Уста эмда батыр тасхачы

Республиканы къыраллыгъыны кюнюне

Геляхланы Асланбекни жашы Исхакъ 1917 жылда Холамда туугъан эди. 1934 жылдан 1938 жылгъа дери Нальчик шахарны устазла хазырлаучу училищесинде окъугъанды. Аны тауусуп, Бызынгы элини школунда башланнган классланы устазы болуп тургъанды. 1940 жылда Къызыл Аскерни сатырларында къуллукъ этерге атланады.  

Уллу Ата журт уруш башланнганда, Геляхланы Исхакъ Ленинграддан 20 километр узакълыкъда  орналгъан Токсовода эди. Аскер бёлюмюню биргесине уруш эте, ол узакъ да, узун да жолланы къыдыргъанды. Москваны къоруулагъанды, Орши (Белоруссия) шахарланы, Литваны, Кюнчыгъыш Пруссияны азатлау, Кёнигсбергни къолгъа этиу сермешлеге къатышханды. Дагъыда Выборг, Ленинград, Тихвин, Вологда,  Ржев, Смоленск, Минск, Шауляй, Кёнигсберг, Пиллау... Таулу батырны аягъы басмагъан жер къалгъан болмаз эди дерчады.

Гелях улу 3-чю Белорус фронтну къауумунда къуллукъ этгенди.  Аты айтылгьан тасхачыны-артиллеристни  аскер къуллугъу эм къыйын, эм къоркъуулу да болгъанды. Душманны бизни топчуларыбыз (артиллеристлерибиз) жокъ этерге мурат этген душманны  адам, сауут да санын, къалайда болгъанларын тохташдырып, кесибизникилени штабына билдирип туруу, керек болса, неда тап тюшсе, «тил» мажарып келиу да жан къоркъуу бла байламлы  эдиле. Алай а  аты нёгерлерине юлгюге айытылып тургъан Исхакъ, бир чыгъып кетсе, фашистледен жесирге адам алмай къайтмаучу эди.   

Аны кишилиги Москва ючюн сермешледе бютюн бек ачыкъланнганды. 1941 жылны кюзюнде фашист аскерле къыралны ара шахарына къаршы жууукълашхан эдиле. Гитлерчи аскер башчыла ары бек уллу кюч бургъандыла. Душманны танк колонналары, болалсала, Москвагъа кирлик эдиле. Алай аланы алларында къурч къала болуп сюелген совет аскерле Вермахтны планларын ойгъан эдиле.

Белгилисича, танкланы душманы артиллерияды. Жаяу аскерлеге - «ёзенле бийчеси», артиллериягьа уа «урушну аллахы» деп болгьандыла солдатла. Капитан Белоконь башчылыкъ этген гаубица батарея, кече къарангысы бла келип, ара шахардан узакъ болмай, Волоколамск таш жолну жанында тохтады. Жер терен бузлагъанды. Окопла къазмай а амал жокъду. Топну мараучусу Геляхланы Исхакъ былай эсгере эди: «Ылытхынла бла къазгъан эдик окопланы. Топуракъ асыры къатыдан, темирни ташха ургъандан башха тюйюл эди. Эрттенлигинде, топланы орнатып, хазыр болдукъ. Гаубицала узакъгьа атыучу топладыла. Былайда уа аланы гитче калибрли топланыча хайырланыргъа тюшгенди.

Фашист танкла уллу жолну жаны бла келе эдиле. Комбат Белоконь жигит адам болгъанды. Къурч машинала иги жууукълашхынчы, от ачаргьа буйрукъ бермей турду. Мен а топну илишанына къапланып, алда келген танкны марап турама. Командирни атаргъа буйрукъ берген ауазы топ тауушлагьа тумаланды. Бир ненча машинаны къара тютюнлери чыкъды. Атышыу кёпге бармады. Фашист танкла артха бурулдула. Алай, ала жангыдан чабыуул этмей къоймазлыкъларын биле эдик да, топланы жерлеп, хазыр болгьанлай турдукъ...» (Къулбайланы Алийни «Кишилик сыналгъанда…» китабындан).

Исхакъны фронтда биринчи саугъасы Къызыл Жулдузну ордени болгъанды. Анга кёргюзтгенлерине, аскер башчыла былай жазгъандыла: «Геляхланы Исхакъ мараучу бёлюмледе къуллукъ эте, уста эмда батыр тасхачыча, душманны муратларын кёп кере ачыкълап, аланы юслеринден заманында билдирип, немисли аскерчилени артха къачарча этерге себеплик этгенди. Бир сермешде аны хайырындан 2 танк чачдырылгъанды, 200-ге жууукъ солдат бла офицер жокъ этилгендиле.

Августда алгъа барыу сермешледе уа гитлерчилени 2 артиллерия батареясын, 2 миномёт батареясын, пулемётла аяусуз атып тургъан 4 жерни эмда бир ПВО топну тургъан жерлерин ачыкълагъанды. Аны хайырындан 2 артиллерия батарея жокъ этилгенди». 

Уллу Ата журт урушда жигитлиги эмда батырлыгъы ючюн Геляхланы Асланбекни жашы Исхакъ  Къызыл Жулдузну орденинден сора да, Ата журт урушну 2-чи даражалы,  Махтаулукъну (орден Славы)3-чю даражалы орденлери, «Москваны къоруулагьаны ючюн», «Кёнигсбергни алгъаны ючюн», «Германияны хорлагьаны ючюн» майдалла бла саугъаланнганды.

Урушдан сора Исхакъ кёчгюнчюлюкде да устазлыкъ борчун толтуруп тургъанды. Къыргъызны школларын бийик даражагьа чыгъарыуда аны къыйыны  да барды. Туугъан жерибизге къайтхандан сора уа, Акъ-Сууну школуну таматасына салыннганды. 1957 жылда уа эл Советини председателине айырылады.

Гелях улу  бир ауукъ заманны «Коммунизмге жол» газетде  ишлеп турады. Ызы бла уа «Акь-Cyy» совхозну парткомуну секретары болгъанды. 1960 жылда уа аны Къабарты-Малкъар Республиканы Министрлерини Советинде кадрла сайлау, юйретиу хазырлау жаны бла бёлюмюню инспекторуну къуллугъуна саладыла. 1961 жылда уа ол жангыдан устазлыкъ ишине къайтады: Акъ-Сууну 15-чи номерли школуну директору болуп пенсиягъа чыкъгъынчы ишлегенди. Аны урушда жигитлиги, мамыр кезиуде жаш тёлюге билим бериуге, аны юйретиуге салгъан къыйыны унутулмагъандыла: элде орамладан бири Геляхланы Исхакъны атын жюрютеди.