Эл ипотека: учуз багъасы бла юй сатып алыр неда ишлер амал

«Эл ипотека» программа бизни къыралда 2020 жылда бардырылып башланнганды. Аны баш мураты – адамла элледен шахарлагъа кёчерге итинмей, тургъан жерлеринде ишлерге, жашау этерге онглары болурча этергеди. Аны бла берилген кредитни багъасы 3 процентден артыкъ тюйюлдю, чеклеге жууукъ тийреледе уа андан бютюнда азды – жаланда 0,1 процент.

Быллай кредит кимлеге бериледи?

Ал кезиуде аны ким сюйсе да алыргъа эркин эди. Алай былтырдан башлап бу программаны излемлерин тюрлендиргендиле. Анга кёре, энди ахча жаланда Россей Федерацияны инсанларына, кеслери да элледе жашаргъа эмда ишлерге сюйгенлеге бериледи.

Ол санда ма былагъа:

- Агропромышленность комплексде уруннганлагъа: эллилеге, трактористлеге, ветеринарлагъа, жарашдырыучу предприятиялада ишлегенлеге эмда бу къауумгъа кирген башхалагъа;

- Элде социал бёлюмде ишлегенлеге: школ устазлагъа, медицина специалистлеге, Маданият юйледе уруннганлагъа, жер-жерли самоуправление органланы келечилерине;

- Эл мюлк бёлюмде къармашхан энчи предпринимательлеге;

- СВО-гъа къатышханлагъа, сора аланы юй бийчелерине неда биринчилери ёлюп, башсыз къатынлагъа эмда тул кишилеге.

Алагъа излемле:

- Кредит алгъандан сора,  элде эм азындан беш жыл ишлерге керекди. Бу излемни СВО-гъа къатышханладан башхала бары да толтурургъа борчлудула. Ала аны юсюнден хар алты ай сайын банкга билдирип турургъа керекдиле, шагъатлыкъ этип. Адам ишинден чыгъып, жарым жылны ичинде башха жерге (сагъынылгъан бёлюмледен биринде) орналмаса, банк анга берген кредитини багъасын Ара Банкны баш ставкасына дери кётюрлюкдю.

- Сатып алыннган неда жангы ишленнген юйде 180 кюнню ичинде эсепге турургъа керекди. Ол сатыу-алыу келишим этилген неда жашау журтну къурулушу бошалгъан кюнден саналып башланады.

- Адамны башха (учуз) кредити болмазгъа керекди. Эл ипотеканы жангыз бир кере бередиле. Юйюр, IT неда 2023 жылда 23 декабрьден сора башха (къыралны болушлугъу бла) тюрлю ипотека алгъанлагъа ол бериллик тюйюлдю.

Неллай бир эмда къаллай бирге?

- Ёлчемле эмда болжалла: Бу кредитни мардасы 6 миллион сом бла чекленеди. Алай юйюр къурагъанла уа аны хар бири да алыргъа боллукъдула. Алай болса аны ёлчеми 12 миллион сомгъа жетерикди. Кредит кеси да 25 жылгъа дери бериледи. Ахыр тёлеуню кёчюрген сагъатда инсанны жыл саны 75 жылдан артыкъ болмазгъа тийишлиди.

- Биринчи тёлеу: Ол жашау журтну багъасыны 20-30 проценти чакълы бирди. Аны тёлегенде кесигиз жыйгъан ахчаны, ана капиталны тюрлю къырал берген неда башха субсидияны хайырланыргъа боллукъсуз.

Не зат эмда къайда сатып алыргъа жарайды?

Бу программа элледе (ол санда шахар маталлы эмда мурдорлу) бла адам саны 30 мингден озмагъан гитче шахарлада ишлейди. Москвада, Санкт-Петербургда эмда битеу Москва областьда аны хайырланыргъа амал жокъду! Дагъыда терек бахчачылыкъ биригиуде дачаны (ол жашау журтха саналмай) сатып алыргъа жарарыкъ тюйюлдю.

Кредитни ма бу жумушлагъа къоратыргъа боллукъду:

- Хазыр неда ишлене тургъан юй сатып алыргъа. Аны башха адамдан алыргъа сюе эсегиз, ол 5 жылдан эски болмазгъа керекди. Предприятиядан неда организациядан сатып алгъанда уа – юч жылдан.

- Юй ишлерге. Аны кесигизни неда сатып алыннган жангы участкагъызда сюерча подряд организацияны чакъырыргъа эркинсиз. Сюйсегиз а, жарты ишленип тургъан объектни битдирирге неда заводда жарашдырылгъан хазыр (комплект) юй алыргъа боллукъсуз. Къурулушха жаланда эки жыл бериледи. Аны кезиуюнде юй хазыр болмаса,  банк ставканы кётюрлюкдю.

- Аз къатлы юйде фатар алыргъа. Алай а «юлюшлю» келишим бла этерге жарайды. Жашау журтну жаланда мурдорлу элледе, кесин да беш къатлыдан бийик болмагъан юйде сатып алыргъа боллукъду.

Бу амалладан къайсысы сайланса да,  излем бирди: юй сау жылны ичинде жашаргъа жараулу болургъа керекди. Башхача айтханда, ол электрокюч, суу, жылыу эмда канализация бла жалчытылыныргъа тийишлиди. Дагъыда аны уллулугъуна  къаралады: регионланы асламысында юч эмда андан кёп адамы болгъан юйюрде хар кимге эм азындан 18 квадрат метр жетерге керекди.

Чырмаула уа бармыдыла?

Бу программагъа сурам бек уллуду. Аны себепли къырал анга бёлген субсидияла терк тауусуладыла. Аны ючюн а заявкаланы алыу тохтай туруучуду.

Дагъыда банкланы бары да къатышмайдыла анга. Нек дегенде, элледе юйлени таплыгъына къарагъан, къурулушха кёз-къулакъ болуп тургъан къыйын ишди.

Сора элде орналып, андан шахарда компаниялагъа ишлерге сюйгенлеге алай этерге къоярыкъ тюйюлдюле – программаны излемлери бу жаны бла бек къатыдыла.