«Сабийлеге сейир боллукъ шартланы излегенлей турама»

Биттирланы Джаннета  Яникойну Байсолтанланы Алим атлы битеулю билим берген мектебинде ингилиз тилден окъутады. Андан сора да, энди мында директорну методика иш жаны бла орунбасарыды. Ол билим бериуде ишлегенли алыкъа алай кёп заман озмагъан эсе да, усталыгъы бла  байламлы аслам эришиуге къатышып, жетишимли да болгъанды. «Жылны устазы-2024» «Жюрегими сабийлеге береме» дегенча эмда бирси  конкурслада алчы болгъаны да анга шагъатлыкъ этедиле. Кёп болмай ахыргъы эришиуню «Насийхатчы» бёлюмюнде уа энчи эсепде республика даражада биринчи жерге чыкъгъанды. Биз а аны бла Билимни кюнюню аллында ишини, окъутуугъа кёз къарамыны юсюнден ушакъ этгенбиз.

- Джаннета Мухамматовна, анагъыз да сынамлы устаз болгъанын кёпле  биледиле. Бу усталыкъны аны юлгюсюндеми сайлагъанса огъесе уа?

- Бизни юйюрде анабыз Фатима Юрьевна, хау, устазды. Ол эрттеден бери да сабийлеге орус тилден дерсле береди. Бюгюнлюкде Звёздный посёлканы мектебинде ишлейди.

Андан сора да, атамы-анамы жанындан да бу усталыкъны сайлагъанла, шёндю школлада уруннганла кёпдюле. Сёз ючюн, аппабыз - анабызны атасы – да Кёнделенде белгили устазладан бири болуп тургъанды, ол географиядан бла музыкадан окъутханды. Анамы эгечи да орус тилден устазды, бусагъатда Заюковода ишлейди.

Аланы барысыны да юлгюсюнде да, сабийликден да устаз усталыкъда ишлеген къалай болгъанын кёрюп ёсген эсем да, аны толусунлай ангылагъан эдим деб а айталлыкъ тюйюлме. Кесигиз ангылайсыз, ишни эбине тюшюнюу - ол жылла бла саналгъан сынамдан сора келеди къайсы усталыкъда да. 

Мектепде энди алты жылны ишлейме, болсада хар неге тамам юйренип къалгъанма дерча тюйюлдю, нек дегенде билим бериуде  тюрлениуле да, барыбыз да  кёргенибизча, терк-терк боладыла. Аны бла байламлы уа устаз дайым да излеуню, айныуну жолундады, дерге боллукъма.

- Усталыгъынгда нени багъалайса, магъаналыгъа нени санайса?

- Биз ишибизни окъуучуларыбызгъа, аланы тамблагъы кюнлерине къайгъырыулукъда бардырабыз да, аны себепли биринчи жерде манга сабийди. Аны психология жаны бла сезимлерине да энчи магъана береме, нек дегенде, айтханымча, устазланы хар ишлери ала ючюндю.

Сёз ючюн, жангы зат юйретеме десем да, окъуучуну сейирин къозгъаргъа, аны илхамын ачаргъа излегенимден сора да, ол алагъа психика жаны бла заран салмазыны сагъышын этеме. Нек дегенде окъуучуну кесини да акъылында бир мураты болады дерс бла байламлы, ол да анга жетерге, жетишимли болургъа сюеди. Аны себепли манга окъутууну психология жаны магъаналыды.

Андан къалса уа, сабийни дерсге итиниулюгюн багъалайма. Аны да  уллуду магъанасы. Кертиди, ол алгъадан окъуна билимли, жетишимли болуп къалмаса да, аны аллай ышаны бар эсе, эринмесе, итинсе, хар къайсы дерсден да жетишимли болаллыкъды.

- Къайсы усталыкъда да, белгилегинибизча, адам айныуну жолунда, аны эбине аз-аздан тюшюне барады. Бюгюнлюкде неге бегирек сюерик эдинг юйренирге?

- Ингилиз тилден дерсле бергенимден сора да, къошакъ билим бериу бла иги кесекни кюрешгенме, театр  кружокну бардыргъанма. Бу жанын алып  айтсакъ, мастер-класслагъа сюйюп къатышханма. Жангы затланы билсенг, аланы ишингде хайырлансанг, аны бла бирге кесинги да усталыгъынга сейиринг ёсе барады.

Билемисиз, бирде  сабийни хунери, фахмусу асыры айныса да, огъесе ол бир кесек ийменчек, уялчакъ болса да, быллай ышанланы тюзетирге алагъа театр неда бир башха кружоклагъа жюрюгенлери да себеплик этерикди.
Бюгюнлюкде уа социал проектле бла кюрешеме. Башхача айтханда уа, сабийлени проектлени жазаргъа юйретебиз.

- Бюгюнлюкде билим бериуде тюрлениуле аслам болгъанларын кесинг да  белгилегенсе. Анга тарихли технологияла да кийириле, кёп тюрлю проектле жашауда да бардырыладыла. Ол ахшы тюрлениудю деп неге айтыргъа боллукъса?

- Бусагъатда сабийлени жангы технологияласыз, аланы хайырланмай, юйретирге боллукъ да тюйюлдю. Аланы хар бирин къолунда бизден эсе «акъыллы» телефон барды, аны жюрютмеген жокъ. Биз алагъа, эртте заманладача, дерсни алай хазырлап бардырсакъ, аны окъуучуланы асламысы алалмайды, ангылаялмайды. Башхача айтханда уа, ол амал алагъа сейир окъуна болмайды. Алагъа бюгюнлюкде башха тюрлю къарау эмда ангылау керек болады. Айхай да, устазлагъа технологияланы ахшы жаны да барды – ала бла женгилди эмда сейирди ишлеген, дейик.

Алай эсе да, аны къыйын жери да барды. Нек дегенде сабийлеге кеслерини телефонлары – ол алагъа билимни ышаннгылы шауданы окъуна болуп къалады. Бизге, устазлагъа, аланы окъуугъа-билимге сейирлерин къозгъар, илхамларын ачар ючюн а жангыдан жангы, сейир да амалланы излегенлей, аланы дерслерибизге кийиргенлей турургъа керек болады.

Билим бериуде тюрлениуле жаш адамланы мектеплеге келирлерине къайгъырыулукъда да боладыла. Кертиди, алагъа ырысхы жаны бла тутхучлулукъ этилгени да  кесича магъаналыды. Алай эсе да, адам эм алгъа этген ишин сюерге, анга жюреги бла берилирге керекди, устазгъа уа – бютюнда.

Бизни мектебибизде 35 жылгъа дери устазларыбыз иги кесек болгъанларын, жыл сайын да коллективибизге адамла къошула баргъанларын да айталлыкъма. Айхай да, бюгюнлюкде окъутуу жаны бла  алып къарасакъ, ол кёлленирча да шартды.

- Урунуу жолунгда биринчи дерсинг а къаллай эди?

- Биринчи дерсими алыкъа кесим онбиринчи классда окъуй тургъанымда бергенме. Ол школубузда тёреди да – Мектепни жер-жерли самоуправление кюню. Ол кюнде дерслени тамата классланы окъуучулары бередиле. Алай бла манга алтынчыгъа жюрюгенлеге ингилиз тилден дерс берирге тюшген эди. Андан а ёмюрде да устаз боллукъ тюйюлме деген сезимим  бла чыкъгъан эдим да, бюгюнлюкде кесиме кюлген да этеме.

Университетни бошап, мектепде ишлеп башлагъанымда уа, ол классны сабийлери энди онбиринчиге жюрюп тебиреген эдиле. Айхай да, тюз биринчи дерсни бергенлей, сайлауума сокъураннганма демейме. Алай эсе да, чынтты, сабийлеге билим бералгъан, хурметге да тийишли устаз болур ючюн, сынам, аны бла бирге уа харкюнлюк  айныу, ёсюу керек боллугъун ангылагъан эдим. Аны ючюн а дайым да ишимде себеплерин берлик ышаннгылы амалланы излеуню жолундама.

- Ишингден тышында уа не бла сюйюучюсе кюреширге?

- Эки жылдан бери бизде «Учунуу башламчылыкъланы устазлары» деген  клуб къуралгъанды. Дерслерибизден, эришиулеге къатышханыбыздан сора, ары жыйылып, башха-башха темаланы юслеринден оноулашабыз. Бир оюмгъа келсек, ол башламчылыкъны жашауда бардырыргъа да кюрешебиз

Устазланы бу клубха жюрюгенлери аланы усталыкъ жаны бла эришиулеге къатышыргъа да таукеллендиргени да сейир шартды.  Сёз ючюн, озгъан окъуу жылда орус тилден окъутхан Биттирланы Светлана «Жылны насийхатчысы-2026» конкурсда республика даражада призёр болгъанды. «Жылны психологуна» Марина Жемухова къошулуп, жетишимге жетгенди. Батталаны Фатима да эришиуде алчы болгъаны бла къууандыргъанды.

Устазланы къаууму уа Чегем районда бардырылыучу «Виват, таланты» эришиуде биринчи жерни алгъанбыз.

Андан тышында да, акъыл оюнла къурайбыз. Хар бирибиз китап окъуп, артда аны юсюнден хапар айта,  ишибизде андан нени хайырланыргъа боллугъун да оюмлайбыз. 

Тюрк, француз тиллеге да юйренеме. Алада сёлешген халкъланы тарыхлары, жашау турмушлары да сейирдиле манга.

Ингилиз тил да жеринде турмайды, ол да, бирсилеча, тюрлене, айный барады. Аны себепли бу жаны бла да билимими ёсдюре, дерслеримде сейир боллукъ шартланы излейме. Адабият чыгъармаланы да дайым окъугъанлай турама. Ол шарт а  сёлешиу тилни, аны бла бирге уа грамматика жаны бла билиминги айнытханы эрттеден да белгилиди. Аны себепли кесим да ол ызда кюреше, аны алайлыгъын окъутхан сабийлериме да тюшюндюреме.

- Энди жангы окъуу жыл да башланды, аны бла байламлы уа къаллай муратларыгъыз бардыла?

- Айхай да, хар жолдан жангы  умутлагъа бёленебиз, жангы жетишимлеге итинебиз. Окъутханларыма да тансыкъ болгъанма. Мен башчылыкъ этген класс энди  онунчугъа жюрюрюкдюле. Аны ючюн а сагъышым аланы юслеринденди, ала бла байламлы жууаплылыкъны сеземе. Бир къырал сынауларына тынгылы хазырланып, аланы жетишимли берип, жюреклери излеген жол бла барсала сюеме.

Андан сора да, кесигиз билесиз, билим бериуде проектлени себепликлери бла кёп жерледе жангы школла, садикле ишленнгендиле, асламысы тынгылы тапландырылгъандыла. Аланы  кёрсенг, кёзюнг къууана, кёлюнг да кётюрюледи. Муратларымдан бири уа бизни мектебибизге да кезиу жетип, анга тынгылы ремонт этиу бла байламлыды. Алай болса, элибизни сабийлерини мындан арысында да аслам тёлюсю ахшы амалла бла хайырланыргъа онг табарыкъды.