауана секирди аны юсюне. Жаш эки къолу бла бетин жабаргъа кюрешди.

Алай ол кеси ауурлугъу бла аны урду да, экиси да бираз жерде тёнгереп, къаядан энишге кетип, бир тырхыкъда тохтадыла.

Ай жарыкъ кече эди. Мырзабек эрлай ёрге къопду. Аны атдан жыкъгъанны эследи. Киштик маталлы уллу жаныуар. Жаш къаягъа къысылды. Жаныуарны кёзлери жилтинлеча жана, юсюне тебиреди.

Мырзабек да къарыусуз жашладан тюйюл эди. Жетижыллыкъ бугъаны арт аякъларын инбашына кётюрюп, жеринден тепдирмей тургъанды.

Аллындагъын не болгъанын кёргенден сора, кеси кесине келди да, белиндеги къара къамасын суууруп чыгъарды да: «Энди кел, сермешейик, не сен, не мен», - дейди. Ол заманда жаныуар муну юсюне секирди, Мырзабек а аягъы бла аны кёкюрегине урду. Къара къамасы эки иегисини ортасы бла ётюп, аны жюрегине чанчылды. Бир бирге къажау къарадыла. Излегенинг ол эсе, тапдынг деп, къамасын суууруп алды. Жаныуар ачы къычырыкъ этди, къаяны къалтырата, артхаракъ кете барды да, къаядан энишге ташайды.

Жаш да зарансыз къутулмады. Жаныуарны тырнакълары аны кёкюрегине терен жара салгъандыла. Тохтамай къаны саркъады. Мариям берген жаулугъун анга буштукъ этеди. Атына минип, кесин иерге къысып, Къараторгъа: «Юйге» - деп, шыбырдайды.

Аязгъанында анасы къатында олтуруп тура эди. «Балам, Аллахха шукур, аяздынг, бек къоркъутдунг бизни. Энди аз-аздан иги боласа, Аллах айтса. Бу Чегем жанына баргъанынгы унут да къой, мени ыразы этерик эсенг», - дейди.

Айдан артыкъ жатхандан сора, аз-аздан аягъы юсюне тура башлады Мырзабек. Анасыны кёлюне тиймейим деп, жаш биразгъа дери Чегем жанына барыр акъыл этмей турду.

Ол кезиуде революция башланды ызы бла инсан уруш. Элден чыгъып айланнган да къоркъуулу болду. Алай эте, жылла оздула. Андан сора – уруш, ызы бла кёчгюнчюлюк.

Алай эте кёп жылла ётдюле. Былай къарасанг, бир да болмагъанча бек кёп кёрюнеди, бирде жашауну къалай ётгенин кёрмей окъуна къаласа. Сен жаш адам, алыкъа жашау алда. Эсингде болсун, тюненеден узакъ жокъду, тамбладан жууукъ. Бюгюннгю кюнюнгю бир такъыйкъасын зырафына оздурмай жаша.

Ол да хапарын айта, мен да тынгылай, Чегем чучхурладан да аудукъ. Жол нёгерим биразгъа дери хапарын тохтатды. Кёзлерин да къысханды. Мен да машинаны элтирге кюрешеме, аны жукъусун бузмайым деп.

Къапчагъай къаягъа жетгенде, ол кёзлерин ачды. Жолну эки жанына да кезиу-кезиу къарайды.

- Энди кёп къалмагъанды. Бусагъат жетебиз мени жюрегим къалгъан жерге, деди Мырзабек.

Сора Жылгы сууну боюнуна жетдик. Алайда кюн тууушда къауум абадан тиширыу олтуруп, хапар айта. Арлакъда уа юч-тёрт къызчыкъ ойнай турадыла.

Биз аланы къатларында тохтадыкъ. Машинадан тюшюп, ала бла саламлашдыкъ. Тиширыуланы таматаракъларыны бирини аллына барып Мырзабек: «Аллах ючюн айып этмегиз, сиз барысындан да абадансыз, кёп жылла мындан алда бу элде Мариям деп бир къыз жашай эди. Андан хапарыгъыз бармыды? - деп сорду.

Ол тиширыу, жеринден къобуп, аны аллына келди да, кёзюне къарап:

«Аллах, Аллах, Мырзабек, сенмисе. Нек турдунг андан бери келмей. Мариям сени сакълап тургъан эди, акъсакъалны къаты къучакълады. Эки жаягъындан кезиу-кезиу уппа этди.

Мариямны осуятын этеме. Билеме, Мырзабек энтта да бери келликди. Мен аны кёралмай кетип барама. Сен а былай этерсе да, аны сакълап турлугъуму айтырса деген эди. Мен Халиматма, Мариямны тенг къызы. Эсингдемиди, Жылгъы сууну шорхасындан суу алып ичириучю эдинг Мариям бла манга, мунуча тазала болугъуз» деп.

Эки къартны да кёзлеринден бирча жилямукълары саркъдыла. Аланы хапарларын эшитгенча, Жылгъы суу да бираз шошайды. Ташдан-ташха секирген тауушу да аз болду. Эки абадан а сюеледиле арала, жилямукълары да жиякъларын жууа.

Тиширыуладан бири, эс жыйып, экисин да шинтикге олтуртду.

Сора Халимат къызчыкъладан бирин чакъырды да, къулагъына бир затла шыбырдады. Ол жолгъа чыгъып, аны бла энишге чабып кетди. Бираздан жашил жан жаулукъгъа чулгъаннган чулгъам алып келди да, Халиматха берди.

Ол аны алды да: «Мырзабек, кел энди Мариямгъа элтейим», - деди. Мырзабек кесини чулгъамын да алды. Экиси да аллымда, мен да ызларындан барама.

Тиширыу бизни бир обаны къатына элтди. «Мариям былайда жатханлы эки жыл болады. Была уа сен анга берген, атны къылындан эшген эшмеле», - деп, чулгъамын ачып, къап-къара эки чач эшмени узатды.

Ёлюп кетгинчи, сакълагъанлай тургъан эди сени. Тилегенле кёп эдиле, алай аны жюрегинде жаланда сен эдинг. Ёмюрю жангызлай къалды. Мен аны кёре барсам, ол а быланы чыгъарып сылай эди.

Мырзабек, аланы къолуна алып, кёп къарап турду.

- Мариямгъа биринчи кере келгенимде берген эдим быланы, сакълап тургъан кёреме деп, аланы обаны юсюне салды. Сора кесини чулгъамын да алды да, анда да эки эшме чыгъарды.

- Быланы уа кёп болмай эшгенме, - деди да, аланы да ол бирсилени да, къызыу-къызыу сылады, акъсакъалны жилямукълары жылы тамычыла болуп, обаны юсюне тама эдиле. Мен Халиматны къолундан тутуп, энишгеракъ алып кетдим. Сора бираздан къайтдым да, Мырзабекни да алып келдим. Кете туруп, эки къарт да бир бирлерин къаты къучакълап айырылдыла. Кюн да Къапчагъай тауну артына ауа, кёкню къыздырта тебиреди.

Азмы-кёпмю келдик андан элге, не ол, не мен бир сёз да айтмай. Юйюне элтип тюшюрдюм. Машинадан тюшгенден сора, манга бурулуп къарай кетди да, жукъ да айтмай, юйюне кирип кетди.

Мен да юйге келдим. Уллу сюймекликни жарсыулу къадарына шагъат болгъаныма жарсыдым. Адам бир мурат этсе, къадар аны нек буза болур деп, кёп сагъыш этдим? Мырзабек андан сора ишге чыкъмады. Мен да аны озгъан жарсыуун жангыдан ачмайым деп, аны кёре бармадым. Ким биледи, терсми, тюзмю этдим.

Андан сора жыл чакълы замандан Мырзабек да дуниядан кетди. Бек кёп адам келген эди аны дууасына.

Андан бери кёп жылла оздула. Мен кесим да акъсакъал болгъанма.  Мырзабекни уа бир да унутмайма. Мында буюрулмагъан сюймеклигине ол дунияда уа жолукъгъан болурму? Аргъысында уа болурму аллай дуния? Бар эсе уа, тюбеген болур Мариямгъа, керти сюйген адамына?