Ёге атаны жылыуу

Кёп болмай Тырныауузда жашагъан Джаппуланы Фатиматны, Къулчаланы Ортайны къызыны, бизни журналистибиз бла тюбеп, газетде ёге атасына ыразылыгъын билдирирге сюйгенин айтхандыла. Бюгюн аны эсгериулери бла сизни шагъырей этебиз.

Фатимат Орта Азияда атасындан ёксюз къалгъанында, анга жаланда жыл бла жарым бола эди. Юйюр уллу болуп, сау жюк да анасыны боюнуна таянады. Фатиматны дагъыда эки эгечи бла бир къарындашы болгъандыла. Аналары къарачайлы, Гебенланы Харунну къызы Саният, балаларын ач этмез ючюн, кесин аямай ишлегенди. Не болса да, алгъын а оноуну абаданла эте эдиле. Тёрт сабийи бла тул къалгъан тиширыуну жашауун женгиллетир муратда, аны жыл саны келген Гуртуланы Къурманнга эрге бередиле. Алай бла ол тёрт сабийге ёге ата болады.

Бирге жашап башлагъанларындан сора, алагъа бир тулпар жашчыкъ да тууады. Аны атына уа Ибрагим деп атайдыла. Тыш жерде уллу юйюрню бир затдан керекли этмей, ачлыкъ бла жаланнгачлыкъ сынатмай, ариу къарап башлайды Къурман юйюрюне. Кесини да жашаугъа жангыдан кёзю ачылгъанча, жыл саны уллу болса да, къайдан эсе да кюч, къарыу келгенча болады. Къойчу болуп колхозда атын иги бла айтдырып ишлегени ючюн аны Урунуу Махтаулукъну ордени бла саугъалайдыла. 

Ибрагим Фатиматдан юч жылгъа гитче болгъанлыкъгъа, ала бирге эгизлеча ёседиле. Ойнаулары да бирге, къууаныулары, жарсыулары да алай.

– Гитче заманымда анам, къолумдан тутуп, эски къабырлагъа барыучубуз эсимдеди. Бир шаптал терекни тюбюндеги къабырны кёргюзтюп, аны атамыкъы болгъанын айтыучусун да эсгереме. Аны къатына олтуруп, дууа окъуучу эдик, – дейди, мудахланып, Фатимат.

Гуртуланы Къурманны юйюрю Къыргъызстанны Тюбский районуну Тюб элинде жашай эди. Кюнлени биринде Къурманны къайыны эгечини юйюрюн онеки жыл излеп тапханындан сора, биргесине Къазахстаннга, Джамбул областьха кёчюреди. Анда бир жерде барысы да бир жыл турадыла.

Заман бара, жашау да кюч ала, тюзеле башлагъанында, малкъар халкъны туугъан жерлерине къайтыр эркинликлери тохташдырылады. 1956 жылда бизни жашланы биринчи аскерге чакъыра башлайдыла. Фатиматны абадан къарындашы Хакеша, тенглеринден айырылыры келмей, жыл санына бир жыл къошдуруп, нёгерлери бла атланады. Кеси да Белоруссияда къуллукъ этгенди. Ол жыл окъуна таулуланы асламысы Ата журтларына къайтадыла. Мени хапарымы жигити Къурман, кёп сабийли юйюрюн да алып, малларын, жараталгъан мюлкюн да жыйып, 1957 жылда къайтады. Ким биледи, Хакешаны аскерден къайтырын сакълапмы мычыдыла.

Тюз да бу юйюр бери къайтыргъа поездге мине тургъанларында, Хакеша, аскер борчун толтуруп, къайтып, юйюрюн темир жол вокзалда табады. Ол а Ата журтларына къайтхан къууанчларына дагъыда уллу сюйюмчю болуп къошулады. Бери къайта туруп, быланы биягъы ана къарындашлары кеси тургъан жерге, Нарсанагъа, элтир умут этеди. Алай, анга артыкъ ыразы болмайды холамлы Гурту улу – юйюрюн да алып, Хабазгъа келип орналадыла ала. Анда уа алгъадан кёчюп келгенле, юйлени бла жерлени алып, юслерине жаздырып жашай эдиле. Кечирек келгенлери ючюн, баш сугъар юй табылмайды да, Къурман, юйюрюн да алып, жайлыкъладагъы къошха чыгъады.  Беш айдан сора келип, ала элде жербаш юйчюк жарашдырып, ары кёчедиле.

– Ёге атабыз, биз анга аппа деучю эдик, кесини туугъан жерин бек сюе эди. Барып, Холамда жашар онгу болмаса да, ариу эки сахтиян чабырын къуру жау сюртюп, жылтыратханлай, аланы Холамгъа киеригин айтханлай туруучу эди.

Бир керечик окъуна болсун, ол бизге ёге аталыкъ этмегенди. Жашауубузгъа биз сабийлей кирип, саулай да жюрегибизни бийлеялгъан эди. Юйюрюбюзню аны келиую бла кёп заты игиге тюрленеди. Сабий кёргенин унутмайды, мени да хар ариу сёзю, хар жапсарыуу, насийхаты бюгюн да, кесим иги да абадан - 78-жыллыкъ амма болгъанымда да, эсимде бла кёз алымдадыла. Ёксюз къалгъан тёрт сабийни кесини ёз баласындан айырмай, аланы бир бирге ёге болгъанларын сездирмей ёсдюрген аппабызны ол дуниясы жарыкъ болсун! – дейди Фатимат мени бла ушагъында.

Гурту улу, юйюрюне жер алып, алайда уллу юй ишлеп башлагъан эди. Не медет, ол битерине бираз къалгъанда, ол дуниядан кетеди.

Ибрагимчик ол заманда 4-чю классда окъуй эди. Сабийле, биригип, аппаны муратындача, юйню да битдиредиле, ичине кёчюп, къууанып, аякъланнган да этдиле.

Биягъы жашау а, бир жеринде турмай, ашыгъып барады. Сабийле да ёседиле. Фатимат школну бошап техникумгъа киреди. Ибрагим да аскер борчун толтурур ючюн, Германиягъа атланады. Сау-саламат элибизге жыйылды. Анда тракторчу болуп кёп жылланы атын айтдыра ишлегенди. Заманы жетгенинде, кеси юйюрюн да къурайды. Юй бийчеси Люба бла эки сабийни, Русланны бла Анжеланы, ариу ёсдюргендиле. Ала да, кеси юйюрлерин къурап, насыплы жашайдыла. Аталары бла бирге тууарла жайып, предпринимательлик иш бла кюрешедиле. Элде аш-суу сатхан тюкенлери да барды, Русланны юй бийчеси Аминат ишлетеди аны. Ала юч жаш ёсдюредиле. Анжела да Нёгерлада эрдеди. Кёп болмай аны бир жашы Ахмат энчи аскер операциягъа къатышып къайтханды, бусагъатда багъыу ала турады.

– Аппамдан бизге аманат къалгъан ючюнчю тёлюсю болуп, жюрегибизни чыракъларыдыла ала. Барыбыз да бек ариу кёребиз, бек да сюебиз. Ибрагим къарындашымы юй бийчеси Люба уа, кеси аллай огъурлу адам болуп тюшюп, аппамы умутларындача, ариу къылыгъы бла, акъылы бла бизге кесин сюйдюргенди. Бизни да къайынлача угъай, туугъан эгечлери бла къарындашыча кёре, намыс эте, жашай келебиз. Сау болсун! Аппаны бизге салгъан къыйыны бла игилиги туудукъларын жашауда бар хаталадан къоруулай, насыпдан юлюшлю этсин, – деп тилейди Фатимат.

Керти да адамны жюрегинден келген аллай ыразылыкъгъа бу дунияда тюбеген къыйынды.   Ушакъ нёгерим саулай ушагъыбызны кезиуюнде кёзюнден кёз жашы къурумады. Хар эсгериуюнде биринчи бети ышара, ызы бла уа жюрегин мудахлыкъ бийлей халы тюрлене эди. Ёге атасына, Гуртуланы Къурманнга, жюрек ыразылыгъын энди аны жашы хабазчы Гуртуланы Ибрагимге билдиреди. Дуния башында быллай огъурлу адам аталыкъ этген насыплы сабийле болгъанларын энчи белгилейди. Фатиматны хапарына кёре, Къурман арталлыда ёге угъай, ёз аталыкъ эталгъанды алагъа. Кесин алай сюйдюрюп, ёмюр жарымдан аслам заман озгъандан сора да, ариу эсгериуледе жашагъан ёге-ёз ата, кёплеге юлгю болсун.