«Гипертониялары болгъанла сарысмахны кёп ашамасала игиди»

Хар адамны ашы энчиди. Алимлени айтханларына кёре, хар инсанны ашы саулугъуна кёре къуралыргъа керекди. Биреуленнге жарашхан башхагъа жарашмайды. Аны юсюнден врач Къойчуланы Шамиль бла ушакъ этгенбиз.

- Кёп кёгетледен бир-бирле къыйналгъан этедиле. Жайда, кюзде уа аланы ашамай а къалай?

- Врач айтырыкъды сизге къайсы кёгетни ашаргъа жарарыкъды, къайсын а жарамайды. Сёз ючюн, татлы эриклени семиз, сахарный диабетден ауругъан, аш орунларында кислотность уллу болгъан адамлагъа ашаргъа керек тюйюлдю.

Къара тукъузгюню эм дугъумну  къалын къанлары болгъан  эм къанлары тынч уюгъан адамлагъа хайырланыргъа жарамайды.

- Жюзюм бла шапталланы юслеринден айтсагъыз эди, ала бусагъатда элпекдиле.

-Жюзюмню: сахар диабетден ауругъан, аш орунларында жаралары эм къарынлары чанчыучу болгъан адамла ашамасынла.

Шапталланы бауурлары ауругъан эм богъурдакъ безлери тап ишлемеген адамлагъа ашаргъа жарамайды.

 Къара наныкъ (ежевика). Сахарный диабетден, аш орундагъы жарадан(язвадан), чегилеринде сууалчанчыкъладан къыйналгъан адамлагъа жарамайды.

- Бусагъатда бадыржанладан  бла баклажанладан кёп ашла этебиз. Алай ала да хар адамгъа да жарай болмазла.

- Бадыржанланы ётлеринде ташлары, чегилеринде къыяулары болгъан адамла ашамасала игиди.

Баклажанланы юсюнден айтханда уа, ала заманында юзюлмеселе,  соланинлери  кёп болады, ол а адамны къусарыгъын келтиреди, ётдюреди, чегилерин чанчдырады, санларында къурушууланы къозгъайды, солууну бузады. Ол себепден а жаланда жаш баклажанладан хазырларгъа керекди ашарыкъланы.

Биз кюн сайын хайырланнган соханны окъуна (тюбю) жангы кезиуюнде бюйреклени эм бауурну аурууларын къозгъаргъа боллукъду. Аны биширип ашасагъыз къоркъуусузуракъды. Чий соханны сюйгенле аны эсге алыргъа керекдиле.

- Бу аурлары эм ёт къаплары ауругъанла кеслерини хант къангаларына щавельни кислоталары эм эфир жаулары кёп болгъан тахта кёгетлени къошаргъа керек тюйюлдюле, дейдиле. Не тахта кёетлени юслеринден барады хапар?

- Шпинатны, ревеньни, турманы, айлыкъ турманы, сарымсахны, соханны, хренни салмасынла. Нек дегенде ала бауурну клеткаларын бузадыла, алайлада ёт къапда эм ёт жюрюген тамырлада ташла къуралыргъа боллукъдула. Аллай аурууладан къыйналгъанлагъа кючлю-мыстылы жемишлени эм кёгетлени ашамазгъа буюрулады.

 - Шёндю къанлары къалыннга айланыргъа ёч эм къан тамырларында  тромбла къуралыргъа къоркъуулары болгъан адамла кёпдюле. Алагъа уа не зат жарашмайды?

- Рационларындан нартюхню, шпинатны, бадыржанланы, жашил къудоруну(горохну), алманы, жюзюмню эм жилеклени чыгъарыргъа керекдиле.

Панкреатит ауруулары болгъанла биширилмеген жемишлени бла кёгетлени ашамасынла, аланы тузланнганларын да къошмасынла рационларына.

Аш орунларында жаралары эм гастрит ауруулары болгъанла кёгетлени эм жемишлени биширип ашаргъа керекдиле. Быхы, хрен, акъ хобуста, сохан, сарымсах, хууан, шаптал, эрик, жюзюм (къабукълары бла бютюнда) башда айтылгъан саусузланы аш къангаларындан арталлыда кетерилселе игиди.

Жюрек-къан тамыр системалары  ауругъан адамла  соханны, тузланнган нашаны, щавельни ашаргъа керек тюйюлдюле.Суу чархларындан тынч кетмеген адамла уа харбызны, жюзюмню да ашамазгъа керекдиле.

Двенадцатиперстный чегилери ауругъанла ол тизмеге апельсинни, гранатны, грейпфрутну, мурккуну, хобустаны сууун, лимонну, сарымсахны, турманы,эрикни, хренни, щавельни да къошсунла.

Гипертония ауруулары болгъанла сарымсахны, тузланнган хобустаны да кёп ашамасынла.

 - Нальчикде ПП (полезное питание) модагъа киргенди. Брокколи, хобуста, быхы кёплени хант къангаларында локъумланы, хычинлены жерлерин алгъандыла.

- Брокколи, кертиси бла да, бек хайырлы затды.  Андан эркин радикаллагъа къажау кюрешген антиоксидантла кёпдюле. Андан сора да, бу кёгет хром кёп болгъан источникледен бириди, жашауну узайтады, контрольдан чыкъгъан инсулинден эм къанда бал туздан къоруулайды. Алимле тохташдыргъанларыча, брокколини терк-терк ашагъан адамла уллу чегиде, ёпкеледе ракдан, жюрек-къан тамырчыкъла системаны аурууларындан азыракъ  къыйналадыла.

Сора хобустаны юсюнден энчи айтыргъа сюеме.  Муну да антиоксидант кючю уллуду, аш орунда эм тиширыуланы ёшюнлеринде рак ауруудан къоруулайды. Аны ашалыргъа керекли къыйматлы ёлчеми хобустаны юч юлюшден бири тенгли бириди. Бек хайырлысы -  савой хобустады. Хобустаны чийлей неда жарты  биширилгенлей ашасагъыз игиди.

Дагъыда тау элледе быхы ёсдюрмеген хазна жокъду.  Къарт этген ауруулагъа къажау кюрешеди. Кёп болмай бардырылгъан тинтиулени кезиулеринде тохташдырылгъаныча, быхыны бир ыйыкъны ичинде беш кере ашагъан тиширыула инсулинден къоркъууну 68 процентге азайтхандыла. Уллу болмагъан бир ненча быхыны бир кюнде ашагъан эр кишилени къанларында холестеринлери 10 процентге азаяды. Бир кюнню ичинде ашалгъан бир быхыда болгъан бета каротин ёпкеледе рак ауруу чыгъыуну къоркъууун эки кереге азайтады, адам алгъын тютюнню кёп ичип тургъан эсе окъуна. Быхыны сары сегменти уа адамны иммунный системасын игилендиреди.

- Сабийлеге бек кёп ашатхан кёгетлеребиз – апельсин бла жюзюмдю.

Аланы юсюнден а не айталлыкъсыз?

-  Апельсинде антиоксидантла элпекдиле, ракны айнытыууна къажау табийгъат ингибиторла кёп къалмай барысы да бардыла, ол санда каротиноидле, терменле, флаваноидле эм витамин С да болуп. Грейпфрутда болгъан энчи волокно, бютюнда кёб а аны плёнкасындады, холестеринни бек азайтады эм атеросклероздан къыйматлы багъады. Андан сора да, грейпфрутда глотамион бек кёпдю, ол а баш антиоксидантды, эркин радикалла клеткалагъа тюшюрген уллу заранны кетереди, башхача айтханда, къартлыкъгъа къажау кюрешеди.

Жюзюм  а адамны жашлай туруууна себеплик этеди. Анда бек белгили  жыйырма антиоксидант бардыла. Ала барысы да бир болуп, эркин радикалланы чабыуулларына къажау сюеледиле. Жюзюмню тышыны тюрсюню не къадар жарыкъ эсе, анда антиоксидантла аллай бир кёпдюле. Ала уа къанны юйюшдюрмез, тромбла къуралмазлары ючюн кюрешедиле, холестеринден къоруулайдыла.