Алгъын башха-башха жорукъла энди бир оноугъа жыйышдырылгъандыла

Быйыл 7 июльда Россей Федерацияны Урунуу эм социал къоруулау министерствосуну 77н номерли буйругъу кючюне киргенди. Ол 2026 жылда 19 февральда къабыл кёрюлген эди. Анда пенсияны, ол санда страховой, жыйылыучу эм къырал жалчытхан тюрлюлерин, тергеуню эмда тохташдырыуну низамын алышханды, алай бла ол министерствону 2021 жылда чыгъарылгъан 538н номерли буйругъуну орунун алгъанды эмда, бу жаны бла битеу чюйреликлени кетерип, шарт низам тохташдыргъанды.

– Баш жангычылыкъ бланкла бирге келишдиргенлеринде тюйюлдю, къыралны бла инсанланы араларында байламлыкъланы магъанасы тюрленнгениндеди, – дегенди Россейни халкъ мюлкюню эм къырал къуллукъну академиясыны Шимал Кавказда бёлюмюню право бла жалчытыу кафедрасыны башчысы  Аза Манкиева.

Ол айтханыча, жангы буйрукъда пенсиягъа чыгъыуну документлерини тизмеси шарт тохташдырылгъанды. Алай бла алгъын башха-башха жюрюген жорукъла бир праволу актха жыйышдырылгъандыла. Энди пенсияны тохташдыргъанда, адамны атын, тукъумун, жыл санын, РФ-де жашагъан (эсепде тургъан) жерин, инсанлыгъын билдирген документле, борчлу халда пенсия страхование системада эсепде тургъаныны юсюнден шартла эмда заявление керек боллукъдула. Документлени тизмеси къысхартылгъаны бла бирге инсанны бла къырал органланы араларында байламлыкъла тюрленнгендиле.

– Инсанны пенсия эркинликлери автоматизацияланнган амалгъа кёчюрюледиле. Жангы жорукълагъа тийишлиликде Россейни Социал фонду инсанны ишлеген жылларыны, айлыгъыны, сакъат болгъаныны бла къалгъаныны юслеринден шартланы кесине Бирикдирилген цифралы платформада эмда ведомстволаны араларында электрон байламлыкъланы системасында излерге эркин этилгенди. Пенсияны тохташдырыргъа керекли шартла Социал фондда болсала, инсаннга  документлени къурар кереклиси боллукъ тюйюлдю. Алай бла уа пенсия алыргъа эркин болгъанын, анга шагъатланы жыйышдырыу жумушла адамны боюнундан кетерилип, къыралгъа берилгендиле. Энди архив документлени излерге керекмейди, - дегенди Аза Манкиева.

Алай инсанны юсюнден шартла къырал системада жокъ эселе, аланы жыйышдырыргъа тюшерикди. Асламында ол 2002 жылгъа дери документле бла байламлыды - ала барысы да цифралы амалгъа кёчюрюлмегенлери ючюн. 

– 77н номерли буйрукъ «цифралы къыралны» эм къыралгъа башчылыкъ этиу системаны айнытыуда магъаналы оноу болгъанын айтырчады. Ол административ чырмауланы азайтыугъа бурулупду. Экономиканы юсюнден айтханда, жангы мадарла эки жанына да хайырлыдыла. Инсан заманын эм къарыуун къоратмайды, аны бла бирге кёп функциялы арала бла Софиал фонд тамамлагъан жумушла азаядыла. Право жаны бла айтханда, шартланы автоматизацияланнган халда жыйышдырыу социал жумушла бла чырмаусуз хайырланыргъа, пенсия бла жалчытыу ышаныулукъну кючлерге онг береди, - дейди эксперт.

Жангы жорукъланы жашауда бардырыр ючюн, архив документлени цифралы амалгъа кёчюрюуню терклендирирге керекди, бютюнда 2002 жылгъа дери чыгъарылгъанланы. Шартла толу болмасала, цифралы амалла кийирилгинчи, чыгъарылгъан документлени жыйышдырыуда чырмаула чыгъарыкъдыла.

– Болсада экспертлени асламы пенсияны жарашдыргъанда эки документ жетеригин айтадыла: Россейни инсаныны паспорту, борчлу халда пенсия страхование (СНИЛС). Жангы низам пенсияны жарашдыргъанда эмда тёлегенде жорукъланы женгиллетиуде уллу атламды. Ол а шёндюгю кезиуде къыралгъа хайырлы башчылыкъ этиуню излемлерине келишеди,- деп чертеди Аза Манкиева.

Пенсияны тохташдырыргъа документле электрон амал бла РФ-ни Правительствосу 2011 жылда 7 июльда чыгъаргъан «Къырал эмда (неда) муниципал жумушланы толтургъанда заявленияны, башха документлени хазырлауну эм кёргюзтюуню низамыны юсюнден» 553-чю номерли бегиминде тохташдырылгъан излемлеге тийишлиликде бериледиле.