НАСЫП БЛА АУАНАСЫ

 Хапар

Ала музыка училищеде баргъан концертледен биринде сахнада тюбешген эдиле. Алма-Атадан кёп болмай кёчюп келген юйюрню къызы Халимат бла Ахмат. Тюбешген кюнлеринде окъуна, эрттеден бир бирни таныгъанча, алай кёрюннгенди экисине да. Ол – пианинода ойнаргъа, Халимат а жырчыгъа окъугъандыла.

Ахмат алай согъа  эди пианинода, Халимат къатында болса, алай чаба эдиле аны узун бармакълары акъ, къара тюекледе, аны бир сейир кюч алып кетип, дуния ажайыплыгъы жашагъан кёкледе айландыргъанча. Жаланда къараучуланы къарс къакъгъанлары къайтара эди аны артха, бу хаух жерге.

Халимат а жырлай эди, жырлай эди, къазах тюзлени кенгнге кетген зынгырдауукъ ауазларын жюрегине жыйып келгенча. Къууана эди жарыкъ устазы. Тынгылай эди жыйылгъан халкъ, сейирге къалып. Фахму бла тюбешген алай болады. 

Жашауда аллай насыплы байламлыкъла кёп болмайдыла. Алай а жюрекни къадар не бла толтурлугъу бизге белгили тюйюлдю. Жаш бла къыз бир бирден айырылмагъанларын устазлары, юйюрлери да кёрюп тургъандыла. Сора, окъууну бошап, жашауубузну бирге этебиз дегенде, ол шарт жангылыкъ болмагъанды кишиге да.

Келин Халиматны эрттенликде эртте ийнек сауаргъа чыкъгъаны уа жангылыкъ эди. Бютюнда шахарчы къызны. Ол шарт тийрени да сейир этдирген эди. Ол кюн эсине тюшсе, Ахмат бюгюн да ышарады.

– Къайрыса? – деп, сейир этип соргъан эди Локъман келинине.

Ол а, алыкъа аууз ачмагъан келин, жууап эталмай, къолу бла кёргюзтген эди, мал орун таба деп. Тамата, эслетмей, кеси къарап, кёрюп тургъанды Халимат ийнекге къалай ариу айтханын, аны желинин къалай жуугъанын, гитче шинтикчикге олтуруп, ийнек саугъанын да. Ол бу тюрлю затха къазахлылада тургъанда юйреннгени къалай иги эди!

Келини челек бла сютню юйге кийиргенде уа, Жансурат да къалгъанды сейирге. «Шахарчы, шахарчы дейдиле да, мени келиним а, кёплени белине къысып, жумушун алай да этерик кёреме», – деп, ёхтем болгъанды ол андан сора. Эшерге да юйреннгенди, чыгы – алгъыш, чыгы тилек болгъан кёлек эшгенди Ахматха, къадалып.

Киши фатарында жашап, ишлеген да бирге этгендиле жаш адамла театрда. Кече, кюн да айырылмагъандыла бир бирден. Бир кесекден отоу да бергендиле алагъа къыралдан. Ол тар отоучукъда уллу илхам айланнганы киргенлей сезилгенди ары баргъанлагъа: Ахматны уста къоллары бла этилген чыракъ баш, сауут, китап тапкала, къабыргъада суратла, къыл къобуз… Анда да уста ойнагъанды Ахмат. Концерт бошалгъандан сора жыйылыучу эдиле ары аланы нёгерлери.

Ыразы эдиле Ахматны ата-анасы келинлерине – жашау ауарадан артыкъ хапары болмагъан жашлары жарашыулу, иги адам бла жашау къурагъаны насып эди алагъа да.

Жаш юйюрге сабий туугъаны уллу къууанч эди. Элде таматала этген къурманлыкъгъа келмеген да къалгъан болмаз. Ызы бла къызчыкъны кюн сайын жангыра баргъаны къууандыра эди атаны бла ананы. Онг чыкъгъанлай, элге жетгендиле. Къагъанакъ атасына ушагъаны, аны бетинден дуниягъа Ахматны къашлары, кёзлери къарагъанлары уллу насып эди таматалагъа. Алай а анга Халиматча къууаннган да болмаз. Сабий туугъандан арысында ала бир бирни бютюнда иги ангылап башлагъанлары ачыкълана бара эди – бирде къысха къарам, баш къымылдатыу да айтхандыла билдирирге сюйгенлерин. Мамыр шошлукъ, къычырмагъан насып, ючге кереленнген сюймеклик жасай эдиле жаш адамланы жашауларын.

Ах, насып, насып! Сени жолларынг къалай айланч-буланчдыла! Келгенинг, кетгенинг да тасха. Ахматны келир заманына уллу юйню арбазына чыгъыучу Халимат, аллында да сабий арбачыкъны тюрте, терекле бир бирге байланып, салкъын ийген шош орамда баш иесини аллына бара эди. Бир чакъны ичине къайдан эсе да чыкъгъан машина, уллу жолдан айырылып, ала таба бурулгъанын кёрген Халимат сабий арбачыкъны терек тюбюне тюртюрге жетишген эди, кеси уа жыгъылып, къучакълагъан эди кимге да ахыр ышыкъ боллукъ жерни.

Ахмат алгъа машинаны гыжылдагъан тауушун эшитип, ызы бла кёргенди ол затланы. Ол суратны ол бир заманда унутурукъ тюйюлдю. Унутуп да къалай? Ол кюн аны насып терегин элия кюйдюрген эди.

Тюшюндеча ётген ал кюнлени ауурлугъу, къыйынлыгъы жашауну башын тюбюне этгени къысха насып ючюн тёлеуча кёрюннгенди. Юч кюнден, юй адамыны дууасы тохтагъанлай, баргъанды Ахмат къызчыкъны алыргъа Халиматны эгечине.

– Гитчечикди, къыйналырса, – деп да кюрешгенди Асият, алай Ахмат унамагъанды аны, не жууукъ болса да, киши къолунда къояргъа.

Да, хау, ол къуру юйде жашаяллыкъ тюйюл эди. Халимат, жыр айта, ишин алай этиучю эди. Энди аны орунун алып тохтагъан шошлукъ неден да бек къоркъута эди аны. Къагъанакъ Зухурачыкъ эди аны жашаугъа къайтып байларыкъ.

Ол бушууда жашларын къоюп кеталмай, сагъышлы эдиле ата-ана. Ол заманда шахаргъа жумуш бла келген эл таматасы бир кесекни клубда ишлерге чакъырды да Ахматны, ол къутхарыу ауазыча эшитилди. Энди сахна да сууукъ эди, юйю да къуру эди Халиматсызлай. Сора не сакълайды Ахмат шахарда?

Кече кёзюн къысмай чыкъгъаны болгъанды: тансыкъ эди сюйгенини жумушакъ ауазына, кюлгенине, чачыны духбарий ийисине… Сора жангы макъамла тууа эдиле, бири бирин къууа. Башхалагъа деп угъай, жаланда анга эшитилирге керекли макъамла. Заман деген магъана жокъду дейдиле анда, ол Халимат болгъан жерде, алай а жыр, музыка болмай амалы жокъду.

Къызчыкъ ёсе келгени сайын анасын эсгерте эди: бирде баш булгъагъаны, къарамы, къол къымылдатханы, кюлгени, затны жаратмаса, бурунчугъун жыйыргъаны… Ол Ахматны бла Халиматны сюймекликлерини андан арысы эди да, аны жюрегинде къайгъы ауанасын жангы жылы жарыкъ эрите бара эди.

Ариу жырлай эди Зухура. Аны биринчи кере сахнагъа чыгъарыгъын ашыгъып сакълагъанды Ахмат. Аллай кюн жетгенде, къызчыкъ, жыйрыкъ этекчигин ууа, соруулу къарай эди ыннасына:

– Ариу жырлаялмасам а? Сёзлерин унутуп къойсам а?

Ышара эди ыннасы:

– Жюрекден жырла, ма былай манга бла аппанга жырлагъанча.

Чыкъды да Зухура, аны ауазы, аязда аз зынгырдауукъча эшитиле келип, сора тёгюлюп, кенг мекямны ичин толтурду. Зал солууун тыйды. Ахмат а бютюнда – ол ауазда ол эрттеден излеген, сакълап тургъан, анга бек жууукъ ён эшитиле эди. Къызы атасы такъгъан жырны айтып бошай туруп, Ахматны кёзлерин жилямукъла ауладыла, тамагъы тутулду. Ачыудан угъай, ёхтемликден.

Артда уа, ингирде, юйде чай иче туруп, ынна Ахматны биринчи кере сахнагъа чыкъгъанын, андан къачып кетип, аны, ариу айтып, артха къайтаргъанларын да эсгерди. Кюле эди Зухурачыкъ, ол хапарлагъа тынгылай, аны жерде атасыны, ыннасыны, аппасыны тилеклери, кёкде уа мёлек болуп къалгъан анасы сакълагъанларын сезе. Олтура эди Ахмат, аны кюйген жюрегин бир зат жангырта тургъанын ангылай.

Артда, къызчыкъ школну бошаса, жолда эллени-журтланы санай, ала поезд бла узакъ акъ къалалы шахаргъа барлыкъдыла. Къызчыкъ анда консерваторийде окъурукъду. Атасы уа жангы юйдегиси, жашчыгъы бла аны аллына къарарыкъды. Алай а жаланда ол биледи, пианино артына олтурса, аны къара къабыргъасына таянып, Халимат анга къарап, тынгылап тургъанын. Сора ойнайды, ойнайды, ол татлы такъыйкъаны юзерге къоркъуп. Ол а, Халимат, кёп турала болмаз, эрип кетеди къарс тауушда.