Цифралы сом

Россейде ахчаны шёндюге дери эки тюрлюсю болгъанды. Биринчиси къолдан- къолгъа берилген къагъыт неда темир, экинчиси уа аны счётлада неда банк карталада сакъланнган сомладыла. Эшитген да болурсуз, энди аланы юсюне энтта да бир жангысы къошулгъанды, ол – цифралы сомду. Ол быйыл 1 сентябрьде кийирилгенди. Ала бла тюкенледе, автосалонлада, маркетплейследе, кёп башха жерледе тёлерге жарарыкъды.

Цифралы сом деген не затды, башында экисинден аны не башхалыгъы барды, кеси да неге керекди? Аны юсюнден бу материалда айтайыкъ.

Цифралы сом деген не затды?

Ол ахчаны жангы тюрлюсюдю. Биз къайсыбыз да билген къагъыт эмда темир, сора андан тышында жюрюген, сёз ючюн, банк карточкалада, электрон бохчалада, счётлада сомланы юсюне энди ма ол да къошулгъанды.

Цифралы сомланы тюз ол экисича алай жюрютюрге эмда хайырланыргъа жарарыкъды: бир зат сатып алыргъа, аберини багъасын тёлерге, башхалагъа кёчюрюрге. Аны сыйы башха боллукъ тюйюлдю: тёрели, электрон эмда цифралы сомла бирча жюрюрюкдюле.

Алай эсе уа, аны башхалыгъы недеди? Быллай сомла адамны бохчасында неда банклада счётлада угъай, жаланда Россейни Банкыны платформасында къуралгъан цифралы бохчалада сакъланырыкъдыла. Ахчаны ол платформагъа къошулгъан къайсы тюрлю банкны да мобильный приложениясына кирип хайырланыргъа жарарыкъды.

Бу ахча неге керекди?

- Адамлагъа ол не бла игиди десегиз – ары-бери кёчюргенде жукъ да тёленмегени бла. Бизнес бла кюрешгенле уа, башхаладан тёлеулерин алгъанда, банк карточкаладан эсе къайда аз комиссия берликдиле, - дегенди Россейни Банкыны Къабарты-Малкъарда бёлюмюню келечиси Светлана Кушхова.

Дагъыда цифралы бохчада ахча келген-кетген жумушла олсагъат тамамланырыкъдыла, кеслери да не кече, не кюн демей, дайым. Не адамлагъа, не компаниялагъа бу жаны бла бир тюрлю башхалыгъы боллукъ тюйюлдю.

Адамлагъа ол эм биринчиден ахча хакъсыз, олсагъат кёчюрюлгени бла хайырлыды. Башхача айтханда, инсан аны кимге сюйсе да кёчюрсюн, аны ючюн артыкъ бир капек къоратырыкъ тюйюлдю. Ахчаны банк бла неда СБП бла кёчюргендеча, финанс учрежденияланы тариф политикаларына бойсунмай, мында жумушланы ма ол халда тындырыргъа боллукъду.

Бу амалны дагъыда бир игиси – кюннге неллай бир сом керек эсе да, аллай бир кёчюрюгюз – анга марда салынырыкъ тюйюлдю, алай цифралы бохчаны толтурууну юсюнден айтханда уа, шёндю ол бир айгъа 300 минг сом бла чекленеди.

Ючюнчюден а, адам кесини цифралы бохчасына къайсы банкда сюйсе да, аны мобильный приложениясындан кирирге боллукъду. Аны толтургъан, андан кёчюрген жумушланы да анда этерикди. Сёз ючюн, бир банкны приложениясы ишлемей къалса, сиз башха банкныкъын ачып, анда цифралы бохчагъызны кёрлюксюз.

Быллай сомланы хайырланыргъа сюймей эсем а?

Аны оноуун хар ким да кеси этерикди. Ахчаны ол биз айтхан юч тюрлюсюнден къайсысын жюрютюрге сюе эсе да, аны сайларгъа эркинди. Цифралы бохча ачаргъа керекди деп бир кишини да къысарыкъ тюйюлдюле, ол бир инсаннга да борч боллукъ тюйюлдю. Аны хайырланыргъа сюймеген а аллай бохча ачмайды да къалады.

Осу болгъан а, анга биреу ахча кёчюрсе, сюйген заманында сомларын банкда кесини счётуна жиберирге эркинди. Ызы бла уа барып, банкоматда тешип, къолуна алыргъа.

Ала къайда сакъланадыла?

Цифралы ахча, башында айтханыбызча, Россейни Банкыны платформасында ишлерик бохчалада турлукъду. Битеу алыу-бериу, кёчюрюу жумушла да жаланда анда этилликдиле. Хайырланыргъа уа банкланы мобильный приложениялары неда интернет-банклары бла жарарыкъды.

Бара баргъан заманлада цифралы сомла бла NFC технологияны хайырланып тёлерге онг боллукъду.

Аны ары дери да этерге жарарыкъды: QR-кодну суратха тюшюрюп, тёлеу амалгъа цифралы сомну сайлап, ызы бла аны дурус кёрюрге керекди.

«Быллай ахча чыкъгъаны бла тёрели, къолда жюрюген сомланы кетерип къоярыкъдыла деп кёпле къайгъысыз боладыла. Ол алай тюйюлдю. Ахчаны юч тюрлюсю да жюрюрюкдюле, бири да кетериллик тюйюлдю. Аланы къайсысын хайырланыргъа сюйсегиз да, анда тохташыргъа эркинсиз. Цифралы сом – жангы амал боллукъду», - деп чертгенди Светлана Кушхова.

Къоркъуусузлукъ а?

Сёзсюз, бу амалны юсюнден эшитген инсан аны цифралы сомларын хыйлачыла урларгъа боллукъмудула деп сормай къоярыкъ тюйюлдю. Ара Банкны сайтында айтылгъаннга кёре, цифралы бохчала сакъланнган платформа болмагъанча алай кючлю къорууланады. Кеси да информациялы къоркъуусузлукъну, ышаннгылылыкъны, чыдамлыкъны бар излемлерине келишеди.

Бу проектни юсюнден Россейни Банкыны сайтында тийишли бёлюм (https://www.cbr.ru/PSystem/dr/) барды. Анда цифралы ахчаны юсюнден хар нени да билирге боллукъду.