Нек болдукъ тёрелени бузуучула?!

Бушуу кезиудю, андан бир адам да сакъланмайды. Ёлмезлик, бу жарыкъ дуниядан кетмезлик да жокъду. Хар бирибиз да кёрген неда кёрлюк ачыуубуз барыбызны да бирикдирирге керек эди, бирибиз мудах болгъан кюнюбюзде барыбыз да шошайсакъ тийишли эди. Алай жашауда уа не зат кёребиз?!

Бир бирге онглулукъларын кёргюзте

 Къайгъы сёзге келгенле къайда не омакъ кийимлери бар эселе да, аланы кийип келедиле. Тойгъа баргъан сунарса, сыфатларына къарасанг, болгъан бриллиантларын да тагъып. «Тойлагъа бла къайгъы сёзлеге болмаса, къайры чыгъабыз? Да сора, халкъ ичине барсанг, тизгининги жыяса»,-дейдиле тиширыула.

Алай бушуугъа сымарланып барыу арт заманны осал жоругъуду, алгъын ёзден бетли, кёзге урунмагъан кийимле кийгендиле. Ол бизни ата-бабаларыбыздан къалгъан ахшы тёреди. Жюреги ууалгъан, жууукъ адамын тас этген адамны  аллына  бара эсенг, кюнча жылтыраргъа ушамайды. Омакъсыннганланы озгъанла да тюбейдиле: «Тюзюнлей ишден чыгъып келгенбиз»,-деп, башларында  жаулукълары окъуна болмай… Келме да къал!

Омакъ кийимледен сора да,  бушуулада кёпле ышарып, жарып-къууанып тургъанлары кёзге илинеди. Неге къууанадыла? Жууукъла-тенгле бла тюбешгенлерине. Шёндю тюзюнлей туугъан эгечле, къарындашла болмасала, экиге, ючге, тёртге айланнган жууукъла бир бирлерин хазна жокъламайдыла.

Аны себепли бушуудан  бушуугъа, тойдан  тойгъа бир бирлерине  айтырыкъ жангылыкълары кёп болады. Биреу адамын асырап, сын къатып тура эсе, къайгъы сёзге келгенле уа бир бирлерине сабийлери, туудукълары не ишлеге тохташханларыны, не машиналада жюрюгенлерини, къайда солугъанларыны юсюнден айтадыла, ызындан Америкагъа, Европагъа жетедиле…

Бушуу - ол шошлукъду, мудах шошлукъ. Къайда къалгъанды ол? Биреуню жюреги ачыгъан, юйюне къыйынлыкъ келген кезиуде жарым сагъатха къайгъы сёз берирге келгенле ауузларын нек жапмайдыла? Кимге кимни сабийи, кимни жетишимлери сейирди? Адамла бир бирлеринден узая барадыла, араларында не жылыу, не ангылау, не жан аурутуу къалмай.

Къайдадыла ёмюрлюк жорукъла

Таматаларыбыз бир бирлерин къалай багъалай биле эдиле! Узакъ жууукъла окъуна элден элге бир бирлерин жокълай баргъандыла, бир автобусдан башхасына мине. Энди уа хар юйде энчи машина, алай тюбеширге сюймейдиле.

Алгъынча, къайгъы сёзге битеу эл баргъан тёре да къала  барады, жаланда таныгъанла, билгенле келедиле. Жамауат деген сёзде бармыды магъана, деп сорурчады. Къабыр къазаргъа окъуна адам къыйналып табылады, ёлгенни жууукълары да сакълап турадыла, бу жумушну башхала этсинле деп.

 Яникой  элни иймамы Элеккуланы Хасан айтханнга кёре, ауушханны  жууукъ адамлары жууаргъа керекдиле, ала бу ишни къалай этилгенин билмей эселе, хапарлы адамны чакъырып, ол айтханны этселе, тамамды. Айхай да, жарагъан сабийлери болгъан бай адам ёлсе, жумушчула кёп чыгъадыла, бир жарлыны,  харипни жумушуна къарарыкъны тапхан а тынч тюйюлдю. Кёзбау дуния.

Той хант къангала

Бизни таматаларыбыз бушуу болгъан жерде ашны аз жюрютгендиле, аны да къоншула келтиргендиле. Аш ахырысы бла да болмасын деп бир инсан да айтмайды. Къайгъы сёзге башха элледен, шахарладан да келедиле, аланы  араларында къартла, саусузла, жолну къыйналып  кётюргенле да боладыла. Алагъа деп бишлакъ, локъумла, кёгет суула керекдиле. Алай столланы тойладача омакъ къурап, эки-юч жылы аш бла хар келгенни сыйлагъан къалай жокъ этип къояды бушуу халны.

Стол артында олтургъанла да,  ышарып, эркин-эркин лахор бардыра, бушуу да аз-аз къууанчха бурула. Шукур, бир-бир элледе сёзлери баргъан таматала тюз оноула этедиле.

Кимге не бередиле артмакъла?

Белгилисича, ислам динде эки жыйырма бла онекинчи кюн, жыллыкъ деген затла жокъдула. Да сора бир зат да этилмей къалсамы тюздю? Атмырзаланы Тахир хажи айтханнга кёре, адам ауушханны  кёп тюрлю амалла бла эсгерирге боллукъду. Сёз ючюн, ислам  литератураны басмаларгъа ахча берип. Неда ёксюзлеге болушуп. Бизни республикада кёпдюле интернатла, алада адамла къыралны къолуна къарап жашайдыла. Жууукълагъа артмакъла юлешгенден не сууап, ала кереклерин табып жашай эселе?

Атмырза улу Тахир хажи  жарлыланы, къолайсызланы, саусузланы эсде тутаргъа чакъырады. Алай аллай сууап ишлени адам къолунда шайы-сому болгъан заманда этерге керекди. Бизни республикада уа кёпле банклада кредитле алып, ол палах артмакъланы алай юлешедиле. Адамларын тас этгенлери – бир къыйынлыкъ, кредитле уа андан да озгъан палах.

Болсада сууаплыкъ не зат болгъанын билгенле аз тюйюлдюле. Мен Дубкиде Сабий  юйде кёп кере болгъанма, бу къырал юйге атларын айтмай болушханла  кёпдюле. Эсимдеди, Огъары Малкъарда жарлы адамгъа садакъаны къарангы болгъандан сора элтиучю эдиле: аны сындырмазча, кёлюн сакъларча, уялтмазча.

Кёзден кетген  кёлдендамы кетеди ?

Дуниядан кетгенлеге хурмет - кесибизге  хурметди, аланы къаны барады къан тамырларыбызда, аланы кёзлери - кёзлерибизде, бетлери - бетлерибизде. Аны себепли  аланы  ариу кёрюрге, эсде тутаргъа борчлубуз. Интернетде  эллени группаларында иймамла эллилени къабырланы тазаларгъа чакъырсала,  бир-бирде адамла чыкъмай къаладыла. Ахча тёлеп, узбеклилени чакъырып, таулу къабырланы ала ариулап кетген кезиуле болгъандыла. Кёзден кетгенлерибиз кёлден кетмезге керекдиле.

Грецияда аланы дуниягъа белгили эрттегили шахарларындан, архитектурасындан   сора да,  къабырлары сейирсиндиредиле: тазалыкъ, тизгин, битеу сын ташла бир кибик. Бизде уа нек тюйюлдю алай? Бир бирге багъалы тюйюлбюзмю?

Бу къыйын соруулагъа, баям, болурла жууапла, алай мен билмейме аланы. Таматаларыбыз, эслилерибиз, дин ахлула оюмларын айтсала, «Заман» газетни хайыры бла аланы халкъ да эшитсе, иги боллукъ эди.