АХШАМДА

Ингир тюшюп келе эди. «Таулада ол башха тюрлю тюшеди, – деп сагъыш этди Бислиймат, – тюз да ким эсе олсагъатда кёк тёшлеге къара дарий жаулукъ тарта баргъанча». Керти да, алай эди. Алыкъа кюн кетип къалмагъанды. Аны къызылсуу ызы тау бетлени, чыранланы да къызартып, бал хауа жайгъанды тёгерекге. Ол алай тау этекледе гюллени, къалын кырдыкны духбарий ийислеринден болгъаны туурады. Алай сунады Бислиймат.

Жууукъда Басхан сууну тауушу эшитиледи. Юйреннгенди да, тиширыу анга эс бурмайды. Тохтап къалса уа, Аллах сакъласын, эслерикди дуния тюрленнгенин. Анда-мында тау башлада жулдузла жанып тебирегендиле.  Ала узакъ жерледе жаннган отчукълагъа ушайдыла.

Юйю бийикдеди аны. Узун коридорунда тапчан къыйырына чёгюп, къарайды ол узакъгъа. Аяз, аны гюлмендисини къанаты бла ойнай, кесине эс бурдурургъа кюрешгенча кёрюнеди. Алай а ол къарамын башха жанына бурмайды. Ангыламазса, анда бир тас этген затын табарыкъча, узакъ элтген жолгъамы, суу ызынамы, жулдузлагъамы къарайды.

Тас этгени уа не – кетген кюнле. Тасдыла деп да къалай айтхын – анда ол алларына къарагъан сабийле, юйге берекети бла кириучю баш иеси, ол сабийликде тобугъуна олтурургъа термилген атасы, ариу, акъыллы сёзлю анасы…

Бислиймат сюйюп баргъан эди Алий-Солтаннга, ол аскерден къайтхандан сора. Энди, кертисин айтханда, Алий-Солтанны кёпле сюйгендиле. Ол Бислийматны сайлагъанына сейир да этгендиле, алай а ол сайлау къалай тюз болгъанын жашау кёргюзтгенди. Жашчыкъ туууп, анга бир юч жыл толгъанда билгенди ол Алийсолтанны башха тиширыудан да жашы болгъанын.

Ол алыкъа ачыкъ да боллукъ болмаз эди, алай а Таджикистандан келген телеграммада ачыкъ айтылып тура эди, жашчыкъны анасы ёлгени, аны оноуун этерге керек болгъаны да.  Алий-Солтан аны стол юсюне салып чыкъгъанда  ангылагъан эди Бислиймат аны жюрегинде болгъанны. Жукъ айтмагъанды. Алгъа, сабийни сабий саддан алып келе, анасына къайтханды. Анга айтханды баш иесине кёлкъалдысын.

Иги кесекни тынгылап тургъанды анасы. Сора юйретгенди:

– Къызым, Алий-Солтан, ёлюм бла бетден- бетге къарап туруп, ол отдан сау чыгъып, алай къайтханды Афганистандан анасыны къолуна. Ол да, харип, жашамады. Санга дери аны къадарында не болгъанын бир Аллах биледи. Аман адам тюйюлдю. Санга игиди, жашына къайгъырыулуду. Бизге, къайынларына, да алай. Сабий а Аллахдан келеди. Ата саулукъда анга ёксюзлюк къалай сынатырса? Анга деп, энчи къазан аса турлукъ тюйюлсе. Ол да Арсенчикни къарындашыды. Кёпле ётгендиле сен кёргенден. Аллай болумдан адамлыкъ бла чыгъа билген насыпды…

Юйюне тебирей, биле эди баш иесине не айтырыгъын Бислиймат.

Кёп тургъандыла ингирде, сабийни да жукълатхан сора, сёз айталмай бир бирге. Тишириу башлагъанды.

– Сен атаса. Ол жууаплы борчду. Сабий къолубузда ёсерге керекди.

Андан сора айтханды Алий-Солтан анга ары дери сагъынмай тургъан хапарын. Жашчыкъны туугъанын билмегенди ол. Анасы бла уа Афганистанда тюбешгенди. Ол, баш иеси анда ёлюп, медсестра болуп келген эди ары. Ауур жаралы болгъанында, ол окъла тюбюнде да къоюп кетмегенди Алий-Солтанны…

Экинчи кюн учханды ол алгъа Москвагъа, артда Душанбеге. Бир ыйыкъ чакълы туруп къайтханды. Биргесине эки сабий келгендиле: таматаракъ къызчыкъ, сора бир бешжыллыкъ жашчыкъ. Сабийлени аналары бир эди да, айыралмагъанды аланы Алий-Солтан бир бирден.

Къол-бет жуууп, ашаргъа олтургъанда да  чыкъмагъанды ауузларындан сёз. Къаш тюпден къарай, элте эдиле ауузларына къашыкъны.

Арыгъан мудах сабийле тюз да жатханлай  жукълагъандыла. Кёп тургъанды ай жарытхан отоуда Бислиймат, алагъа къарай, жарсыу бла абызырау бирден алып аны жюрегин. Сора жашчыкъны жууургъанчыгъын тюзетип, акъырын атлай, чыкъгъанды андан. Ангылай эди Бислиймат, не да этип, ёксюзлени бу юйге жууукъ этерге керек эди.

Ол кече Бислиймат жукъламагъанды. Алий-Солтан да алай. Аланы араларында байламлыкъ, къууанчлы сюймекликден озуп, жууаплылыкъгъа ётгени туура эди. Алий-Солтан бла Бислиймат ишлеген жерлеринде солуу заман алып, сабийлени кеслерине, бир бирге, бу арбазгъа, элге юйретирге дегендиле.

Эрттенликде аланы жангы жашау сакълай эди.

Бислиймат, хар замандача, эрттерек къобуп, ашха-суугъа узалгъанда да, сабийлени уятмазча, сабырыракъ болургъа кюрешгенди. Аланы уятхан а анасы сюрюуге къысталгъан бузоуну ёкюргени болгъанды. Чабып чыгъып, коридордан тышына къарап тургъан сабийлени къолларындан тутуп, мал оруннга элтгенди Бислиймат. Анда кёргендиле ала къозуланы, аланы уятхан бузоуну да.

Биринчи эки-юч кюнде экиси да бир бири къолларындан тутханлай, айырылмай тургъандыла. Ала алай жангыз болмаз ючюн, Бислиймат айтып, Алий-Солтан аланы аналарыны уллу суратын ишлетип, аны къабыргъагъа такъгъанды. Сабийле анга къалай къууаннганларын кёргенде, тиширыуну ары дери арсар болуп тургъан жюреги тынчайгъан эди.

Хар бир озгъан кюн аланы араларында байламлыкъны кючлендире баргъанын сезе эдиле ата-ана. Бислиймат Дамир къарангыдан къоркъгъанын, Наргиз тюшюнде жилягъанын да биле эди. Сора олтура эди ала бла, ючюсю да кёз къысхынчы.

Ол кюнню унутмайды Бислиймат. Танг атхынчы окъуна башлагъан эди жаууп. Жауун тамычыла юй башха тийгенлерине тынгылай, жылы юйде уянып, тиширыу жумушларынга берилген къалай игиди.  Тылы этди. Ол кесине келе тургъунчу, картоф салды биширирге, бишлакъ тартды…

Жауунну юйренчек тауушуна сабийле жатхан отоудан келген ауазла къошулуп, Бислиймат ала жукълагъан отоугъа эшикни акъырын ачхан эди. Анда уа, Арсен жукълап,  Дамир, Наргизни жанында олтуруп, анга неле эсе да шыбырдай тура эди.

– Къоркъмагъыз. Бусагъат жауун тохтарыкъды, – деген эди Бислиймат, халны ангылап, орталарына олтуруп, экисин да эки жанындан кесине къысып.  – Мен былайдама. Сизни бла.

Ол кюн, сабийле анга алай къысылгъанда, жюреги башха тюрлю ургъанын, ол аланы башчыкъларын, аркъаларын сылагъанын унутмайды Бислиймат. Алай жаратыла башлагъан эди биргелик. Ол заманда ангылагъанды ана юйюр татлылыгъы бир бирге ышаныудан, бир бош сёзледен, кесинге къысыудан башланнганын. Ол кюн Бислийматны эсине кетмезча киргенди. Арсен Наргизге, Дамир а Бислийматха, уяла-уяла, сары гюл къысымчыкъла келтирип берген эдиле. Бахча къыйырында ёсюучю эдиле ала.

Артда уа ала, Наргиз бла Бислиймат, бирге хычин этгендиле. Наргизни хычинлери бек татыулу болгъанларын а Алий-Солтан да айтханды. Энди ол аны жаланда тюшлерине келеди.

Аз ышара, ол кюнлени эсгереди Бислиймат. Насып къалай ангылашыныулу эди ол заманда – сабийлени жубулары, кюлген тауушлары, эрттенликде юйню толтургъан жангы гыржынны ийиси… Ала барысы да аны эсинде жашап, уллу жолгъа къарата эдиле ананы. Неден да багъалы эдиле анга, бу уядан чыгъып кетип, къайда эсе да окъ-от тюбюнде айланнган аскерчи жашларыны, узакъ шахарда жашагъан жангыз къызы Наргизни юслеринден эсгериуле. Ана бла бирге, уллу дуния, таула, къолла, чегет, кюнлюм да сакълай эдиле аланы. Ала аны, ананы, бу шошлукъну, суу жырыны, чапыракъ макъамыны, жулдузланы, айны, тамбла тиерик кюнню да кесеклеридиле. Алай эсе уа, къайтмай къалмазла.