Картоф къоркъуусуз болурча

Россельхознадзорну Къабарты-Малкъарда эмда Шимал Осетия-Аланияда управлениясындан билдиргенлерича, келир заманда республикада картофха заран салгъан кюе жайылмазча профилактика халда аслам иш этиледи, ол санда мониторинг бардырылады.    

Сагъынылгъан къумурсха, картофдан сора да, бадыражанны, чибижини, баклажанны, табакны эм башха битимлени да ашагъан  къоркъуулу карантин аманлыкъчыды. Аны жутлугъун колорада къамажакъ бла тенглешдирирге боллукъду. Сёз ючюн, кёзге иги кёрюнмеген гёбелек тирликни 80 процентин ашаргъа боллукъду. 

Аны тюрсюнюню юсюнден айтханда, къаралдым тамгъалары бла моргъулдум-боз бетлиди. Къанатларын бирге жыйгъанда, эки къара ыздан къуралгъан накъышны эслерге боллукъду. Жай кюнледе хауа жылылай сакъланса, кюе 3-4 ыйыкъны ичинде ёсюп, эркин къанат къагъарча болады.

Ол жумуртхаларын чапыракъны ич жанына салады. Бирде аланы саны жыйырмагъа жетеди, андан жаратылгъан балачыкъны уллулугъу уа 2 миллиметр чакълы болады. Аны къурт болгъан кезиуюнде кёкюрек тийресинде алты аягъы барды. Ызы бла юсюн къаралдым тамгъала бийлейдиле эм кюл бетли неда жашилдим тюрсюн алады.

Кюе къурт кезиуюнде чапыракъны ашап башлайды эм биринден-бирине ёте барады. Алай бла битимни чапыракъларын ашап, кючюн тас этерча болумгъа жетдиреди. Ызы бла, картофха энип жарылгъан жери бла ичине кирип анда кечинеди. Аны сылтауу бла ууакъ эм аз тирлик чыгъады.

Кюе къыш сууукълада жерде гинжи неда къурт тюрсюнде жукълайды. Ол 10 градус сууукълукъгъа тёзеди, тёлю да береди. Кюз артында уа, тирлик жыйылгъан заманда, картофну сакъланнган жерине  кёчеди, жаз башында биягъы бахчагъа ычхынады. 

Къумуррсха жайылмазча профилактика халда бу жумушла тамамлансала керекди:

Картофну алгъа чакъгъан сортун хайырланыргъа, жерге терен салыргъа, заманында чагаларгъа, тирликни жыяргъа, аны асырардан алгъа иги тинтип айырыргъа, юсюнден абериледен да тынгылы тазаларгъа тийишлиди.

Эсге сала айтсакъ, бюгюнлюкде картоф кюе кёп къыраллада карантин къумурсхагъа саналады. Бизде асламысында Астрахань, Ростов областьлада, Краснодар крайда, Адыгея Республикада, Узакъ Востокда тюбейди. Къабарты-Малкъарда алыкъынчы заранлы къумурсха табылмагъанды, алай бирси жерледен келтирилген картоф бла бизге да тынч кёчерге боллукъду.

Аны себепли тыш къыралладан келтирилген картоф алгъа жеринде толусунлай фитосанитар тинтиулени ётеди эм къоркъуусуз болгъанына шагъатлыкъ къагъыт бериледи. Аллай амал регионланы арасында сатыу-алыуда да хайырланылады.